
స్కందుడు అగస్త్యునికి కాశీలో స్థలాధారిత లింగ పరంపరలను వరుసగా వివరిస్తాడు. ఆనందకాననంలో అమృతేశ్వర లింగ మహిమతో ప్రారంభమై, బ్రహ్మయజ్ఞం, అతిథి సత్కారం, తీర్థసేవ, లింగపూజలలో నిష్ఠగల గృహస్థ ఋషి సనారు కథ వస్తుంది. అతని కుమారుడు ఉపజంఘన అరణ్యంలో సర్పదంశంతో పడిపోతాడు; స్వర్గద్వార సమీప మహాశ్మశానానికి తీసుకెళ్తుండగా సూక్ష్మ పరిశీలనతో శ్రీఫల పరిమాణంలో దాగి ఉన్న లింగం కనబడుతుంది. ఆ లింగస్పర్శంతో తక్షణమే ప్రాణప్రాప్తి, ‘అమృతత్వం’ (మరణరహితత్వం) సిద్ధమని తాత్త్వికంగా ప్రతిపాదించబడింది. తదుపరి మోక్షద్వార సమీపంలో కరుణేశ్వరుడు—సోమవారం ఏకభుక్త వ్రతం, కరుణా పుష్ప/పత్ర/ఫలాలతో పూజ విధానం; దేవకృప క్షేత్రత్యాగాన్ని ఆపి భయాన్ని తొలగిస్తుందని చెబుతుంది. చక్రపుష్కరిణీలో జ్యోతీరూపేశ్వరుని పూజతో భక్తులకు జ్యోతిర్మయ రూపలాభం వర్ణించబడింది. చివరగా పద్నాలుగు, ఎనిమిది లింగ సమూహాల గణన చేసి, లింగాలను సదాశివుని ముప్పైఆరు తత్త్వాల ప్రకాశంగా వ్యాఖ్యానించి, కాశీనే నిశ్చిత మోక్షక్షేత్రం—అక్కడ వివిధ సిద్ధులు, కర్మఫలాలు పరిపక్వమవుతాయని నిర్ధారిస్తుంది.
Verse 1
स्कंद उवाच । अन्यान्यपि च लिंगानि कथयामि महामुने । अमृतेशमुखादीनि यन्नामाप्यमृतप्रदम्
స్కందుడు పలికెను—ఓ మహామునీ! నేను మరికొన్ని లింగములను కూడా వివరిస్తాను—అమృతేశ మొదలైనవి—వాటి నామమాత్రమే అమృతసమానమైన మోక్షాన్ని ప్రసాదించును।
Verse 2
पुरा सनारु नामासीन्मुनिरत्र गृहाश्रमी । ब्रह्मयज्ञरतो नित्यं नित्यं चातिथिदैवतः
పూర్వకాలంలో ఇక్కడ సనారు అనే ముని గృహస్థాశ్రమంలో నివసించెను; అతడు నిత్యం బ్రహ్మయజ్ఞంలో రతుడై, అతిథులను ఎల్లప్పుడూ దేవతలవలె భావించెను।
Verse 3
लिंगपूजारतो नित्यं नित्यं तीर्थाप्रतिग्रही । तस्यर्षेरभवत्पुत्रः सनारोरुपजंघनिः
అతడు నిత్యం లింగపూజలో రతుడై, నిత్యం తీర్థప్రసాదము (తీర్థజలము)ను భక్తితో స్వీకరించెను; ఆ ముని సనారునకు ఉపజంఘని అనే కుమారుడు జన్మించెను।
Verse 4
स कदाचिद्गतोरण्यं तत्र दष्टः पृदाकुना । अथ तत्स वयोभिश्च स आनीतः स्वमाश्रमम्
అతడు ఒకసారి అరణ్యానికి వెళ్లాడు; అక్కడ విషసర్పం అతనిని కాటేసింది. అప్పుడు అతని సహచరులు అతనిని మోసుకొని తన ఆశ్రమానికి తీసుకొచ్చారు.
Verse 5
सनारुणा समुच्छ्वस्य नीतः स उपजंघनिः । महाश्मशानभूभागं स्वर्गद्वारसमीपतः
సానారు బాధతో ఊపిరాడక ఉపజంఘనిని స్వర్గద్వార సమీపంలోని మహాశ్మశాన భూభాగానికి తీసుకెళ్లాడు.
Verse 6
तत्रासीच्छ्रीफलाकारं लिंगमेकं सुगुप्तवत् । निधाय तत्र तं यावच्छवं संचिंतयेत्सुधीः
అక్కడ శ్రీఫల (కొబ్బరి) ఆకారంలో ఒక లింగం ఉండెను, బాగా దాచినట్లుగా. అతనిని అక్కడ ఉంచి, ఆ జ్ఞాని అతనిని శవంలా భావించి ఆలోచించెను.
Verse 7
सर्पदष्टस्य संस्कारः कथं भवति चेति वै । तावत्स जीवन्नुत्तस्थौ सुप्तवच्चौपजंघनिः
‘సర్పదంశితునికి అంత్యక్రియలు ఎలా చేయాలి?’ అని అతడు ఆలోచిస్తుండగానే, ఉపజంఘని నిద్రలేచినట్లుగా జీవంతో లేచి నిలిచెను.
Verse 8
अथ तं वीक्ष्य स मुनिः सनारुरुपजंघनिम् । पुनः प्राणितसंपन्नं विस्मयं प्राप्तवान्परम्
అప్పుడు ముని సానారు ఉపజంఘనిని మళ్లీ ప్రాణసంపన్నుడిగా చూసి పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
Verse 9
प्राणितव्येऽत्र को हेतुर्मच्छिशोरुपजंघनेः । क्षेत्राद्बहिरहिर्यं हि दष्टा नैषीत्परासु ताम्
ఇక్కడ ప్రాణం నిలిచిపోవడానికి కారణమేమిటి, నా శిశువు తొడపై సర్పం కాటేసినా? ఈ పవిత్ర క్షేత్రం వెలుపల అయితే సర్పదంశం తప్పక అతనిని మరణానికి తీసుకెళ్లేది.
Verse 10
इति यावत्स संधत्ते धियं तज्जीवितैकिकाम् । तावत्पिपीलिका त्वेका मृतं क्वापि पिपीलिकम्
అతడు మనసులో ఆ జీవితం గురించిన ఒక్క ఆలోచననే కూర్చుకుంటుండగా, అంతలో ఒక చీమ ఎక్కడినుంచో ఒక మృత చీమను తీసుకొచ్చింది.
Verse 11
आनिनाय च तत्रैव सोप्य नन्निर्गतस्ततः । अथ विज्ञाय स मुनिस्तत्त्वं जीवितसूचितम्
అది అక్కడికే తీసుకొచ్చి ఉంచింది; అది కూడా అక్కడి నుంచి కదలలేదు. అప్పుడు ముని జీవరక్షణకు సూచించిన తత్త్వాన్ని గ్రహించాడు.
Verse 12
मृदु हस्ततलेनैव यावत्खनति वै मुनिः । तावच्छ्रीफलमात्रं हि लिंगं तेन समीक्षितम्
ముని మృదువైన అరచేతితో కొద్దిగా తవ్వగానే, బిల్వఫలం పరిమాణంలో ఉన్న లింగాన్ని దర్శించాడు.
Verse 13
सनारुणाथ तल्लिंगं तेन तत्र समर्चितम् । चिरकालीन लिंगस्य कृतं नामापि सान्वयम्
అప్పుడు ఆయన అక్కడ అర్ఘ్యము, అరుణము మొదలైన ఉపచారాలతో ఆ లింగాన్ని సమ్యక్గా ఆరాధించాడు. అలాగే ఆ ప్రాచీన లింగానికి పరంపరాసహితంగా నామాన్ని కూడా స్థాపించాడు.
Verse 14
अमृतेश्वरनामेदं लिंगमानंदकानने । एतल्लिंगस्य संस्पर्शादमृतत्वं लभेद्ध्रुवम्
ఆనందకాననంలో ఉన్న ఈ లింగానికి ‘అమృతేశ్వర’ అనే నామం. ఈ లింగాన్ని స్పర్శించగానే నిశ్చయంగా అమృతత్వం (మరణరహిత స్థితి) లభిస్తుంది.
Verse 15
अमृतेशं समभ्यर्च्य जीवत्पुत्रः स वै मुनिः । स्वास्पदं समनुप्राप्तो दृष्टआश्चर्यवज्जनैः
అమృతేశుని విధివిధానంగా ఆరాధించి, కుమారుడు జీవించి లేచిన ఆ ముని తన స్వస్థానానికి చేరాడు; జనులు ఆశ్చర్యంతో అతనిని చూశారు.
Verse 16
तदाप्रभृति तल्लिंगममृतेशं मुनीश्वर । काश्यां सिद्धिप्रदं नृणां कलौ गुप्तं भवेत्पुनः
అప్పటినుంచి, ఓ మునీశ్వరా, కాశీలో ‘అమృతేశ’ అనే ఆ లింగం జనులకు సిద్ధులను ప్రసాదిస్తుంది; కానీ కలియుగంలో అది మళ్లీ గుప్తమవుతుంది.
Verse 18
अमृतेश समं लिंगं नास्ति क्वापि महीतले । तल्लिंगं शंभुना तिष्ये कृतं गुप्तं प्रयत्नतः
భూమిపై ఎక్కడా అమృతేశునితో సమానమైన లింగం లేదు. తిష్య (కలి) యుగంలో శంభువు ఆ లింగాన్ని యత్నపూర్వకంగా గుప్తంగా ఉంచాడు.
Verse 19
अमृतेश्वर नामापि ये काश्यां परिगृह्णते । न तेषामुपसर्गोत्थं भयं क्वापि भविष्यति
కాశీలో కేవలం ‘అమృతేశ్వర’ అనే నామాన్ని కూడా ఆశ్రయించే వారికి, ఎక్కడా ఉపద్రవాల వల్ల కలిగే భయం ఎప్పటికీ ఉండదు.
Verse 20
मुनेऽन्यच्च महालिंगं करुणेश्वरसंज्ञितम् । मोक्षद्वार समीपे तु मोक्षद्वारेश्वराग्रतः
ఓ మునీ! ‘కరుణేశ్వర’ అనే మరొక మహాలింగం ఉంది. అది మోక్షద్వార సమీపంలో, మోక్షద్వారేశ్వరుని సాక్షాత్ ముందర నిలిచి ఉంది.
Verse 21
दर्शनात्तस्य लिंगस्य महाकारुणिकस्य वै । न क्षेत्रान्निर्गमो जातु बहिर्भवति कस्यचित्
ఆ మహాకరుణామయ లింగ దర్శనమాత్రంతోనే ఎవ్వరూ ఈ పుణ్యక్షేత్రం (కాశీ) నుండి బయటకు వెళ్లరు; అటువంటి గతి కలగదు.
Verse 22
स्नातव्यं मणिकर्ण्यां च द्रष्टव्यः करुणेश्वरः । क्षेत्रोपसर्गजा भीतिर्हातव्या परया मुदा
మణికర్ణీలో స్నానం చేయవలెను, కరుణేశ్వరుని దర్శించవలెను. క్షేత్రంలో కలిగే ఉపసర్గాల వల్ల పుట్టే భయాన్ని పరమానందంతో విడిచిపెట్టవలెను.
Verse 23
सोमवासरमासाद्य एकभक्तव्रतं चरेत् । यष्टव्यः करुणापुष्पैर्व्रतिना करुणेश्वरः
సోమవారాన్ని పొందినప్పుడు ఏకభక్త వ్రతం (ఒక్కసారి భోజనం) ఆచరించాలి. వ్రతధారి ‘కరుణా’ పుష్పాలతో కరుణేశ్వరుని పూజించాలి.
Verse 24
तेन व्रतेन संतुष्टः करुणेशः कदाचन । न तं क्षेत्राद्बहिः कुर्यात्तस्मात्कार्यं व्रतं त्विदम्
ఆ వ్రతంతో సంతుష్టుడైన కరుణేశుడు ఎప్పుడో ఒకప్పుడు కూడా ఆ భక్తుణ్ని ఈ క్షేత్రం నుండి బయటకు త్రోసివేయడు. కనుక ఈ వ్రతం తప్పక చేయవలెను.
Verse 25
तत्पत्रैस्तत्फलैर्वापि संपूज्यः करुणेश्वरः । यो न जानाति तल्लिंगं सम्यग्ज्ञानविवर्जितः
ఆ వృక్షపు ఆకులతో గానీ, ఫలాలతో గానీ కరుణేశ్వరుని విధివిధానంగా పూజించాలి. ఆ లింగాన్ని ఎరుగని వాడు సమ్యగ్జ్ఞానరహితుడు.
Verse 26
तेनार्च्यः करुणावृक्षो देवेशः प्रीयतामिति । यो वर्षं सोमवारस्य व्रतं कुर्यादिति द्विजः
అవే నైవేద్యాలతో కరుణావృక్షాన్ని అర్చించి—‘దేవేశ్వరుడు ప్రసన్నుడగునుగాక’ అని ప్రార్థించాలి. ద్విజుడు చెబుతున్నాడు—ఎవడు ఒక సంవత్సరం సోమవార వ్రతం ఆచరిస్తాడో…
Verse 27
प्रसन्नः करुणेशोत्र तस्य दास्यति वांछितम् । द्रष्टव्यः करुणेशोत्र काश्यां यत्नेन मानवैः
ఇక్కడ కరుణేశుడు ప్రసన్నుడైతే కోరిన వరాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. అందుచేత కాశీలో ప్రజలు శ్రద్ధతో కరుణేశుని దర్శించాలి.
Verse 28
इति ते करुणेशस्य महिमोक्तो महत्तरः । यं श्रुत्वा नोपसर्गोत्थं भयं काश्यां भविष्यति
ఇలా నీకు కరుణేశుని అత్యంత మహిమ చెప్పబడింది. దీనిని విన్నవారికి కాశీలో ఉపద్రవాల వల్ల కలిగే భయం కలగదు.
Verse 29
मोक्षद्वारेश्वरं चैव स्वर्गद्वोरेश्वरं तथा । उभौ काश्यां नरो दृष्ट्वा स्वर्गं मोक्षं च विंदति
మోక్షద్వారేశ్వరుని మరియు స్వర్గద్వారేశ్వరుని—కాశీలో ఈ ఇద్దరినీ దర్శించినవాడు స్వర్గమును, మోక్షమును రెండింటినీ పొందుతాడు.
Verse 30
ज्योतीरूपेश्वरं लिंगं काश्यामन्यत्प्रकाशते । तस्य संपूजनाद्भक्ता ज्योतीरूपा भवंति हि
కాశీలో ‘జ్యోతీరూపేశ్వర’ లింగం అపూర్వ ప్రకాశంతో వెలుగుతుంది. దానిని సంపూర్ణ భక్తితో పూజించిన భక్తులు కూడా నిశ్చయంగా జ్యోతి-స్వరూపులవుతారు.
Verse 31
चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं परम् । समभ्यर्च्याप्नुयान्मर्त्यो ज्योतीरूपं न संशयः
చక్రపుష్కరిణీ తీరంలో పరమ జ్యోతీరూపేశ్వరుని విధివిధానంగా అర్చిస్తే మానవుడు నిస్సందేహంగా జ్యోతి-స్వరూపాన్ని పొందుతాడు.
Verse 32
यदा भागीरथी गंगा तत्र प्राप्ता सरिद्वरा । तदारभ्यार्चयेन्नित्यं तल्लिंगं स्वर्धुनी मुदा
నదులలో శ్రేష్ఠమైన భాగీరథీ గంగా అక్కడికి చేరినప్పటి నుంచే, స్వర్ధుని ఆనందంతో ఆ లింగాన్ని నిత్యం అర్చిస్తోంది.
Verse 33
पुरा विष्णौ तपत्यत्र तल्लिंगं स्वयमेव हि । तत्राविरासीत्तेजस्वि तेन क्षेत्रमिदं शुभम्
పూర్వం విష్ణువు ఇక్కడ తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు ఆ లింగం స్వయంగా ప్రదర్శితమైంది. తేజస్సుతో అక్కడ అవిర్భవించినందున ఈ క్షేత్రం శుభప్రదం.
Verse 34
चक्रपुष्करिणी तीरे ज्योतीरूपेश्वरं तदा । दूरस्थोपीह यो ध्यायेत्तस्य सिद्धिरदूरतः
చక్రపుష్కరిణీ తీరంలో ఆ జ్యోతీరూపేశ్వరుని ఎవడు ఇక్కడ ధ్యానిస్తాడో, అతడు దూరంలో ఉన్నా అతనికి సిద్ధి సమీపంగానే లభిస్తుంది.
Verse 35
एतेष्वपि च लिंगेषु चतुर्दशसु सत्तम । लिंगाष्टकं महावीर्यं कर्मबीजदवानलम्
హే సత్తమా! ఈ పద్నాలుగు లింగాలలోనూ లింగాష్టకం మహావీర్యవంతం—కర్మబీజాన్ని దహించే దావానలంలా.
Verse 36
ओंकारादीनि लिंगानि यान्युक्तानि चतुर्दश । तथा दक्षेश्वरादीनि लिंगान्यष्टौ महांति च
ఓంకారంతో ప్రారంభమై వర్ణించబడిన పద్నాలుగు లింగాలు ఉన్నాయి; అలాగే దక్షేశ్వరంతో ప్రారంభమై ఎనిమిది మహా లింగాలు కూడా ఉన్నాయి.
Verse 37
अमृतेश्वर संस्पर्शान्मृता जीवंति तत्क्षणात् । अमृतत्वं भजंतेऽत्र जीवंतः स्पर्शमात्रतः
అమృతేశ్వరుని స్పర్శతో మృతులూ క్షణములోనే జీవిస్తారు; జీవులూ ఇక్కడ కేవలం స్పర్శమాత్రంతో అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.
Verse 38
षदत्रिंशत्तत्त्वरूपोसौ लिगेष्वेषु सदाशिवः । अस्मिन्क्षेत्रे वसन्नित्यं तारकं ज्ञानमादिशेत्
ఈ లింగాలలో సదాశివుడు షట్త్రింశత్ తత్త్వరూపుడై నివసిస్తాడు; ఈ క్షేత్రంలో నిత్యం ఉండి తారక జ్ఞానాన్ని—ఉద్ధారక విద్యను—బోధిస్తాడు.
Verse 39
क्षेत्रस्य तत्त्वमेतद्धि षट्त्रिंशल्लिंगरूप्यहो । एतेषां भजनात्पुंसां न भवेद्दुर्गतिः क्वचित्
ఈ క్షేత్రపు తత్త్వం ఇదే—ఇది ఆశ్చర్యంగా షట్త్రింశత్ లింగరూపాలతో నిండింది. వీటిని భజించిన వారికి ఎప్పుడూ దుర్గతి కలగదు.
Verse 40
मुने रहस्यभूतानि र्लिगान्येतानि निश्चितम् । एतल्लिंगप्रभावाच्च मुक्तिरत्र सुनिश्चिता
ఓ మునీ, ఈ లింగములు నిశ్చయంగా రహస్యస్వరూపములు. ఈ లింగప్రభావముచేత కాశీలో ఇక్కడ మోక్షము సందేహములేక నిశ్చితము.
Verse 41
मोक्षक्षेत्रमिंदं काशी लिंगैरेतैर्मेहामते । एतान्यन्यानि सिद्धानि संभवंति युगेयुगे
ఓ మహామతీ, ఈ లింగముల ద్వారానే కాశీ మోక్షక్షేత్రము. ఇలాంటి ఇతర సిద్ధప్రకటనములు కూడా యుగయుగములలో పునఃపునః సంభవిస్తాయి.
Verse 42
आनंदकाननं शंभोः क्षेत्रमेतदनादिमत् । अत्र संस्थितिमापन्ना मुक्ता एव न संशयः
ఇది శంభువుని ఆనందకాననము—అనాది పవిత్రక్షేత్రము. ఇక్కడ స్థితిని పొందినవారు నిస్సందేహంగా ముక్తులే.
Verse 43
योगसिद्धिरिहास्त्येव तपःसिद्धिरिहैव हि । व्रतसिद्धिर्मंत्रसिद्धिस्तीर्थसिद्धिः सुनिश्चितम्
ఇక్కడే యోగసిద్ధి, ఇక్కడే తపస్సిద్ధి. వ్రతసిద్ధి, మంత్రసిద్ధి, తీర్థఫలసిద్ధి—అన్నీ ఇక్కడ నిశ్చితంగా లభిస్తాయి.
Verse 44
सिद्ध्यष्टकं तु यत्प्रोक्तमणिमादि महत्तरम् । तज्जन्मभूमिरेषैव शंभोरानंदवाटिका
అణిమాది మహత్తర అష్టసిద్ధులు అని చెప్పబడిన వాటి జన్మభూమి ఇదే—శంభువుని ఈ ఆనందవాటిక.
Verse 45
निर्वाणलक्ष्म्याः सदनमेतदानंदकाननम् । एतत्प्राप्य न मोक्तव्यं पुण्यैः संसारभीरुणा
ఈ ఆనందకాననం నిర్వాణలక్ష్మీ యొక్క నివాసమే. దీనిని పొందిన సంసారభీతుడు దీనిని విడువక, పుణ్యకర్మలతో దృఢంగా ఆశ్రయించాలి।
Verse 46
अयमेव महालाभ इदमेव परं तपः । एतदेव महत्पुण्यं लब्धा वाराणसीह यत्
ఇదే మహాలాభం, ఇదే పరమ తపస్సు. ఇదే మహాపుణ్యం—ఇక్కడ వారాణసీని పొందడం.
Verse 47
अवश्यं जन्मिनो मृत्युर्यत्र कुत्र भविष्यति । कर्मानुसारिणी लभ्या गतिः पश्चाच्छुभाशुभा
జన్మించినవానికి మరణం తప్పనిసరి—అది ఎక్కడో ఒకచోట జరుగుతుంది. అనంతరం కర్మానుసారం శుభమో అశుభమో గతి లభిస్తుంది.
Verse 48
मृत्युं विज्ञाय नियतं गतिकर्मानुसारिणीम् । अवश्यं काशिका सेव्या सर्वकर्मनिवारिणी
మరణం నిశ్చితమని, గతి కర్మానుసారమని తెలుసుకొని, కాశికను తప్పక సేవించి ఆశ్రయించాలి; ఆమె సమస్త కర్మబంధాలను నివారిస్తుంది.
Verse 49
मानुष्यं प्राप्य यं मूढा निमेषमितजीवितम् । न सेवंते पुरीं काशीं ते मुष्टा मंदबुद्धयः
నిమిషమాత్రం క్షణభంగురమైన మానవజన్మను పొందినా కాశీపురిని సేవించని మూర్ఖులు దయనీయులు, మందబుద్ధులు.
Verse 50
दुर्लभं जन्म मानुष्यं दुर्लभा काशिकापुरी । उभयोः संगमासाद्य मुक्ता एव न संशयः
మానవ జన్మ దుర్లభం, కాశికాపురీ కూడా దుర్లభం. ఈ రెండింటి సంగమం పొందినవాడు నిశ్చయంగా ముక్తుడే—సందేహం లేదు.
Verse 51
क्व च तादृक्तपांसीह क्व तादृग्योग उत्तमः । यादृग्भिः प्राप्यते मुक्तिः काश्यां मोक्षोत्तमोत्तमः
ఇలాంటి తపస్సులు ఎక్కడ? ఇలాంటి ఉత్తమ యోగం ఎక్కడ? ఏ సాధనాలతో ముక్తి లభిస్తుందో, కాశీలోనే ఆ మోక్షం సర్వోత్తమోత్తమంగా లభిస్తుంది.
Verse 52
सत्यं सत्यं पुनः सत्यं सत्यपूर्वं पुनःपुनः । न काशी सदृशी मुक्त्यै भूमिरन्या महीतले
సత్యం, సత్యం, మళ్లీ సత్యం—సత్యాన్ని ముందుంచి మరల మరల చెబుతున్నాను: భూమిమీద ముక్తికై కాశీతో సమానమైన మరొక భూమి లేదు.
Verse 53
विश्वेशो मुक्तिदो नित्यं मुक्त्यै चोत्तरवाहिनी । आनंदकानने मुक्तिर्मुक्तिर्नान्यत्र कुत्रचित्
విశ్వేశ్వరుడు నిత్యం ముక్తిని ప్రసాదించువాడు; ఉత్తరవాహిని (గంగా) కూడా ముక్తికై. ఆనందకాననంలోనే ముక్తి—ఇతరెక్కడా ఎప్పుడూ లేదు.
Verse 54
एक एव हि विश्वेशो मुक्तिदो नान्य एव हि । स एव काशीं प्रापय्य मुक्तिं यच्छति नान्यतः
విశ్వేశ్వరుడే ఏకైక ముక్తిదాత; మరెవ్వరూ కాదు. ఆయనే కాశీకి చేర్చి ముక్తిని ప్రసాదిస్తాడు; ఇతరత్ర కాదు.
Verse 55
सायुज्यमुक्तिरत्रैव सान्निध्यादिरथान्यतः । सुलभा सापि नो नूनं काश्यां मोक्षोस्ति हेलया
ఇక్కడే సాయుజ్యముక్తి (భగవంతునితో ఏకత్వం); ఇతరత్ర సాన్నిధ్యాది ఫలాలు. ఆ సాయుజ్యమూ నిజంగా సులభం కాదు; కాని కాశీలో మోక్షం దాదాపు అలవోకగా లభిస్తుంది.
Verse 56
स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग भविष्यं कथयाम्यहम् । कृष्णद्वैपायनो व्यासोऽकथयद्यन्महद्वचः । निश्चिकेतुमनाः पश्चाद्यत्करिष्यति तच्छृणु
స్కందుడు పలికెను—ఓ మహాభాగ అగస్త్యా, వినుము; నేను భవిష్యత్తును చెప్పుదును. కృష్ణద్వైపాయన వ్యాసుడు పలికిన మహావాక్యాన్ని వినుము; తరువాత నిర్ణయించాలనే సంకల్పంతో అతడు చేయబోయేదాన్నీ వినుము.
Verse 94
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धेऽमृतेशादिलिंगप्रादुर्भावोनाम चतुर्नवतितमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణములో ఏకాశీతి సహస్ర శ్లోకసంహితలో, చతుర్థ సంహితాభాగములో, కాశీఖండ ఉత్తరార్ధములో ‘అమృతేశాది లింగప్రాదుర్భావము’ అను తొంభై నాల్గవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.