Adhyaya 1

Verse 1

अथ श्रीस्कान्दे महापुराणे प्रथमं माहेश्वरखण्डं प्रारभ्यते । श्रीगणेशाय नमः । ओंनमो भगवते वासुदेवाय । ओंनारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वती चैव ततो जयमुदीरयेत्

ఇప్పుడు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని మొదటి భాగమైన మాహేశ్వరఖండం ప్రారంభమవుతుంది. శ్రీ గణేశునకు నమస్కారం. ॐ భగవతే వాసుదేవాయ నమః. నారాయణునికి, నరోత్తముడైన నరునికి, దేవి సరస్వతికి నమస్కరించి, అనంతరం ‘జయ’మని ఉద్ఘోషించాలి.

Verse 2

तीर्थानामुत्तमं तीर्थं क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । तत्रैव नैमिषारण्ये सौनकाद्यास्तपोधनाः । दीर्घसत्रं प्रकुर्वंतः सत्रिणः कर्मचेतसः

నైమిషారణ్యంలో—తీర్థాలలో ఉత్తమమైన తీర్థం, క్షేత్రాలలో అత్యుత్తమ క్షేత్రమైన అక్కడే—శౌనకాది తపోధన ఋషులు, కర్మపరులైన సత్రిణులుగా దీర్ఘసత్రాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు.

Verse 3

तेषां सदर्शनौत्सुक्यादागतो हि महातपाः । व्यासशिष्यो महाप्राज्ञो लोमशोनाम नामतः

వారిని దర్శించాలనే ఉత్సుకతతో మహాతపస్వి, వ్యాసుని శిష్యుడు, మహాప్రాజ్ఞుడైన లోమశ ముని అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 4

तत्रागतं ते ददृशुर्मुनयो दीर्घसत्रिणः । उत्तस्थुर्युगपत्सर्वे सार्घ्यहस्ताः समुत्सुकाः

దీర్ఘసత్రంలో నిమగ్నమైన మునులు ఆయన అక్కడికి రావడం చూచిరి; అందరూ ఒకేసారి లేచి, చేతుల్లో అర్ఘ్యంతో, ఉత్సుకులై నిలిచిరి।

Verse 5

दत्त्वार्घ्यपाद्यं सत्कृत्य मुनयो वीतकल्मषाः । तं पप्रच्छुर्महाभागाः शिवधर्मं सविस्तरम्

అర్ఘ్యము, పాద్యము సమర్పించి సత్కరించిన తరువాత, పాపరహిత మహాభాగ మునులు ఆయనను శివధర్మాన్ని విస్తారంగా ప్రశ్నించిరి।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । कथयस्व महाप्राज्ञ देवदेवस्य शूलिनः । महिमानं महाभाग ध्यानार्चनसमन्वितम्

ఋషులు పలికిరి—హే మహాప్రాజ్ఞా, హే మహాభాగా! దేవదేవుడైన శూలినుని మహిమను, ధ్యానార్చన విధులతో కూడి వివరించుము।

Verse 7

संमार्जने किं फलं स्यात्तथा रंगावलीषु च । प्रदाने दर्पणस्याथ तथा वै चामरस्य च

సంమార్జనము (పవిత్రస్థల శుభ్రత) చేయుటవలన ఏ ఫలము కలుగును, అలాగే రంగావళులు వేయుటవలన ఏ ఫలము? దర్పణదానమునకును, చామరదానమునకును ఏ పుణ్యము?

Verse 8

प्रदाने च वितानस्य तथा धारागृहस्य च । दीपदाने किं फलं स्यात्पूजायां किं फलं भवेत्

వితానము (ఛత్రము) దానం చేయుటవలన, అలాగే ధారాగృహము (జలధారాగృహము) దానం చేయుటవలన ఏ పుణ్యఫలము కలుగును? దీపదానమునకు ఏ ఫలము, పూజకు ఏ ఫలము కలుగును?

Verse 9

कानिकानि च पुण्यानि कथ्यतां शिवपूजने । इतिहासपुराणानि वेदाध्ययनमेव च

శివపూజలో లభించే నానావిధ పుణ్యాలను దయచేసి చెప్పండి; ఇతిహాస-పురాణాల శ్రవణ/పఠన పుణ్యమును, అలాగే వేదాధ్యయన పుణ్యమును కూడా వివరించండి।

Verse 10

शिवस्याग्रे प्रकुर्वंति कारयन्त्यथ वा नराः । किं फलं च नृणां तेषां कथ्यतां विस्तरेण हि

శివుని సమక్షంలో మనుష్యులు తాము ఏ కార్యమును చేయుదురో, లేదా ఇతరులచే చేయించుదురో—ఆ జనులకు ఏ ఫలము లభించును? దయచేసి విస్తారంగా చెప్పండి।

Verse 11

शिवाख्यानपरोलोके त्वत्तो नान्योऽस्ति वै मुने

హే మునీ! ఈ లోకంలో మీకన్నా శివాఖ్యానంలో నిమగ్నుడైన వేరొకరు లేరు।

Verse 12

इति श्रुत्वा वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । उवाच व्यासशिष्योऽसौ शिवमाहात्म्यमुत्तमम्

భావితాత్ములైన మునుల మాటలు విని, వ్యాసుని ఆ శిష్యుడు శివుని ఉత్తమ మహాత్మ్యమును వివరించాడు।

Verse 13

लोमश उवाच । अष्टादशपुराणेषु गीयते वै परः शिवः । तस्माच्छिवस्य माहात्म्यं वक्तुं कोऽपि न पार्यते

లోమశుడు పలికెను—అష్టాదశ పురాణములందు పరమ శివుని స్తుతి గానమగుచున్నది. అందుచేత శివ మహిమను సంపూర్ణంగా వర్ణించుట ఎవరికీ సాధ్యము కాదు॥

Verse 14

शिवेति द्व्यक्षरं नाम व्याहरिइष्यंति ये जनाः । तेषां स्वर्गश्च मोक्षश्च भविष्यति न चान्यथा

‘శివ’ అనే ద్వ్యక్షర నామమును ఉచ్చరించు జనులకు స్వర్గమును, మోక్షమును నిశ్చయంగా లభించును; ఇతరథా కాదు॥

Verse 15

उदारो हि महादेवो देवानां पतिरिश्वरः । येन सर्वं प्रदत्तं हि तस्मात्सर्व इति स्मृतः

మహాదేవుడు ఉదారుడు—దేవతల అధిపతి, ఈశ్వరుడు. ఆయనచేతనే సమస్తమూ ప్రసాదింపబడినందున ఆయన ‘సర్వ’ అని స్మరింపబడును॥

Verse 16

ते धन्यास्ते महात्मानो ये भजंति सदा शिवम्

సదా శివుని భజించు మహాత్ములు ధన్యులే॥

Verse 17

विना सदाशिवं योहि संसारं तर्तुमिच्छति । स मूढो हि महापापः शिवद्वेषी न संशयः

సదాశివుని లేకుండా సంసారసాగరమును దాటాలని కోరువాడు నిశ్చయంగా మూర్ఖుడు, మహాపాపి, శివద్వేషి—సందేహమే లేదు॥

Verse 18

भक्षितं हि गरं येन दक्षयज्ञो विनाशितः । कालस्य दहनं येन कृतं राज्ञः प्रमोचनम्

ఆయనే ఘోర విషాన్ని మింగినవాడు; ఆయనే దక్షయజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేసినవాడు. ఆయనే కాలుని దహించి, ఒక రాజుకు విమోచనం కలిగించినవాడు.

Verse 19

ऋषय ऊचुः । यथा गरं भक्षितं च यथा यज्ञो विनाशितः । दक्षस्य च तथा ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

ఋషులు పలికారు—విషం ఎలా మింగబడింది, యజ్ఞం ఎలా ధ్వంసమైంది, అలాగే దక్షునికి ఏమైంది చెప్పండి; మాకు మహా కుతూహలం.

Verse 20

सूत उवाच । दाक्षायणी पुरा दत्ता शंकराय महात्मने । वचनाद्ब्रह्मणो विप्रा दक्षेण परमेष्ठिनः

సూతుడు పలికెను—ఓ విప్రులారా, పూర్వకాలంలో దాక్షాయణి మహాత్ముడైన శంకరునికి వివాహంగా ఇవ్వబడింది—బ్రహ్మ ఆజ్ఞచేత—ప్రజాపతి దక్షునిచే.

Verse 21

एकदा हि स दक्षो वै नैमिषारण्यमागतः । यदृच्छावशमापन्न ऋषिभिः परिपूजितः

ఒకసారి దక్షుడు నైమిషారణ్యానికి వచ్చాడు; యాదృచ్ఛికంగా వచ్చినట్టుగా అక్కడ చేరాడు. అక్కడ ఋషులు అతనిని విధివిధానాలతో పూజించారు.

Verse 22

स्तुतिभिः प्रणिपातैश्च तथा सर्वैः सुरासुरैः । तत्र स्थितो महादेवो नाभ्युत्थानाभिवादने । चकारास्य ततः क्रुद्धो दक्षो वचनब्रवीत्

స్తుతులు, నమస్కారాలతో—దేవాసురులందరూ—అక్కడ మహాదేవుని వందించారు. కానీ మహాదేవుడు లేచి అభివాదం చేయలేదు; అప్పుడు కోపించిన దక్షుడు ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 23

सर्वत्र सर्वे हि सुरासुरा भृशं नमंति मां विप्रवराः समुत्सुकाः । कथं ह्यसौ दुर्जनवन्महात्मा भूतादिभिः प्रेतपिशाचयुक्तः । श्मशानवासी निरपत्रपो ह्ययं कथं प्रणामं न करोति मेऽधुना

ఓ బ్రాహ్మణోత్తములారా! అంతటా దేవతలు, రాక్షసులు ఎంతో ఆసక్తితో నాకు నమస్కరిస్తారు. మరి దుర్మార్గుని వలె ప్రవర్తించే ఈ 'మహాత్ముడు', భూతప్రేతపిశాచాలతో కూడి, శ్మశానంలో నివసిస్తూ, సిగ్గులేకుండా నాకు ఎందుకు నమస్కరించడం లేదు?

Verse 24

पाखंडिनो दुर्जनाः पापशीला विप्रं दृष्ट्वा चोद्धता उन्मदाश्च । वध्यास्त्याज्याः सद्भिरेवंविधा हि तस्मादेनं शापितुं चोद्यतोऽस्मि

పాషండులు, దుర్మార్గులు మరియు పాపాత్ములు బ్రాహ్మణుడిని చూసి కూడా గర్విష్ఠులుగా మరియు మదించినవారిగా ప్రవర్తిస్తారు. ఇటువంటి వారు సజ్జనులచే వధించదగినవారు మరియు త్యజించదగినవారు, అందుకే నేను ఇతనిని శపించడానికి సిద్ధమయ్యాను.

Verse 25

इत्येवमुक्त्वा स महातपास्तदा रुषान्वितो रुद्रमिदं बभाषे

ఈ విధంగా పలికి, ఆ మహాతపస్వి (దక్షుడు) అప్పుడు కోపంతో రుద్రునితో ఈ మాటలు చెప్పాడు.

Verse 26

श्रृण्वंत्वमी विप्रतमा इदानीं वचो हि मे कर्तुमिहार्हथैतत् । रुद्रो ह्ययं यज्ञबाह्यो वृतो मे वर्णातीतो वर्णपरो यतश्च

ఓ బ్రాహ్మణోత్తములారా! ఇప్పుడు మీరు నా మాట వినండి మరియు ఇక్కడ తగినది చేయండి. ఈ రుద్రుడు నాచేత యజ్ఞం నుండి బహిష్కరించబడ్డాడు, ఎందుకంటే ఇతను వర్ణాలకు అతీతుడు మరియు వర్ణాలకంటే శ్రేష్ఠుడు.

Verse 27

नंदी निशम्य तद्वाक्यं शैलादो हि रुषान्वितः । अब्रवीत्त्वरितो दक्षं शापदं तं महाप्रभम्

దక్షుని ఆ మాటలు విని, శిలాదుని కుమారుడైన నంది కోపంతో నిండిపోయాడు. అతను వెంటనే ఆ మహాప్రతాపవంతుడైన దక్షుని శపిస్తూ పలికాడు.

Verse 28

नन्द्युवाच । यज्ञबाह्यो हि मे स्वामी महेशोऽयं कृतः कथम् । यस्य स्मरणमात्रेण यज्ञाश्च सफला ह्यमी

నంది పలికెను—నా స్వామి మహేశ్వరుడు యజ్ఞబాహ్యుడిగా ఎలా చేయబడెను? ఆయనను స్మరించడమే చాలు, ఈ యజ్ఞములన్నీ ఫలప్రదమగును.

Verse 29

यज्ञो दानं तपश्चैव तीर्थानि विविधानि च । यस्य नाम्ना पवित्राणि सोयं शप्तोऽधुना कथम्

యజ్ఞము, దానము, తపస్సు, నానావిధ తీర్థములు—ఆయన నామముచేత పవిత్రమగును; అటువంటి వాడు ఇప్పుడు శపింపబడుట ఎలా?

Verse 30

वृथा ते ब्रह्मचापल्याच्छप्तोऽयं दक्ष दुर्मते । येनेदं पालितं विश्वं सर्वेण च महात्मना । शप्तोऽयं स कथं पाप रुद्रोऽयं ब्राह्मणाधम

దుర్మతీ దక్షా! బ్రాహ్మణ గర్వమున పుట్టిన నీ శాపము వ్యర్థము. మహాత్ముడై ఈ విశ్వమంతటిని ధారించువాడు ఆ రుద్రుడు; ఆయనను శపించుట ఎలా? పాపీ, బ్రాహ్మణాధమా!

Verse 31

एवं निर्भार्त्सितस्तेन नंदिना हि प्रजापतिः । नंदिनं च शशापाथ दक्षो रोषसमन्वितः

ఇలా నందిచే తీవ్రంగా గద్దింపబడిన ప్రజాపతి దక్షుడు కోపంతో నిండిపోయి, నందిని ప్రతిగా శపించెను.

Verse 32

यूयं सर्वे रुद्रवरा वेदबाह्याश्च वै भृशम् । शप्ताहि वेदमार्गैश्च तथा त्यक्ता महर्षिभिः

మీరు అందరూ—రుద్రభక్తులు—తీవ్రంగా వేదబాహ్యులగుదురు. వేదమార్గమునుండి విడిపోవుదురు, మహర్షులచే కూడా త్యజింపబడుదురు—ఇది శాపము.

Verse 33

पाषंडवादसंयुक्ताः शिष्टऽचारबहिष्कृताः । कपालिनः पानरतास्तथा कालमुखा ह्यमी

వారు పాషండవాదాలతో కలిసిపోతారు, శిష్టాచారము నుండి బహిష్కృతులవుతారు. కపాలధారులు, మద్యపానాసక్తులు, ‘కాలముఖులు’ అని ప్రసిద్ధి చెందుతారు।

Verse 34

इति शप्तास्तदा तेन दक्षेण शिवकिंकराः । तदा प्रकुपितो नंदी दक्षं शप्तुं प्रचक्रमे

ఇలా దక్షుడు అప్పుడే శివకింకరులను శపించాడు. అప్పుడు కోపించిన నంది ప్రతిగా దక్షుణ్ని శపించుటకు ప్రారంభించాడు।

Verse 35

शप्ता वयं त्वया विप्र साधवः शिवकिंकराः । वृथैव ब्रह्मचापल्यादहं शापं ददामि ते

ఓ విప్రా! మేము—శివుని సాధువైన కింకరులు—నీ చేత వ్యర్థంగా, బ్రాహ్మణచాపల్యంతో శపింపబడ్డాము. కనుక ఇప్పుడు నేను నీకు శాపం ఇస్తున్నాను।

Verse 36

वेदवादरता यूयं नान्यदस्तीतिवादिनः । कामात्मानः स्वर्गपरा लोभमोहसमन्विताः

మీరు వేదవాదాలలోనే ఆసక్తులు, ‘ఇదికాక మరొకటి లేదు’ అని వాదిస్తారు. కామప్రేరితులు, స్వర్గమే లక్ష్యంగా, లోభమోహాలలో చిక్కుకున్నవారు.

Verse 37

वैदिकं च पुरस्कृत्य ब्राह्मणाः शूद्रयाजकाः । दरिद्रिणो भविष्यंति प्रतिग्रहरताः सदा

వైదికాధికారాన్ని ముందుంచి, శూద్రులకు యజ్ఞం చేయించే బ్రాహ్మణులు దరిద్రులవుతారు; ఎల్లప్పుడూ దానగ్రహణంలో ఆసక్తులై ఉంటారు।

Verse 38

दक्ष केचिद्भविष्यन्ति ब्राह्मणा ब्रह्मराक्षसाः । लोमश उवाच । विप्रास्ते शपितास्तेन नंदिना कोपिना भृशम्

కొంతమంది దక్షులైన బ్రాహ్మణులు బ్రహ్మరాక్షసులుగా మారుదురు. లోమశుడు అన్నాడు—క్రోధంతో నంది వారిని ఘోరంగా శపించాడు.

Verse 39

अथाकर्ण्येश्वरो वाक्यं नंदिनः प्रहसन्निव । उवाच वाक्यं मधुरं बोधययुक्तं सदाशिवः

నంది మాటలు విని ప్రభువు చిరునవ్వుతో ఉన్నట్లుగా కనిపించాడు. అప్పుడు సదాశివుడు బోధతో నిండిన, స్పష్టార్థమైన మధుర వాక్యాన్ని పలికాడు.

Verse 40

महादेव उवाच । कोपं नार्हसि वै कर्तुं ब्राह्मणान्प्रति वै सदा । ब्राह्मणागुरवो ह्येते वेदवादरताः सदा

మహాదేవుడు అన్నాడు—బ్రాహ్మణుల పట్ల ఎప్పుడూ కోపం చేయుట తగదు. వారు గురువులు; సదా వేదవాక్య పఠనంలో నిమగ్నులు.

Verse 41

वेदो मंत्रमयः साक्षात्तथा सूक्तमयो भृशम् । सूक्ते प्रतिष्ठितो ह्यात्मा सर्वेषामपि देहिनाम्

వేదము సాక్షాత్ మంత్రమయమైనది, అలాగే విస్తారంగా సూక్తమయమైనది. ఆ సూక్తములలోనే సమస్త దేహధారుల ఆత్మ స్థితిచెందింది.

Verse 42

तस्मान्नात्मविदो निन्द्या आत्मैवाहं न चेतरः । कोऽयं कस्त्वं क्व चाहं वै कस्माच्छप्ता हि वै द्विजाः

కాబట్టి ఆత్మజ్ఞానులను నిందించరాదు; ఆత్మనే నేను, వేరొకడు కాదు. ఇతడు ఎవరు, నీవెవరు, నేను ఎక్కడ—ఏ కారణంగా ద్విజులు శపింపబడ్డారు?

Verse 43

प्रपंचरचनां हित्वा बुद्धो भव महामते । तत्त्वज्ञानेन निर्वर्त्य स्वस्थः क्रोधादिवर्जितः

లోకవ్యవహార నిర్మాణాల జాలాన్ని విడిచి, ఓ మహామతీ, బుద్ధుడవై జాగ్రత్తపడుము. తత్త్వజ్ఞానంతో దీనిని సిద్ధిచేసి, స్వస్థంగా నిలిచి, క్రోధాది దోషాలనుండి విముక్తుడవు.

Verse 44

एवं प्रबोधितस्तेन शंभुना परमेष्ठिना । विवेकपरमो भूत्वा शैलादो हि महातपाः । शिवेन सह संगम्य परमानंदसंप्लुतः

ఇలా పరమేశ్వరుడు శంభువు బోధించగా, మహాతపస్వి శైలాదుడు వివేకంలో అగ్రగణ్యుడయ్యాడు; శివునితో సంగమించి పరమానందంతో ముంచెత్తబడెను.

Verse 45

दक्षोपि हि रुषाऽविष्टऋषिभिः परिवारितः । ययौ स्थानं स्वकं तत्र प्रविवेश रुषाऽन्वितः

దక్షుడూ కోపావేశంతో, ఋషులచే పరివృతుడై, తన స్వస్థానానికి వెళ్లి, అక్కడ కూడా కోపంతోనే ప్రవేశించాడు.

Verse 46

श्रद्धां विहाय परमां शिवपूजकानां निंदापरः स हि बभूव नराधमश्च । सर्वैर्महर्षिभिरुपेत्य स तत्र शर्वं देवं निनिन्द न बभूव कदापि शान्तः

పరమ శ్రద్ధను విడిచి, శివభక్తులను దూషించడంలో ఆసక్తుడై, అతడు నరాధముడయ్యాడు. సమస్త మహర్షులతో అక్కడికి వెళ్లి శర్వదేవుడు (శివుడు) నిందించాడు; అతనికి ఎప్పటికీ శాంతి లభించలేదు.