Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 86

Devanagari script

नागेश्वरो हरिश्चंद्रश्चिंतामणिविनायकः । सेनाविनायकश्चाथ द्रष्टव्यः सर्वविघ्नहृत्

Transliteration

nāgeśvaro hariścaṃdraściṃtāmaṇivināyakaḥ | senāvināyakaścātha draṣṭavyaḥ sarvavighnahṛt

Translation

నాగేశ్వరుని, హరిశ్చంద్రుని, అలాగే చింతామణి వినాయకుని దర్శించాలి. తరువాత సేనావినాయకుని కూడా తప్పక దర్శించాలి—అతడు సమస్త విఘ్నాలను హరించువాడు.

Word by Word

• नागेश्वरः: Nāgeśvara
• नागेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाग-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (नागस्य ईश्वरः) षष्ठी-तत्पुरुषः

• हरिश्चन्द्रः: Hariścandra
• हरिश्चन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि-चन्द्र (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-समासः (नामविशेषः)

• चिन्तामणिविनायकः: Cintāmaṇi-Vināyaka
• चिन्तामणिविनायकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चिन्तामणि-विनायक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (चिन्तामणेः विनायकः) षष्ठी-तत्पुरुषः

• सेनाविनायकः: Senā-Vināyaka
• सेनाविनायकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सेना-विनायक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (सेनायाः विनायकः) षष्ठी-तत्पुरुषः

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमार्थक — ‘then’

• द्रष्टव्यः: should be seen/visited
• द्रष्टव्यः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु; तव्यत्-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (gerundive/obligative) तव्यत्; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — ‘to be seen/should be visited’

• सर्वविघ्नहृत्: remover of all obstacles
• सर्वविघ्नहृत्: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-विघ्न-हृत् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (सर्वान् विघ्नान् हरति इति) उपपद-तत्पुरुषः; ‘हृत्’ = √हृद्/√हृ (हरण) कृत्-प्रातिपदिक

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cintāmaṇi Vināyaka and Senāvināyaka (Kāśī) with Nāgeśvara and Hariścandra stops

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim visits a serpent-associated Nāgeśvara liṅga, then a shrine recalling Hariścandra’s austere truthfulness; next, a radiant Gaṇeśa as Cintāmaṇi granting boons; finally, Senāvināyaka depicted as commander-like Gaṇeśa, symbolically clearing the path.

Characters & Entities

• Nāgeśvara
• Hariścandra
• Cintāmaṇi Vināyaka
• Senāvināyaka
• Vināyaka (Gaṇeśa)
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is safeguarded by Vināyaka—seeking Gaṇeśa’s darśana removes impediments so devotion may proceed without hindrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cintāmaṇi Vināyaka and Senāvināyaka (Gaṇeśa shrines), along with Nāgeśvara and Hariścandra, within Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana of Vināyakas is prescribed explicitly for sarva-vighna-nāśa (removal of obstacles).