Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ततस्तदाश्रयात्स्थानमजागृहमिति स्मृतम् । सर्वैर्जनैर्धरा पृष्ठेदर्शनाद्व्याधिनाशनम्

Transliteration

tatastadāśrayātsthānamajāgṛhamiti smṛtam | sarvairjanairdharā pṛṣṭhedarśanādvyādhināśanam

Translation

అందువల్ల అది ఆశ్రయస్థానమై ‘అజాగృహం’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది. భూమిపై ఉన్న సమస్త జనులకు దాని దర్శనమాత్రమే వ్యాధినాశకము.

Word by Word

• ततः: thereupon, therefore
• ततः: Discourse link (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/अनन्तरार्थ (therefore/then)

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive: 'of that')

• आश्रयात्: from the refuge/support
• आश्रयात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• स्थानम्: the place
• स्थानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अजागृहम्: goat-house
• अजागृहम्: Predicate nominative (समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अजा-गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (अजायाः गृहम्)

• इति: thus
• इति: Quotation marker (उक्तिसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• स्मृतम्: was called/known
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थे (passive sense: 'was called/remembered')

• सर्वैः: by all
• सर्वैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; जनैः इति विशेषणम्

• जनैः: people
• जनैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• धरा: the earth
• धरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पृष्ठे: on the back/surface
• पृष्ठे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• दर्शनात्: from seeing (it)
• दर्शनात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• व्याधिनाशनम्: destruction of diseases
• व्याधिनाशनम्: Predicate nominative (समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्याधि-नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (व्याधीनां नाशनम्)

Speaker

Sūta (deduced: Māhātmya-style narration within Nāgarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ajāgṛha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijas / brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: A sacred spot marked as Ajāgṛha, with pilgrims arriving and simply beholding it; a subtle aura indicates disease-destruction and refuge.

Characters & Entities

• Ajāgṛha (tīrtha/spot)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred place becomes powerful through refuge and dharmic association; even simple darśana of such a tīrtha grants tangible relief, here expressed as freedom from disease.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The place named Ajāgṛha, celebrated as a refuge-site whose very sight is said to remove ailments.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is prescribed here; the stated practice is darśana—visiting and beholding the site.