Adhyaya 158

Verse 1

सूत उवाच । पुष्पोऽपि गुटिके लब्ध्वा भास्कराद्वारितस्करात् । चिराद्भोजनमासाद्य प्रस्थितो वैदिशं प्रति

సూతుడు పలికెను—పుష్పుడు కూడా భాస్కరుని నుండి దొంగలను నివారించే గుటికను పొందీ, చాలాకాలానంతరం భోజనం లభించి, విదిశ వైపు ప్రయాణమయ్యెను।

Verse 2

ततो वैदिशमासाद्य स पुष्पो हृष्टमानसः । शुक्ला तां गुटिकां वक्त्रे चकारद्विजसत्तमाः

అనంతరం విదిశకు చేరి హర్షితమనస్సుతో ఉన్న పుష్పుడు—హే ద్విజశ్రేష్ఠా—ఆ శ్వేత గుటికను తన నోటిలో ఉంచెను।

Verse 3

मणिभद्रसमो जातस्तत्क्षणादेव स द्विजः । हट्टमार्गं गते सोऽथ तस्मिन्गत्वाऽथ मंदिरे । प्रविष्टः सहसा मध्ये प्रहृष्टेनांतरात्मना

ఆ బ్రాహ్మణుడు క్షణమాత్రంలో మణిభద్రుని సమానుడయ్యాడు. తరువాత హాట్టు మార్గానికి వెళ్లి, అక్కడికి చేరి ఆ మందిరంలో అకస్మాత్తుగా మధ్యభాగంలో ప్రవేశించాడు; అతని అంతరాత్మ ఆనందంతో ఉల్లసించింది.

Verse 4

ततश्चाकारयामास तं षंढं द्वारमाश्रितम् । तस्य दत्त्वाथ वस्त्राणि पश्चात्षंढमुवाच सः

తరువాత ద్వారాన్ని ఆశ్రయించి ఉన్న ఆ షండుని కాపలాకు నియమించాడు. అతనికి వస్త్రాలు ఇచ్చి, తరువాత ఆ షండునితో మరింతగా ఇలా అన్నాడు.

Verse 5

षंढकश्चित्पुमानत्र सम्यग्वेषकरो हि सः । मम वेषं समाधाय भ्रमते सकले पुरे

ఇక్కడ ఒక షండకుడు అనే పురుషుడు ఉన్నాడు; అతడు వేషధారణలో నిపుణుడు. అతడు నా రూపాన్ని ధరించి సమస్త నగరమంతా తిరుగుతాడు.

Verse 6

सांप्रतं मद्गृहे सोऽथ लोभनायागमिष्यति । स च कृत्रिम वेषेण निषेद्धव्यस्त्वया हि सः । स तथेति प्रतिज्ञाय द्वारदेशं समाश्रितः

ఇప్పుడు అతడు నన్ను మోహింపజేసి మోసం చేయాలనే ఉద్దేశంతో నా ఇంటికి వస్తాడు. అతడు కృత్రిమ వేషంతో వస్తున్నందున, నీవే అతడిని తప్పక ఆపాలి. ‘అలాగే’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసి, అతడు ద్వారదేశంలో నిలిచాడు.

Verse 7

पुष्पोऽपि चाब्रवीद्भार्यां माहिकाख्यां ततः परम् । माहिकेद्य मया दृष्टः स्वतातः स्वपुरः स्थितः

అప్పుడు పుష్పుడు కూడా ‘మాహికా’ అనే తన భార్యతో ఇలా అన్నాడు— “మాహికే, ఈ రోజు నేను నా స్వంత తండ్రిని ఆయన స్వనగరంలో నిలిచి ఉన్నట్లు చూశాను.”

Verse 8

वीरभद्रः सुदुःखार्तो मलिनांबरसंवृतः । अब्रवीच्च ततः कोपान्मामेवं परुषाक्षरम्

వీరభద్రుడు ఘోర దుఃఖంతో బాధపడుతూ, మలిన వస్త్రాలు ధరించి ఉన్నాడు. ఆపై కోపంతో నన్ను కఠిన వాక్యాలతో పలికెను.

Verse 9

धिग्धिक्पाप त्वया कन्यातीव रूपवती सदा । वंचयित्वा जनेतारमुदूढा सा सुमध्यमा

ధిక్ ధిక్, ఓ పాపీ! సదా అతి సౌందర్యవతైన ఆ కన్యను, ఆమె జనకుని మోసగించి, ఆ సుమధ్యమను వివాహం చేయించితివి.

Verse 10

न दत्तं तत्पितुः किंचिन्न तस्या अथ पुत्रक । विधवां यादृशीं तां च श्वेतांबरधरां सदा

ఆమె తండ్రికి ఏదీ ఇవ్వలేదు—ఏదీ కాదు, ఓ కుమారా! మరియు ఆ స్త్రీ విధవలా ఎల్లప్పుడూ తెల్ల వస్త్రాలు ధరించుచున్నది.

Verse 11

संधारयसि पापात्मन्नेष्टं भोज्यं प्रयच्छसि । तस्मात्तस्याः पितुर्देहि त्वं सुवर्णायुतं ध्रुवम्

ఓ పాపాత్మా! నీవు ఆమెను పోషించి, ఆమెకు ఇష్టమైన భోజనం ఇస్తున్నావు. కాబట్టి ఆమె తండ్రికి నిశ్చయంగా పది వేల స్వర్ణాలు ఇవ్వుము.

Verse 12

भूषणं वांछितं तस्या यत्तद्वै रुचिपूर्वकम् । येन संधारयेद्भार्या साऽनंदं परमं गता

ఆమె కోరిన ఆభరణాన్ని కూడా సంతోషపూర్వకంగా ఇవ్వుము—దానివల్ల భార్య స్నేహంతో పోషింపబడును; అప్పుడు ఆమె పరమానందాన్ని పొందును.

Verse 13

निरानंदा यतो नारी न गर्भं धारयेत्स्फुटम् । निःसंतानो यतो वंशः स्वर्गादपि क्षितिं व्रजेत्

స్త్రీ ఆనందరహితమైతే ఆమె గర్భాన్ని స్పష్టంగా ధరించలేను; వంశం సంతానరహితమైతే అది స్వర్గం నుండికూడా పడిపోయి భూమికి చేరుతుంది।

Verse 14

स पतिष्यत्यसंदिग्धं कुलांगारेण च त्वया । सा त्वमानय वस्त्राणि गृहमध्याच्छुभानि च

నీ వంటి కులకలంకం వల్ల అతడు నిస్సందేహంగా పతనమవుతాడు. కాబట్టి నీవు ఇంటి లోపల నుండి శుభ్రమైన వస్త్రాలను తీసుకురా।

Verse 15

यानि दत्तानि भूपेन व्यवहारैस्तदा मम । पञ्चांगश्च प्रसादो यो मया प्राप्तश्च तैः सह

అప్పుడు రాజు వ్యవహార-న్యాయ ప్రకారం నాకు ఇచ్చిన వస్తువులు—వాటితో పాటు ఉన్న పంచాంగము (ఐదు అంగాల ఉపాంగము) మరియు నాకు లభించిన ప్రసాదము/అనుగ్రహము—అవి అన్నీ।

Verse 16

त्वं संधारय गात्रैः स्वैः शीघ्रं रसवतीं कुरु । भोजनायैव शीघ्रं तु त्वया सार्धं करोम्यहम्

నీవు నీ అవయవాలను సమర్థంగా సంభాళించుకో; త్వరగా రుచికరమైన భోజనం సిద్ధం చేయి. భోజనార్థం—అవును, వెంటనే—నేను నీతో కలిసి చేస్తాను।

Verse 17

एकस्मिन्नपि पात्रे च तदादेशादसंशयम् । सापि सर्वं तथा चक्रे यदुक्तं तेन हर्षिता

అతని ఆజ్ఞ ప్రకారం—ఒకే పాత్రలోనైనా—నిస్సందేహంగా, ఆమె అతను చెప్పినట్లే అన్నిటిని యథాతథంగా చేసింది; అతనివల్ల ఆనందించింది।

Verse 18

भोजनाच्छादनं चैव निर्विकल्पेन चेतसा । ततः कामातुरः पुष्पो मैथुनायोपचक्रमे

ఆమె సందేహరహిత మనస్సుతో భోజనమూ వస్త్రమూ ఇచ్చింది; తరువాత కామాతురుడైన పుష్పుడు మైథునానికి దూకాడు।

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो मणिभद्रः समुत्सुकः । क्षुत्क्षामः स पिपासार्तो व्यवहारोत्थलिप्सया

ఇంతలో ఉత్సుకుడైన మణిభద్రుడు వచ్చాడు—ఆకలితో క్షీణించి, దాహంతో బాధపడి, లోకవ్యవహారజన్య లోభంతో నడిపింపబడి।

Verse 20

प्रवेशं कुरुते यावद्गृहमध्ये समुत्सुकः । निषिद्धस्तेन षण्ढेन भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः

అతడు ఉత్సుకంగా ఇంట్లోకి ప్రవేశించబోతుండగా, ఆ షణ్ఢుడు అడ్డగించి మళ్లీ మళ్లీ దూషించాడు।

Verse 21

हठाद्यावत्प्रवेशं स चकार निजमंदिरे । तावच्च दण्डकाष्ठेन मस्तके तेन ताडितः

కానీ అతడు మొండిగా తన ఇంట్లోకి చొచ్చుకుపోగానే, వెంటనే అతడు దండకాష్ఠంతో తలపై కొట్టబడ్డాడు।

Verse 22

अथ संपतितो भूमौ मूर्छया संपरिप्लुतः । कर्तव्यं नैव जानाति तत्प्रहारप्रपीडितः

అప్పుడు అతడు మూర్ఛతో కప్పబడి నేలపై పడిపోయాడు; ఆ దెబ్బతో నలిగిపోయి ఏమి చేయాలో తెలియకుండిపోయాడు।

Verse 23

ततः कोलाहलो जातस्तस्य द्वारे गृहस्य च । जनस्य संप्रयातस्य हाहाकारपरस्य च

అప్పుడు ఆ ఇంటి ద్వారమున జనులు గుమిగూడగా, ఆర్తుల హాహాకారముతో మహా కోలాహలం ఏర్పడింది।

Verse 24

पप्रच्छुस्तं जनाः केचि द्धिक्पाप किमिदं कृतम् । वृत्तिभंगः कृतोऽनेन अथ त्वं व्यंतरार्दितः

కొంతమంది అతనిని అడిగారు— “ధిక్ పాపీ! నీవు ఇది ఏమి చేసితివి? దీనివల్ల ఒకరి జీవనోపాధి భంగమైంది. లేక నీవు వ్యంతరబాధకు లోనయ్యావా?”

Verse 25

इमामवस्थां यन्नीतः संप्राप्तोऽसि नृपाद्वधम्

నీవు అతనిని ఈ స్థితికి నెట్టినందున, నీవు రాజదండంగా వధకు పాత్రుడవయ్యావు।

Verse 26

षंढ उवाच । न वृत्तिर्गर्हिता तेन नाहं व्यंतरपीडितः । मणिभद्रो न चैष स्यादेष वेषकरः पुमान्

షంఢుడు అన్నాడు— “ఆ జీవిక నిందనీయం కాదు; నేను వ్యంతరపీడితుడను కాను. ఇతడు మణిభద్రుడు కూడా కాదు; ఇతడు వేషధారి మనిషి.”

Verse 27

माणिभद्रं वपुः कृत्वा संप्राप्तो याचितुं धनम् । हठात्प्रविश्यमानस्तु स मया मूर्ध्नि ताडितः

మణిభద్రుని రూపం ధరించి అతడు ధనం అడగడానికి వచ్చాడు. కానీ బలవంతంగా లోపలికి ప్రవేశించబోతే, నేను అతని తలపై కొట్టాను।

Verse 28

मणिभद्रो गृहस्यांतर्भुक्त्वा शयनमाश्रितः । संतिष्ठते न जानाति वृत्तांतमिदमा स्थितम्

మణిభద్రుడు ఇంట్లోనే భోజనం చేసి శయనాన్ని ఆశ్రయించి విశ్రాంతి పొందాడు. అక్కడే ఉండి, జరిగిన ఈ వృత్తాంతాన్ని తెలియకుండానే ఉన్నాడు.

Verse 29

ततः पुष्पोऽपि तच्छ्रुत्वा तं च कोलाहलं बहिः । मणिभद्रस्य रूपेण द्वारदेशं समागतः

అప్పుడు పుష్పుడు కూడా బయట ఉన్న ఆ కోలాహలాన్ని విని, మణిభద్రుని రూపం ధరించి ద్వారదేశానికి వచ్చాడు.

Verse 30

अब्रवीन्नित्यमभ्येति मम रूपेण चाधमः । एष वेषधरः कश्चिद्याचितुं धनमेव हि

అతడు అన్నాడు—“ఈ నీచుడు నా రూపంతోనే నిత్యం వస్తున్నాడు. ఇతడు ఏదో వేషధారి మోసగాడు; ధనం అడగడానికే వచ్చాడు.”

Verse 31

एतेनापि च षंढेन न च भद्रमनुष्ठितम् । यत्कुब्जोऽयं हतो मूर्ध्नि याचितुं समु पस्थितः

“ఇంకా ఈ షంఢుడూ ఏ శుభకార్యమూ చేయలేదు; ఎందుకంటే యాచించడానికి వచ్చిన ఈ కుబ్జుని తలపై కొట్టివేశారు.”

Verse 32

एतस्मिन्नन्तरे सोऽपि चेतनां प्राप्य कृत्स्नशः । वीक्षते पुरतो यावत्तावदात्मसमः पुमान्

అదే సమయంలో అతడూ పూర్తిగా చైతన్యం పొందాడు. ముందుకు చూసిన వెంటనే తనతో సమానమైన ఒక పురుషుడు ఎదురుగా కనిపించాడు.

Verse 33

सर्वतः स तमालोक्य ततो वचनमब्रवीत्

అతనిని అన్ని వైపులా పరిశీలించి, తరువాత ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 34

क्व चोरः संप्रविष्टो मे मम रूपेण मंदिरे । भेदयित्वा तु षण्डाख्यमेवं दत्त्वा च वाससी

నా రూపమే ధరించి నా మందిర-గృహంలో ప్రవేశించిన ఆ దొంగ ఎక్కడ? ‘షండ’ అని పిలువబడినదాన్ని పగులగొట్టి, ఇలా వస్త్రాలను తీసి-ఇచ్చి ఈ అపచారం చేశాడు।

Verse 35

यावद्भूपगृहं गत्वा त्वां षंढेन समन्वितम् । वधाय योजयाम्येव तावद्द्रुततरं व्रज

నేను రాజభవనానికి వెళ్లి నిన్ను—షండతో కూడి—వధకు బంధింపజేయకముందే, అంతవరకు నీవు ఇంకా వేగంగా ఇక్కడి నుంచి వెళ్లిపో।

Verse 36

पुष्प उवाच । मम रूपं समाधाय त्वमायातो गृहे मम । शून्यं मत्वा ततो ज्ञातस्त्वयाऽहं गृहसंस्थितः

పుష్పుడు అన్నాడు—నా రూపాన్ని ధరించి నీవు నా ఇంటికి వచ్చావు. అది ఖాళీ అని భావించి, తరువాత నా చేత నీవు తెలుసుకున్నావు—నేను ఇంట్లోనే ఉన్నానని।

Verse 37

ततो नृपाय दास्यामि वधार्थं च न संशयः । नो चेद्गच्छ द्रुतं पाप यदि जीवितुमिच्छसि

అప్పుడు నిన్ను వధార్థం రాజునకు అప్పగిస్తాను—ఇందులో సందేహం లేదు. లేకపోతే, ఓ పాపీ, జీవించదలచితే వెంటనే వెళ్లిపో।

Verse 38

सूत उवाच । एवमुक्त्त्वा ततस्तौ च बाहुयुद्धेन वै मिथः । युध्यमानौ नरैरन्यैः कृच्छ्रेण तु निवारितौ

సూతుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి ఆ ఇద్దరు పరస్పరం బాహుయుద్ధంలో తలపడ్డారు. యుద్ధమాడుచుండగా ఇతరులు ఎంతో కష్టపడి వారిని ఆపిరి.

Verse 39

ततस्ते स्वजना ये तु मणिभ द्रस्य चागताः । परिजानंति नो द्वाभ्यां विशेषं माणिभद्रकम्

అప్పుడు మాణిభద్రుని స్వజనులు అక్కడికి వచ్చి, ఆ ఇద్దరిలో ఏ భేదమూ గుర్తించలేకపోయారు; ఎవరు నిజమైన మాణిభద్రుడో నిర్ణయించలేకపోయారు.

Verse 40

वालिसुग्रीवयोर्युद्धं तारार्थे युध्यमानयोः । एवं विवदमानौ तु क्रोधताम्रा यतेक्षणौ

తారార్థం కోసం యుద్ధించిన వాలి–సుగ్రీవుల పోరులాగానే, వీరిద్దరూ వాదించుచు కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో నిలిచిరి.

Verse 41

राजद्वारं समासाद्य स्थितौ स्वजनसंवृतौ । द्वाःस्थेन सूचितौ राज्ञे सभातलमुपस्थितौ

రాజద్వారాన్ని చేరి వారు ఇద్దరూ తమ తమ జనులతో చుట్టుముట్టబడి నిలిచిరి. ద్వారపాలుడు రాజుకు తెలియజేయగా వారు రాజసభామండపంలో ప్రవేశించి నిలిచిరి.

Verse 42

चौरचौरेति जल्पन्तौ पर स्परवधैषिणौ । भूभुजा वीक्षितौ तौ च द्विजौ तु द्विजसत्तमाः

‘దొంగ! దొంగ!’ అని అరుచుచు, పరస్పర వధను కోరుచు ఉన్న ఆ ఇద్దరు ద్విజశ్రేష్ఠులను రాజు గమనించెను.

Verse 43

न विशेषोऽस्ति विश्लेषस्तयोरेकोपिकायतः । ततश्च व्यवहारेषु समती तेषु वै तदा

ఆ ఇద్దరిలో ఏ ప్రత్యేక భేదమూ లేదు, వేరుపాటు గుర్తూ కనిపించలేదు; ఇద్దరూ ఒకే రూపంగా అనిపించారు. అందువల్ల ఆ సమయంలో వ్యవహార నిర్ణయంలో రాజు వారిద్దరిపట్ల సమభావంతో నిలిచెను।

Verse 44

पृष्टौ गुह्येषु सर्वेषु प्रत्यक्षेषु विशेषतः । वदतस्तौ यथावृत्तं पृथक्पृथग्व्यवस्थितम्

రహస్య విషయాలన్నిటినీ, ముఖ్యంగా ప్రత్యక్షంగా కనిపించిన సంగతులనూ అడిగినప్పుడు, ఆ ఇద్దరూ జరిగినదాన్ని జరిగినట్లే వివరించారు. ఒక్కొక్కరు తమ తమ వృత్తాంతాన్ని వేరువేరుగా స్పష్టంగా చెప్పారు।

Verse 45

ततस्तु स्वजनैः सर्वैरेको नीत्व थ चान्यतः । पृष्टो गोत्रान्वयं सर्वं द्वितीयस्तु ततः परम्

తర్వాత అందరి బంధువుల సమక్షంలో ఒకడిని పక్కకు తీసుకెళ్లి అతని గోత్రం, వంశం, కుటుంబ పరంపర అన్నిటినీ పూర్తిగా అడిగారు. ఆపై రెండవ వాడినీ అదే విధంగా ప్రశ్నించారు।

Verse 46

तेषामपि तथा सर्वं यथासम्यङ्निवेदितम् । अथ राजा बृहत्सेनः सर्वांस्तानि दमब्रवीत्

వారూ అన్నిటినీ అలాగే, సరిగ్గా మరియు క్రమంగా నివేదించారు. అప్పుడు రాజు బృహత్సేనుడు అందరినీ ఉద్దేశించి సంయమంతో, న్యాయంతో కూడిన పరిమిత వాక్యాలు పలికెను।

Verse 47

पत्नी चानीयतां तस्य मणिभद्रस्य वै गृहात् । निजकान्तस्य विज्ञाने सा प्रमाणं भविष्यति

మణిభద్రుని ఇంటి నుండి అతని భార్యను తీసుకురావాలి. ఆమె తన నిజమైన ప్రియుడిని గుర్తించి తీర్పుకు ప్రమాణంగా నిలుస్తుంది।

Verse 48

ततो गत्वा च सा प्रोक्ता पुरुषैर्नृपसंभवैः । आगच्छ कांतं जानीहि त्वं प्रमाणं भविष्यसि

అప్పుడు రాజుని మనుష్యులు ఆమెతో పలికిరి— “రా; నీ కాంతుని గుర్తించు. ఈ విషయమున నీవే ప్రమాణమగుదువు.”

Verse 49

ततः सा व्रीडया युक्ता प्रच्छादितशिरास्ततः । नृपाग्रे संस्थिता प्रोचे विद्धिसम्यङ्निजं प्रियम्

తదుపరి ఆమె లజ్జతో కూడి, శిరస్సు కప్పుకొని, రాజు ముందర నిలిచి పలికెను— “సమ్యకుగా తెలిసికొనుము; నా నిజమైన ప్రియుడు ఎవడో.”

Verse 50

न वयं निश्चयं विद्मो न चैते स्वजनास्तव

మేము నిశ్చయమును ఎరుగము; వీరు నీ స్వజనులును కారు.

Verse 51

ततः सा चिन्तयामास निजचित्ते वरांगना । मणिभद्रेण दग्धाहमीर्ष्यावह्निगताऽनिशम्

అప్పుడు ఆ వరాంగన తన హృదయమున ఆలోచించెను— “మణిభద్రుడు నన్ను దగ్ధము చేసెను; ఈర్ష్యాగ్నిలో నేను నిత్యము దహింపబడుచున్నాను.”

Verse 52

वंचयित्वा तु पितरं गृहीतास्मि ततः परम् । न किंचित्पाप्मना दत्तं जल्पयित्वा धनं बहु

తండ్రిని వంచించి ఆపై నన్ను తీసికొనిపోయిరి. ఎంతో ధనం ఇస్తామని మాటలాడిరి గాని, పాపకలుషముతో నిజముగా ఏమియు ఇవ్వలేదు.

Verse 53

द्वितीयेन तु मे पुंसा मर्त्यलोके सुखं कृतम् । दत्त्वा वस्त्राणि चित्राणि तथैवाभरणानि च

కాని రెండవ పురుషుడు మానవలోకంలో నాకు సుఖాన్ని కలిగించాడు; అతడు చిత్రమైన వస్త్రాలు ఇచ్చి, అలాగే ఆభరణాలు కూడా ఇచ్చాడు।

Verse 54

प्रदास्यति च तातस्य सुवर्णं कथितं च यत् । यद्गृह्णामि स्वहस्तेन मणिभद्रं द्वितीयकम्

తండ్రి ఇస్తాడని చెప్పబడిన ఆ స్వర్ణం—నేను నా చేతితో స్వయంగా స్వీకరించేది—ఇదే రెండవ మణిభద్రుడు।

Verse 55

एवं निश्चित्य मनसा दृष्ट्वा रक्तपरिप्लुतम् । प्रथमं मणिभद्रं सा जगृहेऽथ द्वितीयकम्

ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకొని, రక్తంతో తడిసిన మొదటి మణిభద్రుణ్ని చూసి, ఆమె తరువాత రెండవ మణిభద్రుణ్ని స్వీకరించింది।

Verse 56

अब्रवीच्च ततो वाक्यं सर्वलोकस्य शृण्वतः । अहं तातेन दत्तास्य विवाहे अग्निसंनिधौ

అప్పుడు అందరూ వింటుండగా ఆమె ఇలా చెప్పింది: “వివాహంలో పవిత్ర అగ్నిసన్నిధిలో తండ్రి నన్ను ఇతనికి ఇచ్చాడు।”

Verse 57

द्वितीयोऽयं दुराचारो वेषकर्ता समा गतः । मां च प्रार्थयते गुप्तां नानाचारैः पृथग्विधैः

“ఈ రెండవవాడు దురాచారి, వేషాలు మార్చేవాడు, ఇక్కడికి వచ్చాడు; మరియు అనేక అనుచిత మార్గాలతో రహస్యంగా నన్ను కోరుతున్నాడు।”

Verse 58

ततस्तु पार्थिवः क्रुद्धस्तस्य शाखावलंबनम् । आदिदेश द्विजश्रेष्ठा मणिभद्रस्य दुर्मतेः

అప్పుడు రాజు క్రోధంతో ఉప్పొంగి, ఆ దుర్మతి మణిభద్రుని చెట్టు కొమ్మకు వేలాడదీయమని ఆజ్ఞాపించాడు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా।

Verse 59

एतस्मिन्नंतरे सोऽथ वधकानां समर्पितः । तं वृक्षं नीयमानस्तु श्लोकानेतांस्तदापठत्

ఇంతలో అతడు వధకుల చేతికి అప్పగింపబడ్డాడు; ఆ చెట్టువైపు తీసుకువెళ్తుండగా, అప్పుడతడు ఈ శ్లోకాలను పఠించాడు।

Verse 60

निर्दयत्वं तथा द्रोहं कुटिलत्वं विशेषतः । अशौचं निर्घृणत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः

‘నిర్దయత్వం, ద్రోహం, ముఖ్యంగా కూటిల్యం; అశౌచం మరియు కరుణలేమి—ఇవి స్త్రీల స్వభావజ దోషాలని అంటారు.’

Verse 61

अन्तर्विषमया ह्येता बहिर्भागे मनोरमाः । गुञ्जाफलसमाकारा योषितः सर्व दैवहि

‘వారు అంతరంలో విషమయులు, బయట మాత్రం మనోహరులు; స్త్రీలు గుంజా ఫలంలా కనిపిస్తారు, ఓ సమస్త దేవతలారా.’

Verse 62

उशना वेद यच्छास्त्रं यच्च वेद बृहस्पतिः । मन्वादयस्तथान्येऽपि स्त्रीबुद्धेस्तत्र किंच न

‘ఉశనా తెలిసిన శాస్త్రం, బృహస్పతి తెలిసినదీ, అలాగే మనువు మొదలైన ఇతరుల జ్ఞానమూ—స్త్రీబుద్ధిని పూర్తిగా ఆవరించలేవు.’

Verse 63

पीयूषमधरे वासं हृदि हालाहलं विषम् । आस्वाद्यतेऽधरस्तेन हृदयं च प्रपीड्यते

పెదవులపై అమృతం నివసించినట్లు కనిపిస్తుంది; కాని హృదయంలో హాలాహల విషం దాగి ఉంటుంది. పెదవుల రుచి ఆస్వాదించబడుతుంది, అయితే హృదయం నలిగిపోతుంది।

Verse 64

अलक्तको यथा रक्तो नरः कामी तथैव च । हृतसारस्तथा सोऽपि पादमूले निपा त्यते

అలక్తక రంజనం పూసుకున్న మనిషి ఎర్రగా కనిపించినట్లే, కామాసక్తుడు కూడా కామరాగంతో రంగుపడతాడు. అతని అంతఃసారం హరించబడుతుంది; ఆ వాసన పాదమూలాన పడిపోతాడు।

Verse 65

संसारविषवृक्षस्य कुकर्मकुसुमस्य च । नरकार्तिफलस्योक्ता मूलमेषा नितंबिनी

ఈ నితంబినీ స్త్రీనే సంసారమనే విషవృక్షానికి మూలమని చెప్పబడింది—దాని పుష్పాలు కుకర్మలు, ఫలం నరకయాతన।

Verse 66

कस्य नो जायते त्रासो दृष्ट्वा दूरा दपि स्त्रियम्

దూరం నుంచైనా స్త్రీని చూసి ఎవరికీ భయం కలగదు?

Verse 67

संसारभ्रमणं नारी प्रथमेऽपि समागमे । वह्निप्रदक्षिणन्यायव्याजेनैव प्रदर्शयेत्

మొదటి సంగమంలోనే స్త్రీ, అగ్ని ప్రదక్షిణ నియమం అనే వ్యాజంతో, పురుషునికి సంసారభ్రమణాన్ని ప్రదర్శింపజేస్తుంది।

Verse 68

एतास्तु निर्घृणत्वेन निर्दय त्वेन नित्यशः । विशेषाज्जाड्यकृत्येन दूषयंति कुलत्रयम्

ఈ స్త్రీలు నిత్యం తమ క్రూరత్వంతో, నిర్దయత్వంతో మరియు ముఖ్యంగా మూర్ఖపు పనులతో మూడు వంశాలను మలినం చేస్తారు.

Verse 69

कुलत्रयगृहं कीर्त्या निजया धवलीकृतम् । कृष्णं करोत्यकृ त्येन नारी दीपशिखेव तु

దీపపు స్తంభం వలె, స్త్రీ తన దుష్కర్మల ద్వారా కీర్తితో ప్రకాశించే మూడు వంశాల గృహాన్ని నల్లబరుస్తుంది.

Verse 70

धर्मवृक्षस्य वाताली चित्तपद्मशशिप्रभा । सृष्टा कामार्णवग्राही केन मोक्षदृढार्गला

ధర్మవృక్షానికి తుఫాను వంటిది, చిత్తమనే పద్మానికి చంద్రకాంతి వంటిది, కామసాగరంలో మొసలి వంటిది, మోక్షానికి గట్టి అడ్డగడియ వంటి స్త్రీని ఎవరు సృష్టించారు?

Verse 71

कारा संतानकूटस्य संसारवनवागुरा । स्वर्गमार्गमहागर्ता पुंसां स्त्री वेधसा कृता

బ్రహ్మదేవుడు పురుషుల కోసం స్త్రీని సంతాన రాశికి చెరసాలగా, సంసార వనంలో వలగా మరియు స్వర్గ మార్గంలో పెద్ద గుంతగా సృష్టించాడు.

Verse 72

वेधसा बंधनं किंचिन्नृणामन्यदपश्यता । स्त्रीरूपेण ततः कोऽपि पाशोऽयं सुदृढः कृतः

పురుషులను బంధించడానికి వేరే మార్గం కనిపించక, బ్రహ్మదేవుడు స్త్రీ రూపంలో ఈ అత్యంత దృఢమైన పాశాన్ని (బంధాన్ని) సృష్టించాడు.

Verse 73

इत्येवं बहुधा सोऽपि विललाप सुदुःखितः । स्त्रीचिन्तां बहुधा कृत्वा आत्मानं चाप्यगर्हयत्

ఇలా అతడు మహాదుఃఖంతో అనేక విధాలుగా విలపించాడు. ఆ స్త్రీని మళ్లీ మళ్లీ తలచుకొని తనను తానే గర్హించుకున్నాడు.

Verse 74

अहो कुबुद्धिना नैव लब्धं संसारजं फलम् । न कदाचिन्मया दत्तं तृष्णाव्याकुलचेतसा

అయ్యో! నా కుబుద్ధి వల్ల సంసారజన్యమైన నిజమైన ఫలమును కూడా పొందలేకపోయాను. తృష్ణతో వ్యాకులమైన మనస్సుతో నేను ఒక్కసారైనా దానం చేయలేదు.

Verse 75

ऐश्वर्येऽपि स्थिते भूरि न मया सुकृतं कृतम् । कदाचिन्नैव जप्तं च न हुतं च हुताशने

అపారమైన ఐశ్వర్యంలో ఉన్నప్పటికీ నేను పుణ్యకర్మలు చేయలేదు. ఎప్పుడూ జపం చేయలేదు; హుతాశనంలో హోమాహుతులు కూడా సమర్పించలేదు.

Verse 76

अथवा सत्यमेवोक्तं केनापि च महात्मना । कृपणेन समो दाता न भूतो न भविष्यति । अस्पृष्ट्वापि च वित्तं स्वं यः परेभ्यः प्रयच्छति

లేదా ఒక మహాత్ముడు చెప్పినది నిజమే—కృపణుడితో సమానమైన దాత ఎప్పుడూ లేడు, ఇక ఉండడు; తన ధనాన్ని తానే అనుభవించకుండానే ఇతరులకు అప్పగించేవాడు.

Verse 77

शरणं किं प्रपन्नानां विषवन्मारयंति किम् । न दीयते न भुज्यंते कृपणेन धनानि च

శరణు కోరినవారికి కృపణుడు ఏ ఆశ్రయం—విషంలా చంపుతాడా? ఎందుకంటే కృపణుడు ధనాన్ని దానం చేయడు, తానూ అనుభవించడు.

Verse 78

दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवंति वित्तस्य । यो न ददाति न भुंक्ते तस्य तृतीया गतिर्भवति

ధనానికి మూడు గతులు—దానం, భోగం, నాశనం. ఎవడు దానం చేయడు, భోగించడూ చేయడు, అతని ధనానికి మూడవ గతి—నాశమే.

Verse 79

धनिनोप्यदानविभवा गण्यंते धुरि दरिद्राणाम् । नहि हंति यत्पिपासामतः समुद्रोऽपि मरुरेव

ధనవంతులైనా దానం లేనివారు దరిద్రుల సరసిలోనే లెక్కించబడతారు. దాహాన్ని తీర్చనిది—అందుకే సముద్రమైనా ఎడారిలాంటిదే.

Verse 80

अत्युपयुक्ताः सद्भिर्गतागतैरहरहः सुनिर्विण्णाः । कृपणजनसंनिकाशं संप्राप्यार्थाः स्वपंतीह

సజ్జనులు సేవా-దానాల కోసం నిరంతర రాకపోకల్లో బాగా వినియోగించిన ధనం రోజురోజుకీ అలసిపోతుంది. కాని కృపణుని సమీపానికి చేరగానే ధనం ఇక్కడ నిద్రిస్తుంది—నిష్ఫలంగా.

Verse 81

प्राप्तान्न लभंते ते भोगान्भोक्तुं स्वकर्मणा कृपणाः । मुखपाकः किल भवति द्राक्षापाके बलिभुजानाम्

కృపణులు తమ కర్మఫలంగా పొందిన భోగాలను నిజంగా అనుభవించలేరు. బలి భుజించేవారికి ద్రాక్షలు వండుతున్నప్పటికీ నోరు మండినట్లే—విధివశాత్ సుఖమూ దుఃఖమవుతుంది.

Verse 82

दातव्यं भोक्तव्यं सति विभवे संचयो न कर्तव्यः । पश्येह मधुकरीणां संचितमर्थं हरंत्यन्ये

సామర్థ్యం ఉన్నప్పుడు దానం కూడా చేయాలి, భోగం కూడా చేయాలి; నిల్వచేయడం చేయకూడదు. చూడండి—తేనెటీగలు దాచిన సంపదను ఇతరులు తీసుకుపోతారు.

Verse 83

याचितं द्विजवरे न दीयते संचितं क्रतुवरे न योज्यते । तत्कदर्यपरिरक्षितं धनं चौरपार्थिवगृहेषु भुज्यते

శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు యాచించినా ఇవ్వని ధనం, సঞ্চయించినదాన్ని ఉత్తమ యజ్ఞంలో వినియోగించని ధనం—కృపణత్వంతో కాపాడిన ఆ సంపద చివరకు దొంగలూ రాజులూ ఇళ్లలో భోగ్యమవుతుంది।

Verse 84

त्यागो गुणो वित्तवतां वित्तं त्यागवतां गुणः । परस्परवियुक्तौ तु वित्त त्यागौ विडम्बनम्

ధనవంతులకు నిజమైన గుణం దానం; దానశీలులకు ధనమే గుణంగా మారుతుంది. కానీ ధనం–త్యాగం విడిపోయినప్పుడు సంపద కూడా, త్యాగం కూడా—రెండూ వ్యంగ్యమవుతాయి।

Verse 85

किं तया क्रियते लक्ष्म्या या वधूरिव केवला । या न वेश्येव सामान्या पथिकैरपि भुज्यते

కేవలం తాకని వధువులా నిలిచిపోయే ఆ ‘లక్ష్మి’ వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? గృహస్థ భోగానికి రాదు; సాధారణ వేశ్యలా దారిపోతున్న ప్రయాణికులకైనా పంచబడదు।

Verse 86

अर्थोष्मणा भवेत्प्राणो भवेद्भक्ष्यैर्विना नृणाम् । यतः संधार्यते भूमिः कृपणस्योष्मणा हि सा

అన్నం లేకున్నా మనిషి ప్రాణం ‘ధన-ఉష్ణత’ వల్ల నిలుస్తుందని అంటారు; ఎందుకంటే కృపణుడి ఆ ఉష్ణత వల్లనే భూమి ధారితమవుతుంది—అతడు తన సంపదను ఆమెలో పాతిపెడతాడు।

Verse 87

कृपणानां प्रसादेन शेषो धारयते महीम् । यतस्ते भूगतं वित्तं कुर्वते तस्य चोष्मणा

కృపణుల ‘ప్రసాదం’ వల్లనే శేషుడు భూమిని ధరిస్తాడు; ఎందుకంటే వారు తమ ధనాన్ని భూమిలోకి దింపి పాతిపెడతారు, ఆ పాతిన నిధి ఉష్ణతతో భూమి కూడా వేడెక్కుతుంది।

Verse 88

एवं बहुविधा वाचः प्रलपन्मणिभद्रकः । नीत्वा तैः पार्थिवोद्दिष्टैः पुरुषैः परुषाक्षरम् । बहुधा प्रलपं श्चैव कृतः शाखावलंबनः

ఇలా మణిభద్రుడు అనేక విధాల మాటలు ప్రలపించాడు. అప్పుడు రాజు నియమించిన పురుషులు కఠిన వాక్యాలతో అతనిని తీసుకెళ్లి, అతడు ఎన్నో విధాల విలపించినా, కొమ్మకు వేలాడదీసి శిక్షించారు।

Verse 158

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मणिभद्रोपाख्याने मणिभद्रनिधनवर्णनंनामाष्टपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, షష్ఠ నాగరఖండంలో, హాటకేశ్వర క్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, మణిభద్రోపాఖ్యానంలోని ‘మణిభద్రనిధనవర్ణనం’ అనే 158వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।