Adhyaya 104

Verse 1

ऋषय ऊचुः । राक्षसैस्तत्र लिंगानि यानि भक्त्या समन्वितैः । स्थापितानि च माहात्म्यं तेषां सूत प्रकीर्तय

ఋషులు పలికిరి—హే సూతా! అక్కడ భక్తితో యుక్తులైన రాక్షసులు స్థాపించిన లింగముల మహాత్మ్యాన్ని ప్రకటించుము।

Verse 2

सूत उवाच । तेषां पूजाकृते रौद्रा राक्षसा बलवत्तराः । लंकापुर्याः समायांति सदैव शतशः पुरा

సూతుడు పలికెను—వాటి పూజార్థం పురాతనకాలంలో లంకాపురి నుండి క్రూరులూ అత్యంత బలవంతులైన రాక్షసులు ఎల్లప్పుడూ వందల సంఖ్యలో వచ్చుచుండిరి।

Verse 3

आगच्छन्तो व्रजन्तस्ते मार्गे क्षेत्रे च तत्र च । भक्षयन्ति जनौघांश्च बालवृद्धाञ्जनानपि

వారు వచ్చుచు పోవుచు, మార్గములలోను ఆ పుణ్యక్షేత్రములోను, జనసమూహములను—బాలులు వృద్ధులు సహితంగా—భక్షించుచుండిరి।

Verse 4

ततस्ते मानवाः सर्वे प्रद्रवंतः समंततः । इतश्चेतश्च धावन्ति प्राणरक्षणतत्पराः

అప్పుడు ఆ మనుష్యులందరు అన్ని దిశలకూ పారిపోయిరి; ప్రాణరక్షణకే తపనతో ఇటు అటు పరుగెత్తిరి।

Verse 5

तथान्ये बहवो गत्वा ह्ययोध्याख्यां महापुरीम् । रामपुत्रं नृपश्रेष्ठं कुशं प्रोचुः सुदुःखिताः

అలాగే మరెందరో అయోధ్యా నామ మహాపురికి వెళ్లి, మహాదుఃఖంతో రామపుత్రుడైన నృపశ్రేష్ఠుడు కుశునకు ఆ వార్తను తెలియజేసిరి।

Verse 6

तव पित्रा समं प्राप्ताः पूर्वं ये राक्षसा नृप । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे विभीषणपुरःसराः

ఓ నృపా! పూర్వం నీ తండ్రితో కలిసి వచ్చిన రాక్షసులు, విభీషణుని నాయకత్వంలో హాటకేశ్వరజ క్షేత్రమునకు చేరిరి।

Verse 7

संस्थापितानि लिंगानि चतुर्वक्त्राणि तत्र वै । राक्षसेंद्रैः स्वमन्त्रैस्तैस्तस्य क्षेत्रस्य पश्चिमे

అక్కడ, ఆ క్షేత్రము పశ్చిమ భాగమున, రాక్షసేంద్రులు తమ తమ మంత్రములతో చతుర్ముఖ లింగములను స్థాపించిరి।

Verse 8

तेनैव चानुषंगेण समागच्छंति नित्यशः । तस्मिन्क्षेत्रे प्रकुर्वंति तथा लोकस्य भक्षणम्

ఆ సంబంధం కారణంగానే వారు నిత్యం అక్కడికి వస్తారు మరియు ఆ పవిత్ర క్షేత్రంలో ప్రజలను భక్షిస్తారు.

Verse 9

यदि वा तानि लिंगानि कश्चित्संपूजयेन्नरः । सद्यो विनाशमायाति सोऽप्यनर्थो महानभूत्

ఎవరైనా ఆ లింగాలను పూజిస్తే, వారు తక్షణమే వినాశనాన్ని పొందుతారు; అది కూడా ఒక పెద్ద అనర్థంగా మారింది.

Verse 10

तस्माद्यदि न रक्षा नः करिष्यसि महीपते । तच्छनैर्यास्यते लोकः सर्वोऽयं संक्षयं ध्रुवम्

ఓ రాజా! కనుక నీవు మమ్మల్ని రక్షించకపోతే, క్రమంగా ఈ లోకమంతా నిశ్చయంగా నాశనమైపోతుంది.

Verse 11

तच्च क्षेत्रं विशेषेण यत्रागच्छंति ते सदा । राक्षसाः क्रूरकर्माणो महामांसस्य लोलुपाः

ఆ క్షేత్రంలో విశేషంగా, క్రూరమైన పనులు చేసేవారు మరియు మాంసంపై ఆశ కలిగిన రాక్షసులు ఎప్పుడూ వస్తుంటారు.

Verse 12

तच्छ्रुत्वा स नृपस्तूर्णं स्वामात्यानां न्यवेदयत् । राज्यभारं ततस्तत्र बलेन सहितो ययौ

అది విని ఆ రాజు వెంటనే తన మంత్రులకు తెలియజేసి, రాజ్యభారాన్ని వారికి అప్పగించి, సైన్యంతో సహా అక్కడికి వెళ్ళాడు.

Verse 13

अथ प्राप्तं कुशं दृष्ट्वा हतशेषा द्विजोत्तमाः । प्रोचुस्तं भर्त्सयित्वा तु वचनैः परुषाक्षरैः

అప్పుడు కుశుడు వచ్చినట్లు చూసి, హత్యలో కేవలం మిగిలిన శ్రేష్ఠ ద్విజులు అతనిని కఠిన వాక్యాలతో గద్దించి పలికారు।

Verse 14

किमेवं क्रियते राज्यं यथा त्वं क्षत्रियाधमः । करोषि यत्र विध्वंसं राक्षसै र्नीयते जनः

ఇది ఎలాంటి రాజ్యపాలన? ఓ క్షత్రియాధమా, నీ వల్ల ఇక్కడ విధ్వంసం జరుగుతోంది; రాక్షసులు ప్రజలను పట్టుకొని తీసుకుపోతున్నారు!

Verse 15

नूनं जातो न रामेण भवान्रावणसंभवः । येनोपेक्षसि सर्वान्नो राक्षसैः परिपीडितान्

నిశ్చయంగా నీవు రాముని వంశజుడవు కాదు; రావణసంభవుడవు. ఎందుకంటే రాక్షసుల చేత పీడితులైన మమ్మల్ని అందరినీ నీవు నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నావు.

Verse 16

सत्यमेतत्पुरा प्रोक्तं नीतिशास्त्रविचक्षणैः । यस्य वर्णस्य यो राजा स वर्णः सुखमेधते

ఇది నిజమే; నీతిశాస్త్రంలో నిపుణులు పూర్వమే చెప్పారు—ఏ వర్ణానికి ఏ రాజు ఉంటాడో, ఆ వర్ణమే సుఖంగా వర్ధిల్లుతుంది.

Verse 17

तस्मात्त्वं राक्षसोद्भूतो राक्षसैर्द्विजसत्तमान् । उपेक्षसे ततः सर्वान्भक्ष्यमाणांस्तथापरान्

కాబట్టి నీవు రాక్షసోద్భవుడవు; రాక్షసులు భక్షిస్తున్న శ్రేష్ఠ ద్విజులను, అలాగే ఇతరులందరినీ కూడా నీవు నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నావు.

Verse 18

आर्तानां यत्र लोकानां दोषैः पार्थिवसंभवैः । पतंत्यश्रूणि भूपृष्ठे तत्र राजा स दोषभाक्

రాజుని వల్ల పుట్టిన దోషాల కారణంగా బాధితుల కన్నీళ్లు భూమిపై పడే చోట, అక్కడ ఆ రాజే ఆ పాపభారాన్ని వహించువాడవుతాడు।

Verse 19

कुश उवाच । प्रसादः क्रियतां विप्रा न मया ज्ञातमीदृशम् । राक्षसेभ्यः समुत्पन्नो ब्राह्मणानां पराभवः

కుశుడు అన్నాడు—హే విప్రులారా, ప్రసన్నులవండి; రాక్షసుల నుండే బ్రాహ్మణుల అవమానం పుట్టిందని నాకు తెలియలేదు।

Verse 20

अद्यप्रभृति यः कश्चिद्विनाशं नीयते क्वचित् । ब्राह्मणो वाऽथवाऽन्योऽपि तद्भवेन्मम पातकम्

ఈ రోజు నుండీ ఎక్కడైనా ఎవరు—బ్రాహ్మణుడైనా ఇతరుడైనా—వినాశానికి నెట్టబడితే, ఆ పాపం నాదే కావాలి।

Verse 21

एवमुक्त्वा ततस्तूर्णं प्रेषयामास राघवः । विभीषणाय संक्रुद्धो दूतं भयविवर्जितम्

ఇలా చెప్పి రాఘవుడు కోపంతో, భయరహితుడైన దూతను వెంటనే విభీషణుని వద్దకు పంపించాడు।

Verse 22

गच्छ दूत द्रुतं गत्वा त्वया वाच्यो विभीषणः । रामोचितस्त्वया स्नेहो मया सह कृतो महान्

“దూతా, వెళ్ళు—త్వరగా వెళ్లి విభీషణునితో చెప్పు: ‘నాతో నీవు రామోచితమైన మహాస్నేహాన్ని ఏర్పరచుకున్నావు.’”

Verse 23

यद्राक्षसगणैः सार्धं मम भूमिं समंततः । त्वं क्लेशयसि दुर्बुद्धे मां विश्वास्य सुभाषितैः

హే దుర్బుద్ధీ! రాక్షసగణాలతో కలిసి నీవు నా భూమిని అన్ని వైపులా బాధిస్తున్నావు; మధుర వచనాలతో నా విశ్వాసాన్ని గెలుచుకొని కూడా నన్ను పీడిస్తున్నావు।

Verse 24

मम पित्रा कृतेयं ते प्रतिष्ठा राक्षसाधम । तेन नो हन्मि ते भ्राता यथा तातेन शातितः

హే రాక్షసాధమా! నీ ఈ ప్రతిష్ఠను నా తండ్రే స్థాపించాడు; అందుచేత ఇప్పుడు నేను నీ సోదరుణ్ని సంహరిస్తాను, నా తండ్రి నీ తండ్రిని శిక్షించినట్లే।

Verse 25

विषवृक्षोऽपि यो वृद्धिं स्वयमेव प्रणीयते । कथं संछिद्यते सोऽत्र स्वयमेव मनीषिभिः

తనంతట తానే పెరుగుతూ పోయే విషవృక్షం, అది స్వయంగా ముందుకు సాగుతూనే ఉంటే, ఇక్కడ జ్ఞానులు దానిని ఎలా నరికగలరు?

Verse 26

तस्मादद्य दिनादूर्ध्वं यदि कश्चिन्निशाचरः । समुद्रस्योत्तरं पारं कथंचिदागमिष्यति

కాబట్టి ఈ రోజునుంచి ఇకపై, ఏదైనా నిశాచరుడు ఏ విధంగానైనా సముద్రం అవతల ఉత్తర తీరానికి చేరితే…

Verse 27

तदहं सत्वरं प्राप्य लंकां तव पुरीमिमाम् । ससैन्यो ध्वंसयिष्यामि तथा सर्वान्निशाचरान्

అప్పుడు నేను వేగంగా లంకా—నీ ఈ నగరానికి—చేరి, నా సైన్యంతో దానిని ధ్వంసం చేస్తాను; అలాగే సమస్త నిశాచరులను కూడా సంహరిస్తాను।

Verse 28

त्वां च बद्ध्वा दृढैः पाशैर्निगडैश्च सुसंयतम् । कारासंस्थं करिष्यामि सद्य एव न संशयः

నిన్ను కూడా బలమైన పాశములతోను సంకెళ్లతోను గట్టిగా బంధించి, ఈ రోజే నిశ్చయంగా కారాగారంలో వేస్తాను; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 29

एवमुक्तस्ततो दूतो गत्वा सेतुं द्रुतं ततः । दृष्ट्वा रामेश्वरं देवं यावदग्रे व्यव स्थितः

అలా చెప్పబడిన దూత వేగంగా సేతువుకు వెళ్లాడు. తరువాత దేవుడు రామేశ్వరుని దర్శించి, కొంతసేపు ఆయన ముందే నిలిచాడు।

Verse 30

तावत्पृष्टो जनैः कैश्चित्कस्त्वं वत्स इहागतः । केन कार्येण नो ब्रूहि नात्र गच्छंति मानवाः

అప్పుడు కొందరు జనులు అతనిని అడిగారు—“వత్సా, నీవెవరు? ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? ఏ పనితో వచ్చావో చెప్పు; ఇక్కడి నుండి ముందుకు మనుష్యులు వెళ్లరు.”

Verse 31

दूत उवाच । अहं कुशेन भूपेन विभीषणगृहं प्रति । प्रेषितः कार्यमुद्दिश्य तत्र यास्याम्यहं कथम्

దూత అన్నాడు—“రాజు కుశుడు ఒక కార్యాన్ని ఉద్దేశించి నన్ను విభీషణుని గృహం వైపు పంపాడు; అయితే నేను అక్కడికి ఎలా వెళ్లగలను?”

Verse 32

जना ऊचुः । नातः परं नरः कश्चिद्गन्तुं शक्तः कथंचन । भग्नः सेतुर्यतो मध्ये रामेणाक्लिष्टकर्मणा

జనులు అన్నారు—“ఇక్కడి నుండి ముందుకు ఏ మనిషీ ఏ విధంగానూ వెళ్లలేడు; ఎందుకంటే అక్లిష్టకర్ముడైన శ్రీరాముడు సేతువును మధ్యలో విరిచివేశాడు.”

Verse 33

तस्मादत्रैव ते कार्यं सिद्धिं दूत प्रयास्यति । विभीषणकृतं सर्वं दर्शनात्तस्य रक्षसः

ఓ దూతా! అందువల్ల ఇక్కడే నీ పని విజయవంతమవుతుంది. ఆ రాక్షసుని (విభీషణుని) దర్శనం వల్లనే విభీషణుని ద్వారా చేయబడినదంతా సిద్ధిస్తుంది.

Verse 34

सर्वदा राक्षसेन्द्रोऽसौ शुभं रामेश्वरत्रयम् । त्रिकालं पूजयत्येव नियमं समुपाश्रितः

ఆ రాక్షసరాజు ఎల్లప్పుడూ శుభకరమైన రామేశ్వర త్రయాన్ని నియమబద్ధుడై మూడు కాలాలలోనూ పూజిస్తాడు.

Verse 35

लंकाद्वारे स्थितो यो वै सेतुखण्डे महेश्वरः । प्रभाते कुरुते तस्य स्वयं पूजां विभीषणः

లంకా ద్వారం వద్ద సేతుఖండంలో ఉన్న మహేశ్వరునికి, విభీషణుడు స్వయంగా ప్రాతఃకాలంలో పూజ చేస్తాడు.

Verse 36

जलमध्यगतं यच्च सेतुखंडं द्वितीयकम् । तत्र रामेश्वरो यश्च मध्याह्ने तं प्रपूजयेत्

మరియు జలమధ్యలో ఉన్న రెండవ సేతుఖండంలో వెలసిన రామేశ్వరుని, అతడు మధ్యాహ్న సమయంలో పూజిస్తాడు.

Verse 37

एनं देव निशीथे च सर्वदागत्य भक्तितः । संपूजयेन्न सन्देहः सत्यमेतत्प्रकीर्तितम्

మరియు అర్ధరాత్రి సమయంలో కూడా ఎల్లప్పుడూ వచ్చి భక్తితో ఈ దేవుని పూజించాలి, ఇందులో సందేహం లేదు, ఇది సత్యమని చెప్పబడింది.

Verse 38

तस्मात्तिष्ठ त्वमव्यग्रः स्थानेऽत्रैव समाहितः । यावदागमनं तस्य राक्षसस्य महात्मनः

కాబట్టి నీవు అవ్యగ్రుడై, సమాహితుడై, ఇదే స్థలంలో నిలిచియుండు; ఆ మహాత్మ రాక్షసుడు వచ్చేవరకు।

Verse 39

तेनैव सहितः पश्चात्स्वेच्छया तस्य मन्दिरम् । प्रयास्यसि गृहं वापि स्वकीयं तद्विसर्जितः

తర్వాత అతనితో కలిసి నీవు నీ ఇష్టానుసారం అతని మందిరానికి వెళ్తావు; లేక అతడు విడిచిపెట్టిన తరువాత నీ స్వగృహానికీ వెళ్లగలవు।

Verse 40

अथ तेषां तदाकर्ण्य स दूतो हर्षसंयुतः । बाढमित्येव चोक्त्वाथ तत्र चैव व्यवस्थितः

వారి మాటలు విని ఆ దూత ఆనందంతో నిండిపోయాడు. ‘బాఢమ్’—‘అలానే’ అని చెప్పి అక్కడే నిలిచియున్నాడు।

Verse 41

अथ प्राप्ते निशार्धे स राक्षसैः परिवारितः । विभीषणः समायातस्तस्मिन्नायतने शुभे

తర్వాత అర్ధరాత్రి సమయము వచ్చినప్పుడు రాక్షసులతో పరివారితుడైన విభీషణుడు ఆ శుభాయతనానికి వచ్చెను।

Verse 42

विमानवरमारूढः स्तूयमानः समन्ततः । राक्षसैर्बंदिरूपैस्तैर्गीयमानस्तथा परैः

అతడు శ్రేష్ఠ విమానంపై ఆరూఢుడై, అన్ని వైపులా స్తుతింపబడెను; భాటరూప రాక్షసులచేతను, ఇతరులచేతను గానముచేయబడెను।

Verse 43

उत्तीर्य च विमानाग्र्यात्कृत्वाऽथ त्रिः प्रदक्षिणाम् । रामेश्वरं प्रणम्योच्चैः स्तोत्रमेतच्चकार सः

శ్రేష్ఠ విమానాగ్రం నుండి దిగివచ్చి అతడు తరువాత మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేశాడు. రామేశ్వరునికి నమస్కరించి ఈ స్తోత్రాన్ని గట్టిగా పఠించాడు.

Verse 44

नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद । सर्वतः पाणिपादं ते सर्वतोक्षिशिरोमुखम्

దేవదేవేశ్వరా! నీకు నమస్కారం; భక్తులకు అభయాన్ని ప్రసాదించేవాడవు. నీ చేతులు పాదాలు సర్వత్రా ఉన్నాయి; సర్వత్రా నీ కన్నులు, శిరస్సు, ముఖములు ఉన్నాయి.

Verse 45

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वं चंद्रस्त्वं प्रभाकरः । त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रः शक्रस्त्वं परमेश्वरः

నీవే యజ్ఞము, నీవే వషట్కారము; నీవే చంద్రుడు, నీవే ప్రభాకరుడు (సూర్యుడు). నీవే విష్ణువు, నీవే చతుర్వక్త్ర బ్రహ్మ; నీవే శక్రుడు (ఇంద్రుడు)—నీవే పరమేశ్వరుడు.

Verse 47

यथा काष्ठगतो वह्निः संस्थितोऽपि न लक्ष्यते । मूढैः सर्वत्रसंस्थोपि तथा त्वं नैव लक्ष्यसे

చెక్కలో దాగి ఉన్న అగ్ని ఉన్నప్పటికీ కనిపించనట్లే, నీవు సర్వత్రా ఉన్నప్పటికీ మూర్ఖులకు నీవు తెలియవు.

Verse 48

यथा दधिगतं सर्पिर्निगूढत्वेन संस्थितम् । चराचरेषु भूतेषु तथा त्वं देव संस्थितः

పెరుగులో నెయ్యి గూఢంగా ఉన్నట్లే, ఓ దేవా! నీవు చరాచర సమస్త భూతాలలో అంతర్నిహితంగా నివసిస్తున్నావు.

Verse 49

यथा जलं धरापृष्ठात्खनन्नाप्नोति मानवः । तथा त्वां पूजयन्नित्यं मोक्षमाप्नोत्यसंशयम्

మనిషి భూమిని తవ్వి నీటిని పొందినట్లే, నిత్యం నిన్ను పూజించువాడు నిస్సందేహంగా మోక్షాన్ని పొందుతాడు.

Verse 50

तावच्च दुर्लभः स्वर्गस्तावच्छूराश्च शत्रवः । यावदेव न सन्तोषं त्वं करोषि शरीरिणाम्

నీవు దేహధారులకు సంతృప్తిని ప్రసాదించని వరకు స్వర్గం దుర్లభమే; అంతవరకు ధీర శత్రువులు కూడా నిలిచే ఉంటారు.

Verse 51

तावल्लक्ष्मीश्चला नॄणां तावद्रोगाः पृथग्विधाः । न यावद्देवदेव त्वं सन्तोषं संप्रयास्यसि

హే దేవదేవా! నీవు సంతృప్తిని ప్రసాదించేవరకు మనుష్యుల లక్ష్మీ చంచలంగా ఉంటుంది; అనేక విధాల రోగాలు కూడా కొనసాగుతాయి.

Verse 52

तावत्पुत्रोद्भवं दुःखं तथा प्रियसमु द्भवम् । यावत्त्वं देव नायासि सन्तोषं देहिनामिह

హే దేవా! నీవు ఇక్కడ దేహధారులకు సంతృప్తిని కలిగించేవరకు, పుత్రుల వల్ల కలిగే దుఃఖం మరియు ప్రియమైన వాటి వల్ల కలిగే దుఃఖం కొనసాగుతాయి.

Verse 53

एवं स्तुत्वा ततो लिंगं स्नापयित्वा यथाविधि । गन्धानुलेपनैदिव्यैर्मर्दयामास वै ततः

ఇలా స్తుతించి, ఆపై విధిప్రకారం లింగాన్ని స్నానమాచరింపజేసి, తరువాత దివ్య సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు లేపనాలతో దానిని మర్దన చేసి అనులేపనం చేశాడు.

Verse 54

पारिजातकपुष्पैश्च तथा सन्तानसम्भवैः । कल्पपादपसंभूतैस्तथा मन्दारजैरपि

అతడు పారిజాత పుష్పాలతోను, సంతాన వృక్షసంభవ పుష్పాలతోను, కల్పవృక్షోద్భవ పుష్పాలతోను, అలాగే మందార పుష్పాలతోను (దేవుని) పూజించాడు।

Verse 55

पूजां चक्रे सुविस्तीर्णा श्रद्धया परया युतः । दिव्यैराभरणैर्भूष्य दिव्यवस्त्रैस्ततः परम्

పరమ శ్రద్ధతో యుక్తుడై అతడు విశాలమైన మహాపూజను నిర్వహించాడు; (దేవుని) దివ్య ఆభరణాలతో అలంకరించి, అనంతరం దివ్య వస్త్రాలతో కూడా సజ్జం చేశాడు।

Verse 56

स च गीतं स्वयं चक्रे तालमादाय पाणिना । मूर्छातालकृतं रम्यं सप्तस्वरविराजितम्

అతడు స్వయంగా పాటను రచించి పాడాడు, చేతితో తాళం పట్టి; అది మూర్ఛా-తాళాలతో రమ్యంగా కూర్చబడి, సప్తస్వర వైభవంతో ప్రకాశించింది।

Verse 57

तानयुक्त्या समोपेतं ग्रामै रागैः स्वलंकृतम् । एवं कृत्वा स शुश्रूषा तस्य देवस्य भक्तितः

ఆ గీతం తగిన తానయుక్తితో సమృద్ధిగా, గ్రామాలు మరియు రాగాలతో సువిశేషంగా అలంకరించబడింది; ఇలా భక్తితో ప్రేరితుడై అతడు ఆ దేవునికి శుశ్రూషా-సేవ చేశాడు।

Verse 58

यावत्संप्रस्थितो भूयो लंकां प्रति विभीषणः । तावद्दूतोऽग्रतः स्थित्वा कुशवाक्यमुवाच ह

విభీషణుడు మళ్లీ లంక వైపు బయలుదేరిన వేళ, ఒక దూత అతని ముందర నిలిచి కుశుని వాక్యాన్ని తెలియజేశాడు।

Verse 59

विशेषतस्तु तेनोक्तं यत्तस्य पुरतः पुरा । अतिकोपाभिभूतेन प्ररक्तनयनेन च

ప్రత్యేకంగా అతడు, ముందుగా అతని సమక్షంలోనే చెప్పబడిన మాటను తెలిపాడు—తీవ్ర కోపంతో ముంచెత్తబడి, కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో ఉన్నవాడు చెప్పినదాన్ని।

Verse 60

तच्छ्रुत्वाथ प्रणम्योच्चैर्दूतं प्राह विभीषणः । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनयावनतः स्थितः

అది విని విభీషణుడు నమస్కరించి, దూతతో గౌరవంగా ఉచ్చస్వరంలో పలికాడు; అంజలి ముద్రతో, వినయంగా వంగి నిలిచాడు।

Verse 61

यद्येवं विहितं राज्ये रामपुत्रस्य राक्षसैः । तन्नूनं तन्मया सर्वं विहितं दूतसत्तम

రామపుత్రుని రాజ్యంలో రాక్షసులు ఇలాంటి కార్యాలు చేసినట్లయితే, అవన్నీ నిశ్చయంగా నా వల్లనే జరిగినవి, ఓ దూతశ్రేష్ఠా।

Verse 62

तस्मान्महाप्रसादो मे कृतस्तेन महात्मना । कुशेन प्रेषितो यस्त्वं मम मूर्खस्य संनिधौ

అందువల్ల ఆ మహాత్ముడు కుశుడు నాపై మహాప్రసాదం చేశాడు—ఎందుకంటే ఆయన పంపిన నీవు, ఈ మూర్ఖుడైన నా సమీపానికి వచ్చావు।

Verse 63

एवमुक्त्वा स तान्सर्वाञ्छोधयामास राक्षसान् । ये गत्वा भूतले मर्त्यान्ध्वंसयंति सदैव हि

ఇలా చెప్పి, భూతలానికి వెళ్లి ఎల్లప్పుడూ మానవులను పీడించి నాశనం చేసే ఆ రాక్షసులందరినీ అతడు శిక్షించి సరిదిద్దాడు।

Verse 64

ततस्तत्रैव चानीय तस्य दूतस्य संनिधौ । प्रत्येकं तानुवाचेदं कोपादश्रूणि चोत्सृजन्

అప్పుడు వారిని అక్కడికక్కడే ఆ దూత సమక్షానికి తీసుకొచ్చి, కోపంతో మాటలాడుతూ కన్నీళ్లు కార్చుతూ ఒక్కొక్కరిని ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 65

यैः कृतो जनविध्वंसो राक्षसैः सुदुरात्मभिः । राज्ये कुशस्य संप्राप्तैः प्रभोर्मम महात्मनः

“కుశుని రాజ్యంలో ప్రవేశించిన ఆ అత్యంత దుష్ట రాక్షసులు నా మహాత్మ ప్రభువు రాజ్యంలో ప్రజల వినాశనాన్ని కలిగించారు.”

Verse 66

ते सर्वे व्यंतरा रौद्राः प्रभवंतु सुदुःखिताः । लंकाद्वारगता नित्यं क्षुत्पिपासानिपीडिताः

“వారందరూ క్రూరమైన వ్యంతరులై, మహా దుఃఖితులై; లంక ద్వారమున నిత్యం నిలిచి, ఆకలి దాహాలతో ఎల్లప్పుడూ బాధపడుదురు గాక.”

Verse 67

सर्वभोगपरित्यक्ताः शीतातपसहि ष्णवः । श्लेष्ममूत्रकृताहारा निन्द्याः सर्वजनस्य च

“సర్వ భోగాలను కోల్పోయి, చలి-ఎండలను సహించుచు, కఫమూ మూత్రమూ ఆహారముగా చేసికొని—సర్వజనులచే నిందింపబడుదురు గాక.”

Verse 68

एवं दत्त्वाथ तेषां स शापं राक्षससत्तमः । ततः प्राह च तं दूतं पुनरेव कृतां जलिः

“ఇలా వారికి శాపమిచ్చిన తరువాత, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు మళ్లీ అంజలి ఘటించి ఆ దూతతో పలికెను.”

Verse 69

अद्यप्रभृति नो कश्चिद्राक्षसः संप्रयास्यति । तस्माद्वाच्यो रघुश्रेष्ठो मद्वाक्यात्स कुशस्त्वया । क्षम्यतामपराधो मे यदज्ञाना दयंकृतः

ఈ రోజు నుంచీ ఇక ఏ రాక్షసుడూ మళ్లీ దాడి చేయడు. కాబట్టి నా వాక్యముచే రఘువంశశ్రేష్ఠుడైన కుశునికి నీవు చెప్పు— ‘నా అపరాధాన్ని క్షమించుము; అజ్ఞానవశాత్తు నేను హాని చేసితిని।’

Verse 70

राक्षसैर्दुष्टजातीयैर्महामांसस्यलोलुपैः । कृतश्च निग्रहस्तेषां प्रत्यक्षं तव दूत यः

దుష్ట స్వభావముగల, మహామాంసమునకు లోలుపులైన ఆ రాక్షసుల నియంత్రణ చేయబడింది; ఓ దూతా, ఆ నియంత్రణ నీకు ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తోంది।

Verse 71

यदन्यदपि कृत्यं स्याद्दैवं वा मानुषं च वा । मम भृत्यस्य तत्सर्वं कथनीयमशंकितम्

ఇంకా ఏదైనా కార్యం ఉంటే—దైవమైనా మానవమైనా—అది అంతా నా సేవకునికి నిస్సందేహంగా చెప్పుము।

Verse 72

दूत उवाच । यानि तत्र च लिंगानि राक्षसैर्निर्मितानि च । तानि गत्वा स्वयं शीघ्रं त्वमुत्पाटय राक्षस

దూత అన్నాడు— ‘అక్కడ రాక్షసులు నిర్మించిన లింగములు ఏవైతే ఉన్నవో, నీవే త్వరగా అక్కడికి వెళ్లి వాటిని పెకలించుము, ఓ రాక్షసా।’

Verse 73

एतदेव परं कृत्यं सर्वलोकसुखावहम् । स्थापितानि च यान्येव मंत्रै राक्षससंभवैः

ఇదే పరమ కర్తవ్యం, సమస్త లోకాలకు సుఖాన్ని కలిగించేది—రాక్షససంభవ మంత్రాలతో స్థాపించబడిన ఆ లింగముల (నివారణ).

Verse 74

संपूजितानि रक्षोभिश्चतुर्वक्त्राणि राक्षस । अजानन्मानवः कश्चिद्यदि पूजां समाचरेत्

హే రాక్షసా, ఆ చతుర్ముఖ (లింగరూపాలు) రాక్షసగణములచే సంపూర్ణంగా పూజింపబడినవి; ఎవడైనా మనిషి తెలియక పూజ చేస్తే…

Verse 75

तत्क्षणान्नाशमायाति एतद्दृष्टं मया स्वयम् । एतस्मात्कारणाद्वच्मि त्वामहं राक्षसाधिप । तैः स्थितैर्भूतले लिंगैः स्थिताः सर्वे निशाचराः

అదే క్షణంలోనే నాశనం కలుగుతుంది—ఇది నేను స్వయంగా చూశాను. అందుకే, హే రాక్షసాధిపా, నీతో చెబుతున్నాను: భూమిపై స్థాపితమైన ఆ లింగాల వలన సమస్త నిశాచరులు ఇక్కడే బంధింపబడి నిలిచారు।

Verse 76

विभीषण उवाच । मया पूर्वं प्रतिज्ञातं रामस्य पुरतः किल । रामेश्वरमतिक्रम्य न गतव्यं धरातले

విభీషణుడు అన్నాడు—నేను పూర్వం రాముని సమక్షంలోనే ప్రతిజ్ఞ చేశాను: ‘రామేశ్వరాన్ని అతిక్రమించి భూమిపై ముందుకు పోకూడదు’ అని।

Verse 77

अन्यच्च कारणं दूत प्रोक्तमत्र मनीषिभिः । दुःस्थितं सुस्थितं वापि शिवलिंगं न चालयेत्

మరొక కారణం, హే దూతా, ఇక్కడ మునులు చెప్పారు—శివలింగం చెడు స్థితిలో ఉన్నా మంచి స్థితిలో ఉన్నా దానిని కదిలించకూడదు।

Verse 78

तत्कथं तत्र गत्वाऽथ लिंगभेदं करोम्यहम् । स्वयं माहेश्वरो भूत्वा प्रतिज्ञाय च वै स्वयम्

అయితే నేను అక్కడికి వెళ్లి లింగభేదం ఎలా చేయగలను? నేను స్వయంగా మహేశ్వరభక్తుడై, స్వయంగా ప్రతిజ్ఞ చేసినవాడిని।

Verse 79

तस्मात्प्रसादनीयस्ते मद्वाक्यात्स नराधिपः । यद्युक्तं मया प्रोक्तं तत्त्वं कुरु विनिग्रहम्

కాబట్టి నా వాక్యప్రభావంతో ఆ నరాధిపుణ్ణి నీవు ప్రసన్నం చేయుము. నేను చెప్పినది యుక్తమైన సత్యమైతే, ఆ తత్త్వానుసారంగా ప్రవర్తించి నియమం (సంయమం) పాటించుము.

Verse 80

एवमुक्त्वाथ तं दूतं रत्नैः सागरसंभवैः । प्रभूतैर्भूषयित्वाऽथ विससर्ज नृपं प्रति

ఇలా చెప్పి, సముద్రసంభవమైన విరివైన రత్నాలతో ఆ దూతను అలంకరించి, తరువాత రాజుని వద్దకు పంపెను.

Verse 81

अथ ते राक्षसास्तेन शप्ताः प्रोचुः सुदुःखिताः । कुरु शापस्य मोक्षं नः सर्वेषां राक्षसेश्वर

అప్పుడు అతనిచే శపింపబడిన ఆ రాక్షసులు అత్యంత దుఃఖంతో పలికిరి—“ఓ రాక్షసేశ్వరా! మా అందరికీ ఈ శాపమునుండి విముక్తి ప్రసాదించుము.”

Verse 82

विभीषण उवाच । नाहं करोमि भूयोऽपि युष्माकं राक्षसाधमाः अनुग्रहं प्रशप्तानां वंचकानां विशेषतः

విభీషణుడు పలికెను—“ఓ రాక్షసాధములారా! ఇకపై నేను మీకు అనుగ్రహం చేయను; ముఖ్యంగా శపింపబడినవారికి, మరీ ముఖ్యంగా వంచకులకు.”

Verse 83

तस्मात्सोऽपि रघुश्रेष्ठः प्रसादं वः करिष्यति । मम वाक्याद संदिग्धं कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम्

కాబట్టి రఘుశ్రేష్ఠుడైన శ్రీరాముడూ మీపై ప్రసాదం చేయును. నా వాక్యమునందు సందేహం లేదు—కొంతకాలం వేచియుండుడి.

Verse 84

एवमुक्त्वाऽथ रक्षेन्द्रः प्रेषयामास सत्वरम् । दूतं कुशमहीपस्य मानुषं देवपूजकम्

ఇట్లు పలికిన తరువాత రాక్షసాధిపతి తక్షణమే రాజు కుశుని వద్దకు ఒక దూతను పంపెను—ఆ దూత మనుష్యుడు, దేవపూజకుడు.

Verse 85

गत्वा ब्रूहि कुशं भूपं सत्वरं वचनान्मम । एतेषां मत्प्रशप्तानां राक्षसानां दुरात्मनाम् । अनुग्रहं कुरु विभो दीनानां भोजनाय वै

“వేగంగా వెళ్లి నా వచనాన్ని రాజు కుశునికి తెలియజేయి. నా శాపంతో బాధపడుతున్న ఈ దురాత్మ రాక్షసులు దీనులై ఉన్నారు; ఓ విభో, వారికి ఆహారం పొందుటకు అనుగ్రహం చేయుము.”

Verse 86

एवमुक्तस्ततस्तेन इतो दूतेन संयुतः । कुशस्तेन विनिर्यातः सत्वरं द्विजसत्तमाः

ఇట్లు చెప్పబడిన తరువాత, ఓ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులారా, రాజు కుశుడు ఆ దూతతో కూడి తక్షణమే బయలుదేరెను.

Verse 87

ततो गत्वा द्रुतं दूतः कुशं प्रोवाच सादरम् । प्रणिपत्य यथा न्यायं विनयावनतः स्थितः

అప్పుడు దూత వేగంగా వెళ్లి కుశునితో ఆదరంగా పలికెను; విధివిధానంగా నమస్కరించి వినయంతో వంగి నిలిచెను.

Verse 88

विभीषणो मया दृष्टो देवे रामेश्वरे विभो । पूजार्थं तत्र चायातो राक्षसैर्बहुभिर्वृतः

“ఓ విభో, దేవస్వరూప రామేశ్వరంలో నేను విభీషణుని చూచితిని. అతడు అక్కడ పూజార్థం వచ్చి, అనేక రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.”

Verse 89

प्रोक्तो मया भवद्वाक्यमशेषं रघुनन्दन । श्रुतं तेनापि तत्सर्वं विनयावनतेन च

ఓ రఘువంశానందనా! నేను నీ వాక్యమంతటినీ యథాతథంగా చెప్పితిని; అతడును వినయంతో నమస్కరించి సమస్తమును వినెను.

Verse 90

अजानतः प्रभो तस्य राक्षसैः सुदुरात्मभिः । प्रजैवं पीडिता भूमौ महामांसस्य लोलुपैः

హే ప్రభో! అతనికి తెలియకుండానే, మహామాంసలోభులైన అతి దురాత్మ రాక్షసులు భూమిపై ప్రజలను బాగా పీడించారు.

Verse 91

तच्छ्रुत्वा मन्मुखात्तेन सर्वेषां निग्रहः कृतः । यैः कृतं कदनं भूमौ तव पार्थिव सत्तम । कृतास्ते व्यन्तरा सर्वे पापाहारविहारिणः

నా ముఖమునుండి అది విని అతడు వారందరినీ నియంత్రించాడు. ఓ రాజశ్రేష్ఠా! భూమిపై సంహారం చేసినవారంతా పాపాహారవిహారులైన వ్యంతరులుగా చేయబడ్డారు.

Verse 92

भविष्यथ तथा यूयं क्षुत्पिपासानिपीडिताः । तैः सर्वैः प्रार्थितः सोऽपि भूयोभूयः प्रणम्य तम्

‘మీరు అలాగే అవుతారు—ఆకలి దాహాలతో బాధపడతారు.’ అని చెప్పగా, వారు అందరూ అతనిని వేడుకొనిరి; అతడును అతనికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి ప్రార్థించెను.

Verse 93

शप्ताः सर्वे वयं तावत्प्रसादं कुरु तद्विभो । ते तेनाथ ततः प्रोक्ता नाहं वो राक्षसाधमाः

‘మేమందరం శపింపబడ్డాము; కావున హే విభో, మాపై ప్రసన్నుడై అనుగ్రహించుము.’ అప్పుడు అతడు వారితో అన్నాడు—‘ఓ అధమ రాక్షసులారా! ఇది నేను మీకు ఇవ్వలేను.’

Verse 94

अनुग्रहं करिष्यामि न दास्यामि च भोजनम् । कुशादेशान्मया सर्वे यूयं पापसमन्विताः

నేను కొంత అనుగ్రహం చేస్తాను గాని భోజనం ఇవ్వను. రాజు కుశుని ఆజ్ఞవల్ల మీరు అందరూ పాపసమన్వితులై (అలానే) ఉన్నారు.

Verse 95

निगृहीताः स युष्माकं प्रसादं प्रकरिष्यति । तदर्थं प्रेषितो दूतस्त्वत्सकाशं महीपते

నిగ్రహింపబడిన తరువాత అతడు మీ ప్రసాదం (కృప) పొందుటకు యత్నిస్తాడు. ఆ కారణంగానే, ఓ మహీపతే, మీ సమీపానికి దూతను పంపారు.

Verse 96

रक्षसा तेन यद्युक्तमखिलं तत्त्वमाचर । किं वा ते बहुनोक्तेन नास्ति भक्तस्तथा विधः । भक्तिशक्तिसमोपेतो यथा ते स विभीषणः

ఆ రాక్షసుడు చెప్పినది యుక్తమైతే, ఆ సమస్త తత్త్వాన్ని ఆచరించు. ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? భక్తిశక్తితో సముపేతుడైన నీ విభీషణుని వంటి భక్తుడు మరెవ్వరూ లేరు.

Verse 97

अद्यप्रभृति नो भूमौ विचरिष्यंति राक्षसाः । तस्य वाक्यादसंदेहं त्वं राजन्सुख भाग्भव

ఈ రోజు నుండి మా భూమిపై రాక్షసులు సంచరించరు. అతని వాక్యమువల్ల, ఓ రాజా, సందేహం లేకుండా నీవు సుఖభాగి అవు.

Verse 98

लिंगानां च कृते राजन्विज्ञप्तं तेन रक्षसा । न मया चात्र राजेंद्र आगन्तव्यं कथंचन । रामदेवस्य वाक्येन जंबुद्वीपे न मे गतिः

లింగముల విషయములో, ఓ రాజా, ఆ రాక్షసుడు వినతి చేశాడు. కానీ ఓ రాజేంద్రా, నేను ఇక్కడ ఏ విధంగానూ రావలసినది కాదు; రామదేవుని వాక్యమువల్ల జంబూద్వీపములో నాకు గతి లేదు.

Verse 99

अत्र स्थितस्य यत्कृत्यं दैवं वा मानुषं च वा । तवादेशं करिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्

ఇక్కడ నివసిస్తూ చేయవలసిన కార్యం దైవమైనా మానవమైనా, మీ ఆజ్ఞను నేను నిర్వర్తిస్తాను; అది అత్యంత దుర్ఘటమైనదైనా సరే।

Verse 100

तस्मात्तेन महाराज रामेश्वरप्रपूजकः । मनुष्यः प्रेषितो दूतो यस्तं पश्य महीपते

కాబట్టి, ఓ మహారాజా, అతనిచే రామేశ్వరుని పరమ పూజకుడైన ఒక మానవ దూత పంపబడెను; ఓ భూపతీ, అతనిని దర్శించుము।

Verse 101

अथ तस्य समादेशाड्ढौकनीयैः पृथग्विधैः । सहितः स समायातो दूतो रक्षेंद्रनोदितः

అనంతరం అతని ఆజ్ఞచే, సమర్పణయోగ్యమైన నానావిధ కానుకలతో కూడి, రాక్షసేంద్రుని ప్రేరణతో పంపబడిన ఆ దూత వచ్చెను।

Verse 102

धात्रीफलप्रमाणानां तेन प्रस्थास्त्रयोदश । मौक्तिकानां समानीताः कृते तस्य महीपतेः

ఆ రాజుని నిమిత్తం, ధాత్రీఫల పరిమాణమున్న ముత్యాల పదమూడు ప్రస్థములు అతడు తెచ్చెను।

Verse 103

वैडूर्याणां मरकतानां मणीनां च द्विजोत्तमाः । जात्यानां षोडश द्रोणाः समानीताः सुनिर्मलाः

ఓ ద్విజోత్తములారా, వైడూర్యము, మరకతము మొదలైన శుద్ధమైన, నిర్మలమైన రత్నముల పదహారు ద్రోణములు తెచ్చబడినవి।

Verse 104

अग्निशौचानि वस्त्राणि तथा देवमयानि च । असंख्यातानि वै हेम जात्यं संख्याविवर्जितम्

అగ్నితో శుద్ధి చేసిన వస్త్రాలు, దేవమయమైన వస్త్రాలు కూడా సమర్పించబడినవి; అలాగే నిర్మల స్వర్ణం అపారంగా—లెక్కకు అందని విధంగా—అర్పించబడింది।

Verse 105

तत्सर्वं दर्शयित्वाथ कुशाय सुमहात्मने । कृत्वा प्रदक्षिणं पश्चात्प्रणाममकरोद्द्विजाः

అది అంతా మహాత్ముడైన కుశునికి చూపించి, ద్విజుడు ముందుగా ప్రదక్షిణ చేసి, ఆపై భక్తితో నమస్కరించాడు।

Verse 106

एष पार्थिवशार्दूल राक्षसेन्द्रो विभीषणः । प्रणामं कुरुते भक्त्या मन्मुखेनेदमब्रवीत्

“హే రాజశార్దూలా! ఇతడు రాక్షసేంద్రుడు విభీషణుడు; భక్తితో నీకు నమస్కరిస్తున్నాడు.” అని నా ముఖమూలంగా చెప్పించి, అతడు తదుపరి ఇలా అన్నాడు।

Verse 107

प्रसादात्ते पितुः क्षेमं मम राज्ये मही पते । एष तिष्ठाम्यहं नित्यं पूजयंस्ते पितुर्हरम्

“హే మహీపతీ! నీ తండ్రి అనుగ్రహంతో నా రాజ్యంలో క్షేమం ఉంది. నేను ఇక్కడ నిత్యం ఉండి, నీ తండ్రి హరుడు (శివుడు)ను నిరంతరం పూజిస్తున్నాను.”

Verse 108

मम राजन्नविज्ञातैर्यदि तैः सुदुरात्मभिः । महीतले कृतं किंचिद्विरुद्धं क्षम्यतां मम

“హే రాజా! నా తెలియకుండానే ఆ దురాత్ములు భూమిపై ఏదైనా అనుచితమైనది చేసినట్లయితే, నా పక్షాన దయచేసి క్షమించండి.”

Verse 109

एते ये राक्षसाः शप्तास्तवार्थाय मया प्रभो । एतेषां प्रेतरूपाणां त्वमाहारं प्रकीर्तय

ప్రభూ! నీ కోసమే నేను ఈ రాక్షసులను శపించాను. వీరు ఇప్పుడు ప్రేతసదృశ స్థితిలో ఉన్నారు; వీరికి ఆహారం (పిండాది నైవేద్యం) ఏమిటో నీవే ప్రకటించు.

Verse 110

कुश उवाच । ममादेशात्समागत्य तेऽत्र लिंगानि कृत्स्नशः । पूरयंतु प्रयत्नेन पांसुभिः सर्वतोदिशम्

కుశుడు అన్నాడు—నా ఆజ్ఞతో ఇక్కడికి వచ్చి, వారు ఈ లింగాలను అన్నింటినీ అన్ని దిక్కుల నుంచి తెచ్చిన ఇసుకతో శ్రమించి పూర్తిగా నింపాలి.

Verse 111

ततस्तु भोजनं तेषां यद्भविष्यति भूतले । तद्वक्ष्यामि स्थिरो भूत्वा शृणु देवप्रपूजक

తర్వాత భూమిపై వారికి ఏ ఆహారం లభించునో, దానిని నేను స్థిరమనస్సుతో చెప్పుదును. ఓ దేవప్రపూజకా, శ్రద్ధగా విను.

Verse 112

तुलागते सदादित्ये तैरागत्य धरातले । विहर्तव्यं प्रयत्नेन यावद्वृश्चिकदर्शनम्

సూర్యుడు తులారాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు వారు భూమికి వచ్చి, వృశ్చిక దర్శనం వరకు శ్రమించి సంచరించాలి.

Verse 113

तत्र यैर्न कृतं श्राद्धं प्रेतपक्षे नराधमैः । कन्यास्थे वा रवौ यावन्न तुलांतगतिर्भवेत्

ఆ కాలంలో ప్రేతపక్షంలో శ్రాద్ధం చేయని నరాధములు—సూర్యుడు కన్యారాశిలో ఉన్నప్పటికీ—సూర్యుడు తులాంతానికి చేరేవరకు అదే స్థితిలో ఉంటారు.

Verse 114

ज्वररूपैस्तदंगस्थैर्भक्ष्यमन्नं पृथग्विधम् । ममादेशादसंदिग्धं मासमेकं निशाचरैः

వారి అవయవాలలో నివసిస్తూ జ్వరరూపం ధరించిన నిశాచరులు నా ఆజ్ఞవలన నిస్సందేహంగా ఒక మాసము వరకు నానావిధ భక్ష్యాన్నములను భక్షిస్తారు।

Verse 115

विधिहीनं च यैर्दत्तं भुक्तं च विधिवर्जितम् । श्राद्धं वा मानुषैः सेव्या ज्वररूपैश्च ते सदा

విధిలేకుండా దానం చేసే వారు, నియమరహితంగా భుజించే వారు, లేదా శ్రాద్ధాన్ని కూడా అవిధిగా సేవించే వారు—అటువంటి మనుష్యులను జ్వరరూపమైన బాధలు ఎల్లప్పుడూ అనుసరిస్తాయి।

Verse 116

एवं वाच्यास्त्वया सर्वे प्रेतास्ते मद्वचोऽखिलम् । तस्मादागत्य कुर्वंतु कार्तिके मासि मद्वचः

ఇలా నీవు ఆ ప్రేతులందరికీ నా సంపూర్ణ వాక్యాన్ని తెలియజేయాలి; అందుచేత వారు వచ్చి కార్తిక మాసంలో నా ఆజ్ఞను నెరవేర్చాలి।

Verse 117

तथा दूत त्वया वाच्यो मम वाक्याद्विभीषणः । प्रमादाद्यन्मया प्रोक्तं परुषं वचनं तव

అలాగే ఓ దూతా, నా వాక్యముగా విభీషణునికీ చెప్పుము—అజాగ్రత్తవశాత్తు నేను నీతో పలికిన కఠిన వచనాన్ని।

Verse 118

जानाम्यहं महाभाग न तेऽस्ति विकृतिः क्वचित् । परिक्लिष्टं जनं दृष्ट्वा मयैतद्व्याहृतं वचः

ఓ మహాభాగా, నీలో ఎక్కడా ఏ దోషమూ లేదని నాకు తెలుసు; బాధపడుతున్న జనాన్ని చూసి నేను ఈ మాట పలికాను।

Verse 119

राक्षसेन्द्रे स्थिते भूमौ त्वयि जानाम्यहं सदा । तिष्ठते जनको मह्यं रामः शस्त्रभृतां वरः

హే రాక్షసేంద్రా! నీవు భూమిపై స్థిరంగా ఉన్నంతకాలం, శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన శ్రీరాముడు నాకు తండ్రివలె రక్షకుడిగా నిలిచియున్నాడని నేను ఎల్లప్పుడూ తెలుసుకొందును।

Verse 120

एवमुक्त्वा ततो दूतं पूजया मास राघवः । वस्त्रैर्बहुविधै रत्नैर्नद्युत्थैश्च पृथग्विधैः

ఇలా చెప్పి రాఘవుడు ఆ దూతను పూజించి, అనేక విధాల వస్త్రాలు మరియు నదుల నుండి లభించిన వివిధ రత్నాలను దానంగా ఇచ్చి గౌరవించాడు।

Verse 121

विभीषणकृते पश्चात्प्रेषयामास राघवः । ढौकनीयान्यनेकानि यानि संति च तत्र वै

తర్వాత విభీషణుని నిమిత్తం రాఘవుడు అక్కడ ఉన్నవాటిలో ఏవేవో, అటువంటి అనేక తగిన కానుకలను పంపించాడు।

Verse 122

सूत उवाच । एवं स सुखसंयुक्तान्कृत्वा सर्वान्द्विजोत्तमान् । एतत्सर्वं ददौ पश्चात्तेभ्यो मुक्तादिकं नृपः

సూతుడు పలికెను—ఈ విధంగా సర్వ ద్విజోత్తములను సంతోషపరచి, రాజు తరువాత వారికి ముత్యములు మొదలైన ఈ సమస్త ధనాన్ని దానముగా ఇచ్చెను।

Verse 123

ढौकनीयं तथाऽयातं तल्लंकायाः पृथग्विधम् । शासनानि तथान्यानि गजाश्वसहितानि च

లంక నుండి కూడా అనేక విధాల కానుకలు వచ్చెను; అలాగే ఇతర దానపత్రాలు, అనుగ్రహ ఆజ్ఞలు కూడ వచ్చెను, వాటితో పాటు ఏనుగులు మరియు గుర్రాలు కూడా ఉండెను।

Verse 124

पत्तनानि विचित्राणि ग्रामाणि नगराणि च । यच्चान्यद्वांछितं येन तद्दत्तं तेन तस्य वै

ఆయన విచిత్రమైన పట్నాలు, గ్రామాలు, నగరాలను ప్రసాదించాడు. ఎవరు ఏది కోరారో, అది నిశ్చయంగా వారికే ఆయన ఇచ్చెను.

Verse 125

ततः कुशेश्वरं देवं विधाय च लवेश्वरम् । स्वां तनुं च महाभागौ भ्रातरौ तौ रघूत्तमौ

ఆ తరువాత రఘువంశోత్తములైన ఆ మహాభాగ్య సోదరులు కుశేశ్వర దేవుని, అలాగే లవేశ్వరుని స్థాపించారు; అక్కడ తమ స్వదేహస్వరూపమైన సాన్నిధ్యాన్నే అర్పించినట్లుగా నిలిపారు.

Verse 126

निवेद्य ब्राह्मणेन्द्राणां कृत्वा वृत्तिं यथोचिताम् । अयोध्यां नगरीं तूर्णं कृतकृत्यौ विनिर्गतौ

బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులకు యథోచితంగా నివేదించి, వారికి తగిన జీవనోపాధిని ఏర్పాటు చేసి, ఆ ఇద్దరూ కృతకృత్యులై త్వరగా అయోధ్యా నగరానికి బయలుదేరారు.

Verse 495

यथा तिलगतं तैलं गूढं तिष्ठति सर्वदा । तथा त्वं सर्व लोकेषु गूढस्तिष्ठसि शंकर

నువ్వు తిలగింజలోని నూనె ఎల్లప్పుడూ గూఢంగా ఉండినట్లే, హే శంకరా, సమస్త లోకాలలో గూఢంగా ఉండి కూడా సర్వత్రా నిలిచియున్నావు.