Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 24

Devanagari script

व्यतीते वासरे योयं भूकंपः समपद्यत । कंपं जनयतेऽतीव हृदो मेपि पुरौकसः

Transliteration

vyatīte vāsare yoyaṃ bhūkaṃpaḥ samapadyata | kaṃpaṃ janayate'tīva hṛdo mepi puraukasaḥ

Translation

గత దినం జరిగిన ఆ భూకంపం, ఓ నగరవాసీ, ఇప్పటికీ నా హృదయంలో అత్యంత వణుకును కలిగిస్తోంది.

Word by Word

• व्यतीते: when (it was) past/elapsed
• व्यतीते: Adhikarana (Sati-saptami/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: वि-अति-इ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP) सप्तमी-एकवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्गे लोके—‘व्यतीते (वासरे)’ = सति-सप्तमी (locative absolute)

• वासरे: on the day
• वासरे: Adhikarana (Locative absolute)
• Type: Noun
• Root: वासर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी

• यः: which/that (who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Correlative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘यः…अयम्’ समन्वय

• भूकम्पः: earthquake
• भूकम्पः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + कम्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (भूमेः कम्पः)

• समपद्यत: occurred/happened
• समपद्यत: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-पद् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कम्पम्: trembling/shaking
• कम्पम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कम्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• जनयते: produces/causes
• जनयते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• अतीव: exceedingly
• अतीव: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: परिमाण/तीव्रता-वाचक-अव्यय (intensifier adverb)

• हृदः: of (my) heart
• हृदः: Shashthi-sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: हृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Vedic/poetic gen.); ‘मे’ इति सह

• मे: my
• मे: Shashthi-sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; एनक्लिटिक रूप

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha-bodhaka (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-कार-अव्यय (particle: also/even)

• पुरौकसः: of the city-dweller(s)
• पुरौकसः: Shashthi-sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (पुरे ओकः यस्य/पुर-ओकस् = नगरवासी)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: puraukas (city-dweller) addressed in verse

Visual Art Cues

Scene: Kāśī lanes and ghats shaking; lamps sway; people clutch pillars; a narrator’s face shows lingering tremor; dust rises near temple spires while the Gaṅgā flows steadily.

Characters & Entities

• bhūkaṃpa (earthquake)
• puraukasaḥ (citizen)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Natural upheavals are framed as moral wake-up calls: cultivate steadiness, prayer, and dhārmic action in communal life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, the sacred city where even calamities are interpreted through a dharma-and-mahatmya lens.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly in this verse.