Adhyaya 30

Verse 1

लोमश उवाच । वल्गमानं तमायांतं तारका सुरमोजसा । आजघान च वज्रेण इंद्रो मतिमतां वरः

లోమశుడు పలికెను—దేవసమమైన బలంతో దూకుతూ ముందుకు వచ్చిన తారకుని, మతిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన ఇంద్రుడు వజ్రంతో కొట్టెను।

Verse 2

तेन वज्रप्रहारेण तारको विह्वलीकृतः । पतितोऽपि समुत्थाय शक्त्या तं प्राहरद्द्विपम्

ఆ వజ్రప్రహారంతో తారకుడు విహ్వలుడయ్యాడు. అయినా పడిపోయి మళ్లీ లేచి, శక్తితో ఆ గజాన్ని కొట్టాడు।

Verse 3

पुरंदरं गजस्थं हि अपातया भूतले । हाहाकारो महानासीत्पतिते च पुरंदरे

గజస్థుడైన పురందరుడు (ఇంద్రుడు)ను అతడు భూమిపై పడవేశాడు. పురందరుడు పడగానే మహా హాహాకారం ఏర్పడింది।

Verse 4

तारकेणापि तत्रैव यत्कृतं तच्छृणु प्रभो । पतितं च पदाक्रम्य हस्ताद्वज्रं प्रगृह्य च

ప్రభూ, అక్కడే తారకుడు చేసిన కార్యాన్ని వినండి. పడిపోయిన వానిపై పాదం మోపి, అతని చేతిలోని వజ్రాన్ని పట్టుకున్నాడు.

Verse 5

हतं देवेंद्रमालोक्य तारको रिपुसूदनः । वज्रघातेन महताऽताडयत्तु पुरंदरम्

దేవేంద్రుడు హతుడైనట్లు చూసి, శత్రుసంహారి తారకుడు మహా వజ్రఘాతంతో పురందరుని (ఇంద్రుని) కొట్టాడు.

Verse 6

त्रिशूलमुद्यम्य महाबलस्तदा स वीरभद्रो रुषितः पुरंदरम् । संरक्षमाणो हि जघान तारकं शूलेन दैत्यं च महाप्रभेण

అప్పుడు మహాబలుడు వీరభద్రుడు కోపంతో త్రిశూలాన్ని ఎత్తి, పురందరుని రక్షిస్తూ, మహాప్రభ త్రిశూలంతో దైత్యుడు తారకుని సంహరించాడు.

Verse 7

शूलप्रहाराभिहतो निपपात महीतले । पतितोऽपि महातेजास्तारकः पुनरुत्थितः

శూలప్రహారంతో గాయపడి అతడు భూమిపై పడిపోయాడు. అయినా మహాతేజస్సు గల తారకుడు పడినప్పటికీ మళ్లీ లేచాడు.

Verse 8

जघान परया शक्त्या वीरभद्रं तदोरसि । वीरभद्रोपि पतितः शक्तिघातेन तस्य वै

అతడు పరమ శక్తి (భాలం)తో వీరభద్రుని వక్షస్థలంపై ప్రహారం చేశాడు. ఆ శక్తిఘాతంతో వీరభద్రుడూ నిజంగా పడిపోయాడు.

Verse 9

सगणाश्चैव देवाश्च गंधर्वोरगराक्षसाः । हाहाकारेण महता चुक्रुशुश्च पुनःपुनः

గణాలతో కూడిన దేవులు, గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసులు మహా ‘హా హా’ విలాపంతో మళ్లీ మళ్లీ కేకలు వేశారు।

Verse 10

तदोत्थितः सहसा महाबलः स वीरभद्रो द्विषतां निहंता । त्रिशूलमुद्यम्य तडित्प्रकाशं जाज्वल्यमानं प्रभया निरंतरम् । स्वरोचिषा भासितदिग्वितानं सूयदुबिंबाग्न्युडुमण्डलाभम्

అప్పుడు శత్రుసంహారకుడైన మహాబలుడు వీరభద్రుడు అకస్మాత్తుగా లేచాడు. మెరుపులా ప్రకాశించే త్రిశూలాన్ని ఎత్తి, నిరంతర ప్రభతో జ్వలిస్తూ, తన తేజస్సుతో దిక్కుల ఆకాశవిస్తారాన్ని ప్రకాశింపజేశాడు—సూర్యబింబంలా, అగ్నిలా, నక్షత్రవలయంలా।

Verse 11

त्रिशूलेन तदा यावद्धंतुकामो महाबलः । निवारितः कुमारेण मावधीस्त्वं महामते

అప్పుడు మహాబలుడు త్రిశూలంతో సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో దాడి చేయబోతుండగా, కుమారుడు అడ్డగించి—“హే మహామతీ, నీవు అతన్ని చంపవద్దు” అని అన్నాడు।

Verse 12

जगर्ज च महातेजाः कार्त्तिकेयो महाबलः

అప్పుడు మహాతేజస్సు గల మహాబలుడు కార్త్తికేయుడు గర్జించాడు।

Verse 13

तदा जयेत्यभिहितो भूतैराकाशसंस्थितैः । शक्त्या परमया वीरस्तारकं हंतुमुद्यतः

అప్పుడు ఆకాశంలో నిలిచిన భూతగణాలు ‘జయ’ అని జయధ్వని చేశారు; ఆ వీరుడు పరమ శక్తి (శక్తి-ఆయుధం)తో తారకుణ్ని సంహరించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 14

तारकस्य कुमारस्य संग्रामस्तत्र दुःसहः । जातस्ततो महाघोरः सर्वभूतभयंकरः

అక్కడ తారకుడు మరియు కుమారుని మధ్య సంగ్రామం దుర్భరమైంది; దానివలన సమస్త భూతాలకు భయంకరమైన మహాఘోర యుద్ధం ఉద్భవించింది।

Verse 15

शक्तिहस्तौ च तौ वीरौ युयुधाते परस्परम् । शक्तिभ्यां भिन्नहस्तौ तौ महासाहससंयुतौ

శక్తిని చేతబట్టి ఉన్న ఆ ఇద్దరు వీరులు పరస్పరం యుద్ధం చేశారు; తమ శక్తులతో ఒకరి చేతులను మరొకరు ఛేదించారు—ఇద్దరూ మహాసాహససంపన్నులు।

Verse 16

परस्परं वंचयंतौ सिंहाविव महाबलौ । वैतालिकीं समाश्रित्य तथा वै खेचरीं गतिम्

మహాబలులు అయిన వారు సింహాలవలె పరస్పరం మోసం చేసి తప్పించుకుంటూ; వైతాలికీ మరియు ఖేచరీ—ఆకాశచారి—గతులను ఆశ్రయించారు।

Verse 17

पार्वतं मतमाश्रित्य शक्त्या शक्तिं निजघ्नतुः । एभिर्मतैर्महावीरौ चक्रतुर्युद्धमुत्तमम्

పార్వతమైన వ్యూహాన్ని ఆశ్రయించి వారు శక్తితో శక్తిని ఢీకొట్టారు; ఈ యుద్ధచలనాలతో ఆ మహావీరులు ఉత్తమమైన మహా సమరాన్ని నిర్వహించారు।

Verse 18

अन्योन्यसाधकौ भूत्वा महाबलपराक्रमौ । जघ्नतुः शक्तिधाराभी रणे रणविशारदौ

పరస్పరం సమాన ప్రత్యర్థులై, మహాబల పరాక్రమసంపన్నులై, రణవిశారదులైన వారు యుద్ధంలో శక్తుల వర్షంతో ఒకరినొకరు కొట్టారు।

Verse 19

मूर्ध्नि कण्ठे तथा बाह्वोर्जान्वोश्चैव कटीतटे । वक्षस्युरसि पृष्ठे च चिच्छिदतुः परस्परम्

శిరస్సు, కంఠం, భుజాలు, మోకాళ్లు, కటిదేశం, వక్షస్థలం, ఉరస్సు, పృష్ఠం—ఇలా వారు పరస్పరం మళ్లీ మళ్లీ కొట్టి గాయపరచుకున్నారు।

Verse 20

तदा तौ युध्यमानौ च हन्तुकामौ महाबलौ । प्रेक्षका ह्यभवन्सर्वे देवगन्धर्वगुह्यकाः

అప్పుడు ఆ ఇద్దరు మహాబలులు, పరస్పర వధకాంక్షతో యుద్ధం చేస్తుండగా, దేవులు, గంధర్వులు, గుహ్యకులు అందరూ ఆ సమరానికి ప్రేక్షకులయ్యారు।

Verse 21

ऊचुः परस्परं सर्वे कोऽस्मिन्युद्धे विजेष्यते । तदा नभोगता वाणी उवाच परिसांत्व्य वै

అందరూ పరస్పరం—“ఈ యుద్ధంలో ఎవరు విజయం పొందుతారు?” అని అన్నారు. అప్పుడు ఆకాశస్థ వాణి నిజంగా వారిని సాంత్వనపరుస్తూ పలికింది।

Verse 22

तारकं हि सुराश्चाद्य कुमारोऽयं हनिष्यति । मा शोच्यतां सुराः सर्वैः सुखेन स्थीयतां दिवि

“ఓ దేవతలారా! ఈ కుమారుడు ఈ రోజే తారకుణ్ని సంహరిస్తాడు. మీరు అందరూ శోకించకండి; స్వర్గంలో నిశ్చింతగా సుఖంగా నిలిచి ఉండండి।”

Verse 23

श्रुत्वा तदा तां गगने समीरितां तदैव वाचं प्रमथैः परीतः । कुमारकस्तं प्रति हंतुकामो दैत्याधिपं तारकमुग्ररूपम्

ఆకాశంలో పలికిన ఆ వాణిని విని, ప్రమథగణాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న కుమారుడు, సంహారకాంక్షతో ఉగ్రరూప దైత్యాధిపతి తారకుని వైపు దూసుకెళ్లాడు।

Verse 24

शक्त्या तया महाबाहुराजघान स्तनांतरे । तारकं ह्यसुरश्रेष्ठं कुमारो बलवत्तरः

ఆ శక్తి-భాలంతో మహాబాహువు, మరింత బలవంతుడైన కుమారుడు అసురశ్రేష్ఠుడైన తారకుని వక్షస్థల మధ్యలో ఘాటుగా కొట్టెను।

Verse 25

तं प्रहारमना दृत्य तारको दैत्यपुंगवः । कुमारं चाऽपि संक्रुद्धः स्वशक्त्या चाजघान वै

ఆ దెబ్బను లెక్కచేయక దైత్యపుంగవుడైన తారకుడు కోపించి, తన శక్తి-భాలంతోనే కుమారునిపై ప్రతిఘాతంగా ప్రహరించాడు।

Verse 26

तेन शक्तिप्रहारेण शांकरिर्मूर्च्छितोऽभवत् । मुहूर्ताच्चेतनां प्राप्तः स्तूयमानो महर्षिभिः

ఆ శక్తి-ప్రహారంతో శాంకరి (శంకరపుత్రుడు కుమారుడు) మూర్ఛితుడయ్యెను; కొద్దిసేపటికి చైతన్యం పొందగా మహర్షులు ఆయనను స్తుతించారు।

Verse 27

यथा सिंहो मदोन्मत्तो हंतुकामस्तथैव च । कुमारस्तारकं दैत्यमाजघान प्रतापवान्

మదోన్మత్త సింహం సంహరించాలనే తపనతో దూకినట్లు, అలాగే ప్రతాపవంతుడైన కుమారుడు దైత్య తారకునిపై ప్రహరించాడు।

Verse 28

एवं परस्परेणैव कुमारश्चैव तारकः । युयुधातेऽतिसंरब्धौ शक्तियुद्धपरायणौ

ఇలా పరస్పరం ఎదురెదురుగా కుమారుడు మరియు తారకుడు—ఇద్దరూ అత్యంత క్రోధంతో—శక్తి-యుద్ధానికే పరాయణులై యుద్ధం చేసిరి।

Verse 29

अभ्यासपरमावास्तामन्योन्यविजिगीषया । तथा तौ युध्यमानौ च चित्ररूपौ तपस्विनौ

అస్త్రాభ్యాస పరాకాష్ఠతోను, పరస్పరం జయించాలనే కోరికతోను ప్రేరితులై, యుద్ధం చేస్తూనే ఉన్న ఆ ఇద్దరూ ఆశ్చర్యకర రూపాలతో ఘోర తపస్సులోని తపస్వులవలె కనిపించారు।

Verse 30

धाराभिश्च अणीभीश्च सुप्रयुक्तौ च जघ्नतुः । अवलोकपराः सर्वे देवगन्धर्वकिन्नराः

అస్త్రధారలతోను, పదునైన క్షిపణులతోను, సుప్రయోగంగా వారు పరస్పరం ప్రహరించారు; దేవులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు అందరూ కేవలం వీక్షణంలోనే లీనులయ్యారు।

Verse 31

विस्मयं परमं प्राप्ता नोचुः किंचन तस्य वै । न ववौ च तदावायुर्निष्प्रभोऽभूद्दिवाकरः

పరమ ఆశ్చర్యంలో మునిగిపోయి వారు ఏమీ పలకలేదు. అప్పుడు గాలి వీయలేదు; దివాకరుడైన సూర్యుని కాంతి కూడా మసకబారింది।

Verse 32

हिमालयोऽथ मेरुश्च श्वेतकूटश्च दर्दुरः । मलयोऽथ महाशैलो मैनाको विंध्यपर्वतः

హిమాలయుడు, మేరువు, శ్వేతకూటము, దర్దురము; మలయ మహాశైలం, మైనాకుడు, వింధ్య పర్వతము—

Verse 33

लोकालोकौ महाशैलौ मानसोत्तरपर्वतः । कैलासो मन्दरो माल्यो गन्धमादन एव च

లోకాలోక మహాశైలం, మానసోత్తర పర్వతము; కైలాసము, మందరము, మాల్యము, గంధమాదనమును కూడా—

Verse 34

उदयाद्रिर्महेंद्रश्च तथैवास्तगिरिर्महान्

ఉదయాద్రి, మహేంద్రుడు, అలాగే మహానైన అస్తగిరి—ఈ పర్వతశ్రేష్ఠులు అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 35

एते चान्ये च बहवः पर्वताश्च महाप्रभाः । स्नेहार्द्दितास्तदाजग्मुः कुमारं च परीप्सवः

ఇవీ, ఇంకా అనేక మహాప్రభావంతమైన పర్వతాలు స్నేహంతో కదిలి అక్కడికి వచ్చాయి—కుమారుని కాపాడి తోడుగా నిలవాలని కోరుతూ।

Verse 36

ततः स दृष्ट्वा तान्सर्वान्भयभीतांश्च शांकरिः । पर्वतान्गिरिजापुत्रो बभाषे प्रतिबोधयन्

అప్పుడు గిరిజాపుత్రుడు, శంకరుని కుమారుడు, భయంతో వణికిన ఆ పర్వతాలన్నిటిని చూసి వారికి బోధిస్తూ ధైర్యం చెప్పాడు।

Verse 37

कुमार उवाच । मा खिद्यत महाभागा मा चिंता क्रियतां नगाः । घातयाम्यद्य पापिष्ठं सर्वेषामिह पश्यताम्

కుమారుడు అన్నాడు—ఓ మహాభాగులారా, దుఃఖించకండి; ఓ పర్వతాలారా, చింతించకండి. ఈ రోజు ఇక్కడ అందరూ చూస్తుండగా ఆ మహాపాపిని నేను సంహరిస్తాను।

Verse 38

एवं समाश्वास्य तदा मनस्वी तान्पर्वतान्देवगणैः समेतान् । प्रणम्य शंभुं मनसा हरिप्रियः स्वां मातरं चैव नतः कुमारः

ఇలా దేవగణాలతో కూడి సమవేతమైన ఆ పర్వతాలను ధైర్యపరచి, ధృఢమనస్కుడు—హరిప్రియుడు—కుమారుడు మనసులో శంభువుకు ప్రణామం చేసి, తన తల్లికీ నమస్కరించాడు।

Verse 39

कार्त्तिकेयस्ततः शक्त्या निचकर्त रिपोः शिरः । तच्छिरो निपपातोर्व्यां तारकस्य च तत्क्षणात् । एवं स जयमापेदे कार्त्तिकेयो महाप्रभुः

అప్పుడు కార్త్తికేయుడు తన శక్తి (వేల)తో శత్రువు శిరస్సును ఛేదించాడు. అదే క్షణంలో తారకుని శిరస్సు భూమిపై పడిపోయింది. ఈ విధంగా మహాప్రభువు కార్త్తికేయుడు విజయాన్ని పొందాడు.

Verse 40

ददृशुस्तं सुरगणा ऋषयो गुह्यकाः खगाः । किंनराश्चारणाः सर्पास्तथा चैवाप्सरो गणाः

ఆయనను దేవగణాలు చూశారు; ఋషులు, గుహ్యకులు, పక్షులు, కిన్నరులు, చారణులు, సర్పాలు మరియు అప్సరాగణాలు కూడా దర్శించాయి.

Verse 41

हर्षेण महताविष्टास्तुष्टुवुस्तं कुमारकम् । विद्याधर्यश्च ननृतुर्गायकाश्च जगुस्तदा

మహా హర్షంతో నిండిపోయి వారు ఆ కుమారుని స్తుతించారు. అప్పుడు విద్యాధరీలు నర్తించగా, గాయకులు ఆ సమయంలో గానం చేశారు.

Verse 42

एवं विजयमापन्नं दृष्ट्वा सर्वे मुदा युताः । ततो हर्षात्समागम्य स्वांकमारोप्य चात्मजम्

ఆయనను ఇలా విజయవంతుడిగా చూసి అందరూ ఆనందంతో నిండిపోయారు. అప్పుడు హర్షంతో (మాత) ముందుకు వచ్చి తన కుమారుని ఒడిలో ఎత్తుకొని హృదయానికి హత్తుకుంది.

Verse 43

परिष्वज्य तु गाढेन गिरिजापि तुतोष वै । स्वोत्संगे च समारोप्य कुमारं सूर्यवर्चसम्

గిరిజా ఆయనను గాఢంగా ఆలింగనం చేసి తృప్తి పొందింది. సూర్యవర్చస్సుతో ప్రకాశించే కుమారుని తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టి ఆనందించింది.

Verse 44

लालयामास तन्वंगी पार्वती रुचिरेक्षणा । ऋषीभिः सत्कृतः शंभुः पार्वत्या सहितस्तदा

అప్పుడు సన్నని అవయవాలుగల, మనోహర నేత్రాలుగల పార్వతి తన కుమారుని స్నేహంతో లాలించింది. అదే సమయంలో పార్వతితో కూడిన శంభువు (శివుడు) ఋషులచే సత్కరింపబడ్డాడు.

Verse 45

आर्यासनगता साध्वी शुशुभे मितभाषिणी । संस्तूयमाना मुनिभिः सिद्धचारणपन्नगैः

ఆర్యాసనంపై ఆసీనమైన సాధ్వి, మితభాషిణి దేవి ప్రకాశించింది. మునులు, సిద్ధులు, చారణులు, పన్నగులు (నాగులు) స్తుతించగా ఆమె మరింత శోభించింది.

Verse 46

नीराजिता तदा देवैः पार्वती शंभुना सह । कुमारेण सहैवाथ शोममाना तदा सती

అప్పుడు దేవతలు శంభుతో కూడిన పార్వతికి నైరాజనం (ఆరతి) సమర్పించారు. కుమారునితో కూడి ఆ సతీ దేవి ఆ వేళ మహాశోభతో ప్రకాశించింది.

Verse 47

हिमालयस्तदागत्य पुत्रैश्च परिवारितः । मेर्वाद्यैः पर्वतैश्चैव स्तूयमानः परोऽभवत्

అప్పుడు హిమాలయుడు తన కుమారులతో పరివృతుడై అక్కడికి వచ్చాడు. మేరు మొదలైన పర్వతాల స్తుతితో అతడు పరమంగా ప్రకాశించి మహోన్నతుడయ్యాడు.

Verse 48

तदा देवगणाः सर्व इन्द्राद्य ऋषिभिः सह । पुष्पवर्षेण महात ववर्षुरमितद्युतिम् । कुमारमग्रतः कृत्वा नीराजनपरा बभुः

అప్పుడు ఇంద్రుడు మొదలైన సమస్త దేవగణాలు ఋషులతో కలిసి, అపార తేజస్సుగల దేవునిపై మహా పుష్పవర్షం కురిపించారు. కుమారుని ముందుంచి వారు నైరాజనం (ఆరతి) చేయుటకు పరులయ్యారు.

Verse 49

गीतवादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । संस्तूयमानो विविधैः सूक्तैर्वेदविदां वरैः

గీతాలూ వాద్యాల ఘోషతో, ఇంకా అధికంగా బ్రహ్మఘోషమయమైన వేదమంత్రాల మహానాదంతో, వేదవిదులలో శ్రేష్ఠులు నానావిధ సూక్తులతో ఆయనను స్తుతించిరి।

Verse 50

कुमारविजयंनाम चरित्रं परमाद्भुतम् । सर्वपापहरं दिव्यं सर्वकामप्रदं नृणाम्

‘కుమారవిజయం’ అనే ఈ పరమాద్భుత చరిత్రం దివ్యమైనది; ఇది సమస్త పాపాలను హరించి, మనుష్యులకు సమస్త శుభకామనలను ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 51

ये कीर्त्तयंति शुचयोऽमितभाग्ययुक्ताश्चानंत्यरूपमजरामरमादधानाः । कौमारविक्रममहात्म्यमुदारमेतदानंददायकमनोर्थकरं नृणां हि

శుచులై, అపార భాగ్యసంపన్నులై, అనంతరూపమైన అజరామర తత్త్వాన్ని ధ్యానిస్తూ, కుమారుని విక్రమ మహాత్మ్యాన్ని ఈ ఉదారంగా కీర్తించువారికి అది నిశ్చయంగా ఆనందం ఇచ్చి, మనుష్యుల కోరిన మనోరథాలను నెరవేర్చుతుంది।

Verse 52

यः पठेच्छृणुयाद्वापि कुमारस्य महात्मनः । चरितं तारकाख्यं च सर्वपापैः समुच्यते

ఎవడు మహాత్ముడైన కుమారుని చరిత్రాన్ని—ప్రత్యేకంగా ‘తారక’ అనే కథనాన్ని—పఠించునో లేదా వినునో, వాడు సమస్త పాపాల నుండి పూర్తిగా విముక్తుడగును।