Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 33

Devanagari script

पुरा विष्णौ तपत्यत्र तल्लिंगं स्वयमेव हि । तत्राविरासीत्तेजस्वि तेन क्षेत्रमिदं शुभम्

Transliteration

purā viṣṇau tapatyatra talliṃgaṃ svayameva hi | tatrāvirāsīttejasvi tena kṣetramidaṃ śubham

Translation

పూర్వం విష్ణువు ఇక్కడ తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు ఆ లింగం స్వయంగా ప్రదర్శితమైంది. తేజస్సుతో అక్కడ అవిర్భవించినందున ఈ క్షేత్రం శుభప్రదం.

Word by Word

• पुरा: formerly
• पुरा: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (formerly)

• विष्णौ: when/while Viṣṇu (was present)
• विष्णौ: Adhikarana (Location/Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘विष्णौ (स्थिते)’ इत्यर्थे

• तपति: was performing austerity
• तपति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वयम्: by itself
• स्वयम्: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (reflexive adverb)

• एव: indeed, just
• एव: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (emphatic particle)

• हि: indeed
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• आविरासीत्: appeared, became manifest
• आविरासीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आविर् + अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/imperf.), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तेजस्वि: radiant
• तेजस्वि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तेजस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गस्य)

• तेन: therefore/by that
• तेन: Karana/Hetu (Cause/Instrument/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक/पुं, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन

• क्षेत्रम्: the sacred place, field
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रम्)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रम्)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jyotīrūpeśvara (svayaṁbhū) at Cakrapuṣkariṇī area

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu seated in austerity near a sacred tank, surrounded by quiet radiance; from the earth/light a liṅga self-manifests, blazing with tejas; sages and devas witness the auspicious emergence.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Śiva (Liṅga)
• Kāśī (kṣetra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas and divine presence sanctify place; Kāśī’s holiness is rooted in self-manifest revelation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī kṣetra where the Liṅga self-manifested during Viṣṇu’s austerities (Jyotīrūpeśvara context).

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it provides an origin-māhātmya establishing the shrine’s sanctity.