Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Uttara Ardha›Adhyaya 44›Shloka 9
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

Devanagari script

प्राणितव्येऽत्र को हेतुर्मच्छिशोरुपजंघनेः । क्षेत्राद्बहिरहिर्यं हि दष्टा नैषीत्परासु ताम्

Transliteration

prāṇitavye'tra ko heturmacchiśorupajaṃghaneḥ | kṣetrādbahirahiryaṃ hi daṣṭā naiṣītparāsu tām

Translation

ఇక్కడ ప్రాణం నిలిచిపోవడానికి కారణమేమిటి, నా శిశువు తొడపై సర్పం కాటేసినా? ఈ పవిత్ర క్షేత్రం వెలుపల అయితే సర్పదంశం తప్పక అతనిని మరణానికి తీసుకెళ్లేది.

Word by Word
प्राणितव्येin the matter of (someone) having to live
प्राणितव्ये:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्राणितव्य (कृदन्त; √प्राण्/√अन् (धातु) + तव्य)
Formसप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे (सन्दर्भानुसार) — ‘प्राणितव्ये’ = ‘जीवितव्ये’ (locative absolute sense)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)
कःwho/what
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
हेतुःcause, reason
हेतुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
मत्my
मत्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी) एकवचन-समासपूर्वरूप (genitive singular stem-form)
शिशोःof the child
शिशोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
उपजंघनेःof the shin/lower leg
उपजंघनेः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootउपजङ्घन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगभेद), षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; ‘उपजङ्घन’ = जङ्घायाः अधोभागः (lower leg/shin)
क्षेत्रात्from the field
क्षेत्रात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
बहिःoutside
बहिः:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootबहिः (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक (adverb of place)
अहिःa snake
अहिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
यम्whom/which
यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
हिindeed, for
हि:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle; emphasis/indeed)
दष्टा(having been) bitten
दष्टा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Root√दंश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘दष्ट’ = bitten
नैषीत्did not take/lead
नैषीत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√नी (धातु)
Formलङ् (Imperfect/भूतकाल), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘न + ऐषीत्’ = did not lead/take
परासुto death
परासु:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपरासु (प्रातिपदिक; परा + असु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; ‘परासु’ = परा असवः (death; lit. ‘departed breaths’)
ताम्her/that (one)
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
Speaker

Skanda (deduced Kāśīkhaṇḍa narrative voice; describing the muni’s words within the dialogue to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta/Kāśī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A worried parent/sage in Kāśī holds or looks at a child bitten on the leg; the kṣetra’s unseen protective aura is implied, with ghāṭa silhouettes and temple spires in the background; a serpent retreats into shadow.

Characters & Entities
K
Kāśī (Varanasi)
K
kṣetra (holy precinct)
A
ahi (snake)
M
muni (sage)
C
child (śiśu)

FAQs

The verse highlights the extraordinary protective grace attributed to a sacred kṣetra—within holy space, destiny itself is said to be softened by divine presence.

The wider sanctity of Kāśī-kṣetra is implied—its precinct is portrayed as uniquely protective compared to places outside it.

No explicit ritual is prescribed here; the emphasis is on the kṣetra’s innate spiritual potency.

←Previous Verse
Next Verse→