Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

तत्कांतसदृशाकारस्तद्वक्षस्तद्वदुन्नतिः । तद्वाक्यस्तन्मनोभावस्तदासीज्जगदीश्वरः

Transliteration

tatkāṃtasadṛśākārastadvakṣastadvadunnatiḥ | tadvākyastanmanobhāvastadāsījjagadīśvaraḥ

Translation

అతడు ఆమె ప్రియుని వంటి ఆకారమయ్యాడు—అదే వక్షస్థలం, అదే ఎత్తు, అదే వాక్కు, అదే మనోభావం; అలా జగదీశ్వరుడు ఆ సాదృశ్యంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Word by Word

• तत्: of that (her beloved)
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• कान्त: beloved (husband)
• कान्त: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (समासाङ्ग), एकवचनार्थ

• सदृश: similar
• सदृश: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण-प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• आकारः: form/shape
• आकारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पूर्वपदैः सह समस्तपदम्: तत्कान्तसदृशाकारः

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• वक्षः: chest
• वक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समस्तपदम्: तद्वक्षः

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• वत्: like
• वत्: Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वत् (तद्धित-प्रत्ययार्थ/अव्ययवत्)
• Form: सादृश्यवाचक-अव्यय/प्रत्ययार्थक (like/as) समासे अव्ययवत्

• उन्नतिः: elevation/loftiness
• उन्नतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उन्नति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समस्तपदम्: तद्वदुन्नतिः

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• वाक्यः: speech/words
• वाक्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समस्तपदम्: तद्वाक्यः (पाठभेदे पुंलिङ्ग-रूपं)

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• मनः: mind
• मनः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (समासाङ्ग)

• भावः: state/feeling
• भावः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समस्तपदम्: तन्मनोभावः

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासे पूर्वपद-रूपम् (तस्य)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/imperf.), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• जगदीश्वरः: the Lord of the world
• जगदीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (जगतः ईश्वरः)

Speaker

Narrator (Purāṇic storyteller voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citraśālā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājā

Visual Art Cues

Scene: A perfect double appears—matching the beloved’s chest, height, speech, and temperament—yet identified as Jagadīśvara in disguise; the scene balances uncanny mimicry with divine radiance.

Characters & Entities

• Jagadīśvara (Lord of the world)
• Beloved (kānta)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Supreme can assume any form for a cosmic purpose; external appearance is not the final measure—dharma and divine intent are.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not explicitly stated in this verse; it continues a māhātmya episode set within the Nāgarakhaṇḍa’s sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.