Adhyaya 6

Verse 1

स्कंद उवाच । अथेशाज्ञां समादाय गजवक्त्रः प्रतस्थिवान् । शंभोः काश्यागमोपायं चिंतयन्मंदराद्रितः

స్కందుడు పలికెను—అప్పుడు ప్రభువు ఆజ్ఞను స్వీకరించి గజవక్త్రుడు (గణేశుడు) మందర పర్వతం నుండి బయలుదేరెను; శంభువు కాశీకి రానున్న ఉపాయాన్ని మనసులో ఆలోచించుచుండెను.

Verse 2

प्राप्य वाराणसीं तूर्णमाशु स्यंदनगो विभुः । वाडवीं मूर्तिमालंब्य प्राविशच्छकुनैः स्तुतः

వేగంగా వారాణసీని చేరి ఆ విభువు రథారూఢుడై, వాడవీ (గుర్రపు ఆడరూపం) మూర్తిని ఆశ్రయించి, శుభశకున పక్షుల స్తుతితో నగరంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 3

नक्षत्रपाठको भूत्वा वृद्धः प्रत्यवरोधगः । चचार मध्ये नगरं पौराणां प्रीतिमावहन्

నక్షత్రపాఠకుడిగా మారి, వృద్ధరూపంతో, అడ్డంకులేకుండా అతడు నగరమధ్యలో సంచరించి పౌరులకు ప్రీతిని కలిగించాడు।

Verse 4

स्वयमेव निशाभागे स्वप्नं संदर्शयन्नृणाम् । प्रातस्तेषां गृहान्गत्वा तेषां वक्ति बलाबलम्

రాత్రి భాగంలో అతడు స్వయంగా మనుష్యులకు స్వప్నాలను దర్శింపజేసి, ఉదయాన్నే వారి ఇళ్లకు వెళ్లి వారి స్థితిలోని బలాబలాలను చెప్పేవాడు।

Verse 5

भवद्भिरद्य रात्रौ यद्दृष्टं स्वप्नविचेष्टितम् । भवत्कौतूहलोत्पत्त्यै तदेव कथयाम्यहम्

ఈ రాత్రి మీరు చూసిన స్వప్నవిచేష్టితాన్ని, మీ కౌతూహలం తీరునట్లు, అదే నేను వివరిస్తాను।

Verse 6

स्वपता भवता रात्रौ तुर्ये यामे महाह्रदः । अदर्शि तत्र च भवान्मज्जन्मज्जंस्तटंगतः

రాత్రి నిద్రలో, నాలుగవ యామంలో, మీరు ఒక మహాహ్రదాన్ని చూశారు; అక్కడ మీరు పదేపదే మునిగి, మళ్లీ తీరం చేరుతూ కనిపించారు।

Verse 7

तदंबुपिच्छिले पंके मग्नोन्मग्नोसि भूरिशः । दुःस्वप्नस्यास्य च महान्विपाकोति भयप्रदः

నీటితో జారుగా అయిన ఆ బురదలో నీవు మళ్లీ మళ్లీ మునిగి పైకి వస్తున్నావు. ఈ దుఃస్వప్నానికి వచ్చే విపాకం మహత్తరమై, ఘోరభయాన్ని కలిగించేది.

Verse 8

काषायवसनो मुंडः प्रैक्ष्यहो भवतापि यः । परितापं महानेष जनयिष्यति दारुणम्

కాషాయ వస్త్రధారి అయిన ఆ ముండితుడు, నీవు కూడా—అయ్యో—చూసినవాడే; అతడు మహత్తరమైన, దారుణమైన పరితాపాన్ని కలిగిస్తాడు.

Verse 9

रात्रौ सूर्यग्रहो दृष्टो महानिष्टकरो ध्रुवम् । ऐंद्रधनुर्द्वयं रात्रौ यदलोकि न तच्छुभम्

రాత్రి వేళ సూర్యగ్రహణం కనిపించడం నిశ్చయంగా మహా అనిష్టకరం. అలాగే రాత్రి ద్వంద్వ ఇంద్రధనుస్సు కనిపించినా అది శుభం కాదు.

Verse 10

प्रतीच्यां रविरागत्य प्रोद्यंतं व्योम्नि शीतगुम् । पातयामास भूपृष्ठे तद्राज्यभयसूचकम्

పడమర దిక్కు నుండి వచ్చి సూర్యుడు ఆకాశంలో ఉదయిస్తున్న చంద్రుణ్ని కొట్టి భూమిపై పడేసాడు—ఇది రాజ్యానికి భయం, అపాయం సూచన.

Verse 11

युगपत्केतुयुगलं युध्यमानं परस्परम् । यददर्शि न तद्भद्रं राष्ट्रभंगाय केवलम्

ఒకేసారి పరస్పరం యుద్ధం చేస్తున్న రెండు కేతువులను నీవు చూశావు; అది శుభం కాదు—రాజ్య విభజనకే సూచన.

Verse 12

विशीर्यत्केशदशनं नीयमानं च दक्षिणे । आत्मानं यत्समद्राक्षीः कुटुंबस्यापि भीषणम्

నీవు నీకే చూచితివి—కేశములు దంతములు రాలిపోతూ, నిన్ను దక్షిణదిశకు లాగి తీసికెళ్లుచుండగా; అది నీ కుటుంబానికికూడా భయంకరమైన అశుభసూచకము.

Verse 13

प्रासादध्वजभंगोयस्त्वयैक्षत निशाक्षये । राज्यक्षयकरं विद्धि महोत्पाताय निश्चितम्

రాత్రి అంత్యమున నీవు చూచిన ప్రాసాదధ్వజభంగము రాజ్యక్షయకారకమని తెలుసుకొనుము; అది నిశ్చయమైన మహోత్పాతము, మహావిపత్తు సూచన.

Verse 14

नगरी प्लाविता स्वप्ने तरंगैः क्षीरनीरधेः । पक्षैस्त्रिचतुरैः शंके महाशंकां पुरौकसाम्

స్వప్నమున నగరము క్షీరసముద్ర తరంగములచే ముంచబడినది; మూడు నాలుగు పక్షములలోనే పురవాసులకు మహాభయం కలుగునని నేను శంకించుచున్నాను.

Verse 15

स्वप्ने वानरयानेन यत्त्वमूढोसि दक्षिणाम् । अतस्तद्वंचनोपायः पुरत्यागो महामते

స్వప్నమున నీవు వానరయానమున మోహితుడవై దక్షిణమునకు తీసికెళ్లబడితివి; కనుక, ఓ మహామతీ, ఆ అశుభాన్ని తప్పించు ఉపాయం పురత్యాగమే.

Verse 16

रुदती या त्वया दृष्टा महिलैका निशात्यये । मुक्तकेशी विवसना सा नारी श्रीरिवोद्गता

ఉషోదయ వేళ నీవు చూచిన ఆ ఒంటరి స్త్రీ—ఏడుస్తూ, విప్పిన కేశములతో, వస్త్రరహితగా—ఆమె శ్రీదేవియే లేచి వెళ్లిపోతున్నట్లుగా అశుభసూచకము.

Verse 17

देवालयस्य कलशो यत्त्वया वीक्षितः पतन् । दिनैः कतिपयैरेव राज्यभंगो भविष्यति

నీవు దేవాలయ శిఖరకలశము పడిపోవుట చూచితివి; అందుచేత కొద్ది దినములలోనే రాజ్యభంగము నిశ్చయముగా జరుగును.

Verse 18

पुरी परिवृता स्वप्ने मृगयूथैः समंततः । रोरूयमाणैरत्यर्थं मासेनैवोद्वसी भवेत्

స్వప్నములో నగరము చుట్టూరా అడవి మృగయూథములు భయంకరముగా కేకలు వేస్తూ ఆవరించినట్లు కనబడితే, ఒక మాసములోనే అది నిర్జనమగును.

Verse 19

आतायियूकगृध्राद्यैः पुरीमुपरिचारिभिः । सूच्यतेत्याहितं किंचिद्ध्रुवमत्र निवासिनाम्

నగరములో దొంగలు, పేళ్లు, గద్దలు మొదలైనవి విపరీతంగా సంచరించునప్పుడు, ఇక్కడ నివసించువారికి ఏదో అనిష్టము ధ్రువమని సూచించబడును.

Verse 20

स्वप्नोत्पातानिति बहूञ्शंसञ्शंसन्नितस्ततः । बहूनुच्चाटयांचक्रे स विघ्नेशः पुरौकसः

ఆ విఘ్నేశుడు నగరవాసుల మధ్య ఇక్కడ అక్కడ అనేక స్వప్నోత్పాతములను ప్రకటిస్తూ, భయముతో అనేక మందిని పట్టణమునుండి వెళ్లగొట్టెను.

Verse 21

केषांचित्पुरतो वादीद्ग्रहचारं प्रदर्शयन् । एकराशिस्थिताः सौरि सितभौमा न शोभनाः

కొంతమందిముందు ఒక వక్త గ్రహచారమును చూపిస్తూ చెప్పెను—‘శని, శుక్ర, మంగళులు ఒకే రాశిలో నిలిచినచో అది శుభము కాదు.’

Verse 22

सोयं धूमग्रहो व्योम्नि भित्त्वा सप्तर्षिमंडलम् । प्रयातः पश्चिमामाशां स नाशाय विशांपतेः

ఈ ధూమకేతు-గ్రహం ఆకాశంలో సప్తర్షిమండలాన్ని ఛేదించి పశ్చిమ దిశకు వెళ్లింది; ఇది ప్రజాధిపతి రాజుని వినాశాన్ని సూచిస్తుంది.

Verse 23

अतिचारगतो मंदः पुनर्वक्राध्व संस्थितः । पापग्रहसमायुक्तो न युक्तोयमिहेष्यते

శని అతిచారగతుడై మళ్లీ వక్రగతిలో నిలిచాడు; పాపగ్రహాలతో యుక్తమైన ఈ యోగం ఇక్కడ అనుచితం, అశుభఫలదాయకం.

Verse 24

व्यतीते वासरे योयं भूकंपः समपद्यत । कंपं जनयतेऽतीव हृदो मेपि पुरौकसः

గత దినం జరిగిన ఆ భూకంపం, ఓ నగరవాసీ, ఇప్పటికీ నా హృదయంలో అత్యంత వణుకును కలిగిస్తోంది.

Verse 25

उदीच्यादक्षिणाशायां येयमुल्का प्रधाविता । विलीना च वियत्येव स निर्घातं न सा शुभा

ఉత్తర దిశ నుండి దక్షిణ దిశకు దూసుకెళ్లిన ఈ ఉల్క ఆకాశంలో లీనమై, ఘోర ధ్వనితో కూడి కనిపించింది; ఇది శుభం కాదు.

Verse 26

उन्मूलितो महामूलो महानिलरयेण यः । चत्वरे चैत्यवृक्षोयं महोत्पातं प्रशंसति

చౌకలో ఉన్న ఈ చైత్యవృక్షం, లోతైన వేర్లు ఉన్నప్పటికీ, మహా గాలివేగంతో వేరుపడి పడిపోయింది; ఇది మహోత్పాతాన్ని సూచిస్తుంది.

Verse 27

सूर्योदयमनुप्राप्य प्राच्यां शुष्कतरूपरि । करटो रारटीत्येष कटूत्कट भयप्रदः

సూర్యోదయ వేళ తూర్పు దిశలో ఒక ఎండిన చెట్టు మీద ఒంటె “రారటీ” అని కఠినమైన, కర్కశ ధ్వని చేసింది; ఆ ధ్వని అకస్మాత్తుగా భయాన్ని కలిగించింది।

Verse 28

मध्ये विपणि यतूर्णं कौचिच्चारण्यचारिणौ । मृगौ मृगयतां यातौ पौराणां पुरतोऽहितौ

సంత మధ్యలో అడవిలో తిరిగే రెండు జింకలు అకస్మాత్తుగా పరుగెత్తుతూ పట్టణవాసుల ముందుకు వచ్చాయి; అది అపశకున దర్శనంగా భావించబడింది।

Verse 29

रसालशालमुकुलं वीक्ष्यते यच्छरद्यदः । महाकालभयं मन्येप्यकालेपि पुरौकसाम्

మామిడి, శాల వృక్షాల్లో ఋతికి విరుద్ధంగా—శరదృతువులోనిట్లుగా—మొగ్గలు కనిపిస్తే, అది పట్టణవాసులపై మహాకాళుని భయం, అకస్మాత్తుగా పడే త్రాసు అని నేను భావిస్తాను।

Verse 30

साध्वसंजनयित्वेति केचिदुच्चाटिताः पुरः । तेन विघ्नकृतापौराः कपटद्विजरूपिणा

ఇలా భయాందోళన కలిగించి కొందరిని పట్టణం నుంచి వెలివేశారు; కపట బ్రాహ్మణ వేషధారి ఒకడు పట్టణవాసులకు విఘ్నబాధలను కలిగించాడు।

Verse 31

अथ मध्येवरोधं स प्रविश्य निजमायया । दृष्टार्थमेव कथयन्स्त्रीणां विस्रंभभूरभूत्

తర్వాత అతడు తన మాయతో స్త్రీల అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించి, ‘చూసిన విషయాలే’ అని నమ్మదగిన మాటలు చెప్పుతూ స్త్రీలకు విశ్వాసస్థానంగా మారాడు।

Verse 32

तव पुत्रशतं जज्ञे सप्तोनं शुभलक्षणे । तेष्वेकस्तुरगारूढो बाह्याल्यां पतितो मृतः

హే శుభలక్షణవతీ! నీకు వంద మంది కుమారులు పుట్టారు, అయితే ఏడు తక్కువ; వారిలో ఒకడు గుర్రం ఎక్కి బయటి వీధిలో పడిపోయి మరణించాడు।

Verse 33

अंतर्वत्नी त्वियं कन्या जनयिष्यति शोभनाम् । एषा हि दुर्भगा पूर्वं सांप्रतं सुभगाऽभवत्

ఈ కన్య గర్భవతిగా ఉంది; ఆమె ఒక అందమైన సంతానాన్ని ప్రసవిస్తుంది. ఆమె ముందుగా దుర్భాగ్యవతిగా ఉండగా, ఇప్పుడు సుభాగ్యవతిగా మారింది।

Verse 34

असौ हि राज्ञो राज्ञीनामत्यंतमिहवल्लभा । मुक्तालंकृतिरेतस्यै राज्ञा दत्ता निजोरसः

ఆమె ఇక్కడ రాజుకూ రాణులకూ అత్యంత ప్రియమైనది; రాజు తన స్వంత వక్షస్థలంనుండి తీసి ఆమెకు ముత్యాల అలంకారాన్ని ఇచ్చాడు।

Verse 35

पंचसप्तदिनान्येव जातानीतीह तर्क्यते । अस्यै राज्ञा प्रसादेन ग्रामौ दातुमुदीरितौ

ఇది జరిగి కేవలం ఐదు నుండి ఏడు రోజులు మాత్రమే అయ్యాయని ఇక్కడ భావిస్తారు; రాజు అనుగ్రహంతో ఆమెకు రెండు గ్రామాలు దానంగా ఇవ్వాలని ప్రకటించారు।

Verse 36

इति दृष्टार्थकथनै राज्ञीमान्योभवद्द्विजः । वर्णयंति च ता राज्ञः परोक्षेपि गुणान्बहून्

ఇలా ‘ప్రత్యక్షమైన విషయాల’ వర్ణనచేత ఆ ద్విజుడు రాణిచే గౌరవింపబడ్డాడు; రాజు లేనప్పటికీ ఆ స్త్రీలు అతని అనేక గుణాలను వర్ణించేవారు।

Verse 37

अहो यादृगसौ विप्रः सर्वत्रातिविचक्षणः । सुशीलश्च सुरूपश्च सत्यवाङ्मितभाषणः

అహో! ఈ బ్రాహ్మణుడు అన్ని విషయాలలో అత్యంత వివేకవంతుడు; సుశీలుడు, సురూపుడు; సత్యవాక్కు గలవాడు, మితభాషి.

Verse 38

अलोलुप उदारश्च सदाचारो जितेंद्रियः । अपि स्वल्पेन संतुष्टः प्रतिग्रहपराङ्मुखः

అతడు లోభరహితుడు, ఉదారుడు; సదాచారంలో స్థిరుడు, ఇంద్రియజయుడు; స్వల్పంతోనే సంతుష్టుడు, ప్రతిగ్రహానికి (దానం స్వీకరించుటకు) విముఖుడు.

Verse 39

जितक्रोधः प्रसन्नास्यस्त्वनसूयुरवंचकः । कृतज्ञः प्रीतिसुमुखः परिवादपराङ्मुखः

అతడు క్రోధాన్ని జయించినవాడు, ప్రసన్నముఖుడు; అసూయలేని వాడు, వంచనలేని వాడు; కృతజ్ఞుడు, ప్రీతితో సుముఖుడు, పరివాదం/నిందకు దూరంగా ఉండేవాడు.

Verse 40

पुण्योपदेष्टा पुण्यात्मा सर्वव्रतपरायणः । शुचिः शुचिचरित्रश्च श्रुतिस्मृतिविशारदः

అతడు పుణ్యాన్ని ఉపదేశించేవాడు, పుణ్యాత్ముడు, అన్ని వ్రతాలలో పరాయణుడు; శుచిగా, శుచిచరిత్రుడుగా ఉండి, శ్రుతి-స్మృతుల్లో విశారదుడు.

Verse 41

धीरः पुण्येतिहासज्ञः सर्वदृक्सर्वसंमतः । कलाकलापकुशलो ज्योतिःशास्त्रविदुत्तमः

అతడు ధీరుడు, జ్ఞానవంతుడు; పుణ్య ఇతిహాసాల జ్ఞాత; సర్వదృష్టి గలవాడు, అందరికీ సమ్మతుడు; కళల సమూహంలో నిపుణుడు, జ్యోతిషశాస్త్రంలో ఉత్తమ విద్వాంసుడు.

Verse 42

क्षमी कुलीनोऽकृपणो भोक्ता निर्मलमानसः । इत्यादि गुणसंपन्नः कोपि क्वापि न दृग्गतः

క్షమాశీలుడు, కులీనుడు, కృపణుడు కానివాడు, యథోచితంగా భోగించగలవాడు, నిర్మలమనస్సు కలవాడు—ఇలాంటి గుణసంపన్నుడు ఎక్కడైనా అరుదుగా మాత్రమే కనబడతాడు।

Verse 43

इत्थं तास्तद्गुणग्रामं वर्णयंत्यः पदेपदे । कालं विनोदयंति स्म अंतःपुरचराः स्त्रियः

ఇలా అంతఃపురంలో నివసించే స్త్రీలు ప్రతి అడుగునా అతని గుణసమూహాన్ని వర్ణిస్తూ, మధుర సంభాషణలతో కాలాన్ని వినోదంగా గడిపేవారు।

Verse 44

एकदावसरं प्राप्य दिवोदासस्य भूभुजः । राज्ञी लीलावती नाम राज्ञे तं विन्यवेदयत्

ఒకసారి తగిన సందర్భం లభించగా, దివోదాస మహారాజుని రాణి లీలావతి రాజుకు అతని విషయాన్ని తెలియజేసింది।

Verse 45

राजन्वृद्धो गुणैर्वृद्धो ब्राह्मणः सुविचक्षणः । एकोस्ति स तु द्रष्टव्यो मूर्तो ब्रह्मनिधिः परः

ఓ రాజా! ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉన్నాడు—వయసులో వృద్ధుడు, గుణాలలో మరింత వృద్ధుడు, అత్యంత వివేకవంతుడు. అతడు అనన్యుడు; దర్శించవలసినవాడు—శరీరధారిగా ప్రత్యక్షమైన పరబ్రహ్మనిధి వలె।

Verse 46

राज्ञी राज्ञा कृतानुज्ञा सखीं प्रेष्य विचक्षणाम् । आनिनाय च तं विप्रं ब्राह्मं तेज इवांगवत्

రాజు అనుమతి పొందిన రాణి, వివేకవంతమైన సఖిని పంపి, ఆ విప్రుణ్ని తీసుకొచ్చింది—బ్రాహ్మ తేజస్సే శరీరధారిగా వచ్చినట్లుగా।

Verse 47

राजापि दूरादायांतं त विलोक्यमहीसुरम् । यत्राकृतिर्गुणास्तत्र जहर्षेति वदन्हृदि

రాజు కూడా దూరం నుంచే వస్తున్న ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుని చూసి హృదయంలో ఆనందించాడు—“ఎక్కడ ఇలాంటి మహత్తర రూపం ఉంటుందో, అక్కడే గుణాలు నివసిస్తాయి” అని భావించాడు।

Verse 48

पदैर्द्वित्रैर्नृपतिना कृताभ्युत्थानसत्कृतिः । चतुर्निगमजाभिः स तमाशीर्भिरनंदयत्

రాజు ఒకటి రెండు అడుగులు ముందుకు వచ్చి లేచి గౌరవంతో స్వాగతం చేశాడు; ఆ ద్విజుడు నాలుగు వేదాల నుండి పుట్టిన ఆశీర్వచనాలతో అతనిని ఆనందింపజేశాడు।

Verse 49

कृतप्रणामो राज्ञा स सादरं दत्तमासनम् । भेजेथ कुशलं पृष्टः स राज्ञा तेन भूपतिः

రాజు ప్రణామం చేసిన తరువాత ఆ బ్రాహ్మణుడు గౌరవంతో ఇచ్చిన ఆసనాన్ని స్వీకరించాడు. ఆ భూపతి క్షేమం అడిగితే, అతడు శుభకర క్షేమవాక్యాలతో ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు।

Verse 50

परस्परं कुशलिनौ कुशलौ च कथागमे । प्रश्नोत्तराभ्यां संतुष्टौ द्विजवर्य क्षमाभृतौ

ఇద్దరూ పరస్పరం క్షేమసమాచారం అడిగుకున్నారు; సౌమ్య సంభాషణలో ఇద్దరూ నిపుణులు. ప్రశ్నోత్తరాలతో తృప్తి పొందారు—ఓ ద్విజవర్యా—ఇద్దరూ క్షమా-సహనాన్ని ధరించారు।

Verse 51

कथावसाने राज्ञाथ गेहं विससृजे द्विजः । लब्धमानमहापूजः स स्वमाश्रममाविशत्

సంభాషణ ముగిసిన తరువాత ఆ బ్రాహ్మణుడు రాజగృహం నుండి వీడ్కోలు తీసుకొని బయలుదేరాడు. గౌరవం మరియు మహాపూజ పొందినవాడై తన ఆశ్రమంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 52

गतेऽथ स्वाश्रमं विप्रे दिवोदासो नरेश्वरः । लीलावत्याः पुरो विप्रं वर्णयामास भूरिशः

ఆ బ్రాహ్మణుడు తన ఆశ్రమానికి వెళ్లిన తరువాత, నరాధిపతి దివోదాస రాజు లీలావతీ సమక్షంలో ఆ బ్రాహ్మణుని గురించి విస్తారంగా వర్ణించాడు।

Verse 53

महादेवि महाप्राज्ञे लीलावति गुणप्रिये । यथाशंसि तथा विप्रस्ततोपि गुणवत्तरः

ఓ మహాదేవీ, ఓ మహాప్రాజ్ఞా గుణప్రియ లీలావతీ! నీవు ఎలా ప్రశంసిస్తావో ఆ బ్రాహ్మణుడు అట్లే; అంతేకాదు అతడు ఇంకా ఎక్కువ గుణసంపన్నుడు।

Verse 54

अतीतं वेत्ति सकलं वर्तमानमवैति च । प्रष्टव्यः प्रातराहूय भविष्यं किंचिदेष वै

అతడు సమస్త గతాన్ని తెలుసు, వర్తమానాన్ని కూడా గ్రహిస్తాడు. కాబట్టి ఉదయాన్నే పిలిపించి భవిష్యత్తు గురించి కొంత అడగాలి—నిశ్చయంగా ఇతడు చెప్పగలడు।

Verse 55

महाविभव संभारैर्महाभोगैरनेकधा । व्युष्टायां स नृपो रात्र्यां प्रातराहूतवान्द्विजम्

అనేక విధాల మహావిభవ సామగ్రి, మహాభోగాలతో రాత్రి గడిచిన తరువాత, ఆ రాజు ఉదయాన్నే ఆ ద్విజుణ్ణి పిలిపించాడు।

Verse 56

सत्कृत्य तं द्विजं भक्त्या दुकूलादि प्रदानतः । एकांते तं द्विजं राजा पप्रच्छ निजहृत्स्थितम्

భక్తితో ఆ ద్విజుణ్ణి సత్కరించి, ఉత్తమ వస్త్రాలు మొదలైనవి దానం చేసి, రాజు ఏకాంతంలో తన హృదయంలో ఉన్న విషయాన్ని ఆ బ్రాహ్మణుని అడిగాడు।

Verse 57

राजोवाच । द्विजवर्यो भवानेकः प्रतिभातीति निश्चितम् । यथातत्त्ववती ते धीर्न तथान्यस्य मे मतिः

రాజు పలికెను—హే ద్విజశ్రేష్ఠా! నీవే ఒక్కడే నిజమైన వివేకి అని నాకు నిశ్చయం. నీ బుద్ధి యథాతత్త్వంలో స్థిరంగా ఉంది; ఇతరుల విషయంలో నాకు అట్టి భావం లేదు.

Verse 58

दृष्ट्वा त्वां तु महाप्राज्ञं शांतं दांतं तपोनिधिम् । किंचित्प्रष्टुमना विप्र तदाख्याहि यथार्थवत्

నిన్ను—మహాప్రాజ్ఞుడవు, శాంతుడు, దాంతుడు, తపోనిధి—అని చూచి, ఓ విప్రా! నాకు కొంత అడగాలనే మనస్సు కలిగింది. దయచేసి దానిని యథార్థంగా చెప్పుము.

Verse 59

शासितेयं मया पृथ्वी न तथान्यैस्तु पार्थिवैः । यावद्भूति मया भुक्ता दिव्या भोगा अनेकधा

ఈ భూమిని నేను పాలించాను—ఇతర రాజులు అలా కాదు. అలాగే ఉన్నంత సమృద్ధి మేరకు నేను అనేక విధాలైన దివ్యమైన, స్వర్గసమాన భోగాలను అనుభవించాను.

Verse 60

निजौरसेभ्योप्यधिकं रात्रिंदिवमतंद्रितम् । विनिर्जित्य हठाद्दुष्टान्प्रजेयं परिपालिता

నా స్వపుత్రులకన్నా కూడా ఎక్కువగా, నేను రాత్రింబవళ్లు అలసట లేకుండా ఈ రాజ్యాన్ని కాపాడాను. దుష్టులను బలవంతంగా జయించి, ఈ ప్రజలను పరిరక్షించాను.

Verse 61

द्विजपादार्चनात्किंचित्सुकृतं वेद्मि नापरम् । अनेनापरिकथ्येन कथितेनेह किं मम

నాకు తెలిసిన పుణ్యం కొద్దే—అది ద్విజుని పాదార్చన; దాని తప్ప మరొకటి కాదు. చెప్పుకోదగినదికాని ఈ సంగతులను ఇక్కడ విస్తరించి చెప్పడం వల్ల నాకు ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 62

निर्विस्ममिव मे चेतः सांप्रतं सर्वकर्मसु । विचार्यार्य शुभोदर्कमत आख्याहि सत्तम

ఇప్పుడు నా చిత్తం అన్ని కర్మలలోనూ నిర్లిప్తమైనట్టుగా ఉంది. హే ఆర్యా, విచారించి శుభఫలదాయకమైన ఉపదేశాన్ని నాకు చెప్పుము, హే సత్తమా।

Verse 63

द्विज उवाच । अपि स्वल्पतरं कृत्यं यद्भवेद्भूभुजामिह । एकांते तत्तु पृष्टेन वक्तव्यं सुधिया सदा

ద్విజుడు పలికెను—ఈ లోకంలో రాజులకు సంబంధించిన కర్తవ్యం అతి స్వల్పమైనదైనా, అడిగినవాడికి జ్ఞాని ఎల్లప్పుడూ ఏకాంతంలో వివరించాలి।

Verse 64

अमात्येनाप्यपृष्टेन न वक्तव्यं नृपाग्रतः । महापमानभीतेन स्तोकमप्यत्र किंचन

అమాత్యుడైనా అడగకపోతే రాజు సమక్షంలో మాట్లాడకూడదు. మహా అపమాన భయంతో ఇక్కడ స్వల్పమైన మాట కూడా పలకరాదు।

Verse 65

पृष्टश्चेत्कथयामीह मा तत्र कुरु संशयम् । तत्कृते तव गंता वै मनो निर्वेदकारणम्

కానీ నన్ను అడిగితే నేను ఇక్కడ చెప్పుతాను—అందులో సందేహం పెట్టుకోకు. ఆ కారణంతోనే నీ మనస్సు నిజంగా వైరాగ్యకారణానికి చేరుతుంది।

Verse 66

शृणु राजन्महाबुद्धे नायथार्थं ब्रवीम्यहम् । विक्रांतोस्यतिशूरोसि भाग्यवानसि सर्वदा

హే మహాబుద్ధిమంతుడైన రాజా, వినుము—నేను అసత్యం పలకను. నీవు పరాక్రమవంతుడవు, అతిశూరుడవు, ఎల్లప్పుడూ భాగ్యవంతుడవు।

Verse 67

पुण्येन यशसा बुद्ध्या संपन्नोस्ति भवान्यथा । मन्ये तथामरावत्यां त्रिदशेशोपि नैव हि

పుణ్యము, యశస్సు, బుద్ధి వీటితో మీరు ఎంత పరిపూర్ణుడవో, అమరావతిలోనూ దేవాధిపతి ఇంద్రుడికీ అంత సంపూర్ణత ఉందని నేను అనను।

Verse 68

सुधिया त्वां गुरुं मन्ये प्रसादेन सुधाकरम् । तेजसास्ति भवानर्कः प्रतापेनाशुशुक्षणिः

మీ సుమేధతో నేను మిమ్మల్ని దేవగురు బృహస్పతిగా భావిస్తాను; మీ ప్రసాదంతో మీరు చంద్రుడవు. మీ తేజస్సుతో మీరు సూర్యుడు, మీ ప్రతాపంతో త్వరగా ఎండబెట్టే అగ్ని వంటివారు.

Verse 69

प्रभंजनो बलेनासि श्रीदोसि श्रीसमर्पणैः । शासनेन भवान्रुद्रो निरृतिस्त्वं रणांगणे

బలంలో మీరు ప్రభంజనమైన తుఫాను గాలి; శ్రీని అర్పించి దానం చేయుటలో మీరు శ్రీదాత. పరిపాలనలో మీరు స్వయంగా రుద్రుడు; యుద్ధరంగంలో మీరు నిరృతి సమానులు.

Verse 70

दुष्टपाशयिता पाशी यमो नियमनेऽसताम् । इंदनात्त्वं महेंद्रोसि क्षमया त्वमसि क्षमा

దుష్టులను పాశంతో బంధించుటలో మీరు నిజమైన పాశి; అధర్ములను నియమించుటలో మీరు యముడు. ధైర్యాన్ని ప్రేరేపించే శక్తితో మీరు మహేంద్రుడు, క్షమతో మీరు స్వయంగా క్షమ.

Verse 71

मर्यादया भवानब्धिर्महत्त्वे हिमवानसि । भार्गवो राजनीत्यासि राज्येन मनुना समः

మర్యాదను నిలుపుటలో మీరు సముద్రంలా; మహత్తులో మీరు హిమవంతుడిలా. రాజనీతి జ్ఞానంలో మీరు భార్గవుడు, రాజ్యాధికారంలో మీరు మనువుతో సమానులు.

Verse 72

संतापहर्तांबुदवत्पवित्रो गांगनामवत् । सर्वेषामेव जंतूनां काशीव सुगतिप्रदः

నీవు వర్షమేఘంలా తాపాన్ని హరిస్తావు; గంగలా పవిత్రుడవు. సమస్త జీవులకు కాశీ వలె సుగతిని ప్రసాదిస్తావు.

Verse 73

रुद्रः संहाररूपेण पालनेन चतुर्भुजः । विधिवत्त्वं विधातासि भारती ते मुखांबुजे

సంహారరూపంలో నీవు రుద్రుడవు; పాలనలో నీవు చతుర్భుజ ప్రభువు. విధివిధానంగా నీవే విధాత; నీ ముఖకమలంలో భారతి నివసిస్తుంది.

Verse 74

त्वत्पाणिपद्मे कमला त्वत्क्रोधेस्ति हलाहलः । अमृतं तव वागेव त्वद्भुजावश्विनीसुतौ

నీ చేయికమలంలో కమలా (లక్ష్మీ) ఉంది; నీ కోపంలో హాలాహల విషం ఉంది. నీ వాక్కే అమృతం; నీ రెండు భుజాలు అశ్వినీకుమారుల వలె ఉన్నాయి.

Verse 75

तत्किं यत्त्वयि भूजानौ सर्वदेवमयो ह्यसि । तस्मात्तव शुभोदर्को मया ज्ञातोस्ति तत्त्वतः

అందులో ఆశ్చర్యమేంటి? నీవు నిజంగా సర్వదేవమయుడవు. అందువల్ల నీ శుభోదయం మరియు ఫలితాన్ని నేను తత్త్వంగా గ్రహించాను.

Verse 76

आरभ्याद्य दिनाद्भूप ब्राह्मणोऽष्टादशेहनि । उदीच्यः कश्चिदागत्य ध्रुवं त्वामुपदेक्ष्यति

ఓ రాజా! ఈ రోజు నుంచే ప్రారంభించి పద్దెనిమిదవ రోజున ఉత్తరదేశానికి చెందిన ఒక బ్రాహ్మణుడు వచ్చి నిశ్చయంగా నీకు ఉపదేశం చేస్తాడు.

Verse 77

तस्य वाक्यं त्वया राजन्कर्तव्यमविचारितम् । ततस्ते हृत्स्थितं सर्वं सेत्स्यत्येव महामते

హే రాజా, అతని వాక్యాన్ని నీవు సందేహం లేకుండా, ఆలోచనలో ఆలస్యం చేయకుండా ఆచరించవలెను. అప్పుడు నీ హృదయంలో స్థిరమైనదంతా నిశ్చయంగా సిద్ధించును, హే మహామతీ.

Verse 78

इत्युक्त्वा पृच्छ्य राजानं लब्धानुज्ञो द्विजोत्तमः । विवेश स्वाश्रमं तुष्टो नृपोप्याश्चर्यवानभूत्

ఇట్లు చెప్పి, రాజును సంభోదించి, అతని అనుమతి పొందిన ఆ ద్విజోత్తముడు సంతోషంతో తన ఆశ్రమంలో ప్రవేశించాడు; రాజు కూడా ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు.

Verse 79

इत्थं विघ्नजिता सर्वा पुरी स्वात्मवशीकृता । सपौरा सावरोधा च सनृपा निजमायया

ఈ విధంగా తన మాయాశక్తితో విఘ్నజితుడు సమస్త నగరాన్ని—పౌరులతో, అంతఃపురంతో, రాజుతో కూడ—తన వశంలోకి తెచ్చుకున్నాడు.

Verse 80

कृतकृत्यमिवात्मानं ततो मत्वा स विघ्नजित् । विधाय बहुधात्मानं काश्यां स्थितिमवाप च

అనంతరం విఘ్నజితుడు తన కార్యం సిద్ధించిందని భావించి, అనేక రూపాలు ధరించి, కాశీలో స్థిర నివాసాన్ని పొందాడు.

Verse 81

यदा स न दिवोदासः प्रागासीत्कुंभसंभव । तदातनं निजं स्थानमलंचक्रे गणाधिपः

హే కుంభసంభవ అగస్త్యా, పూర్వకాలంలో ఆ దివోదాసుడు లేనప్పుడు, గణాధిపతి తనకు తానే తన ప్రాచీన ఆసనస్థానాన్ని సిద్ధం చేసి స్థాపించాడు.

Verse 82

दिवोदासे नरपतौ विष्णुनोच्चाटिते सति । पुनर्नवीकृतायां च नगर्यां विश्वकर्मणा

విష్ణువు నరపతి దివోదాసుని నగరమునుండి వెలివేసినప్పుడు, విశ్వకర్మ ఆ నగరిని మళ్లీ నూతనంగా నిర్మించినప్పుడు,

Verse 83

स्वयमागत्य देवेन मंदरात्सुंदरां पुरीम् । वाराणसीं प्रथमतस्तुष्टुवे गणनायकम्

అప్పుడు దేవుడు స్వయంగా మందర పర్వతం నుండి ఆ సుందర పురి వారాణసీకి వచ్చి, మొదటగా గణనాయకుని స్తుతించాడు.

Verse 84

अगस्त्य उवाच । कथं स्तुतो भगवता देवदेवेन विघ्नजित् । कथं च बहुधात्मानं स चकार विनायकः

అగస్త్యుడు అన్నాడు—దేవదేవుడైన భగవంతుడు విఘ్నజితుని ఎలా స్తుతించాడు? మరియు ఆ వినాయకుడు తనను అనేక రూపాలుగా ఎలా చేసుకున్నాడు?

Verse 85

केनकेन स वै नाम्ना काशिपुर्यां व्यवस्थितः । इति सर्वं समासेन कथयस्व षडानन

అతడు కాశీపురిలో ఏ ఏ నామాలతో ప్రతిష్ఠితుడై ఉన్నాడు? ఓ షడానన, ఇవన్నీ సంక్షేపంగా నాకు చెప్పుము.

Verse 86

इत्युदीरितमाकर्ण्य कुंभयोनेः षडाननः । यथावत्कथयामास गणराज कथां शुभाम्

కుంభయోని అగస్త్యుని మాటలు విని, షడాననుడు యథాక్రమంగా గణరాజుని శుభకథను వివరించాడు.