Adhyaya 42

Verse 1

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं कथयामि मुने तव । यस्य स्मरणमात्रेण महापातकसंक्षयः

స్కందుడు పలికెను—ఓ మునీ! నేను నీకు నర్మదా-దేశ మహాత్మ్యాన్ని చెబుతాను; దాని కేవలం స్మరణమాత్రంతో మహాపాతకాలు క్షయమవుతాయి.

Verse 2

अस्य वाराहकल्पस्य प्रवेशे मुनिपुंगवैः । आपृच्छि का सरिच्छ्रेष्ठा वद तां त्वं मृकंडज

ఈ వరాహకల్ప ఆరంభంలో మునిపుంగవులు అడిగారు—“నదుల్లో శ్రేష్ఠమైనది ఏది? ఓ మృకండునందనా, నీవే చెప్పుము.”

Verse 3

मार्कंडेय उवाच । शृणुध्वं मुनयः सर्वे संति नद्यः परःशतम् । सर्वा अप्यघहारिण्यः सर्वा अपि वृषप्रदाः

మార్కండేయుడు పలికెను—హే సమస్త మునులారా, వినుడి; నదులు శతాధికంగా ఉన్నాయి. అవన్నీ పాపహారిణులు, అవన్నీ ధర్మఫలప్రదాయినులు.

Verse 4

सर्वाभ्योपि नदीभ्यश्च श्रेष्ठाः सर्वाः समुद्रगाः । ततोपि हि महाश्रेष्ठाः सरित्सु सरिदुत्तमाः

సర్వ నదులలో సముద్రంలో కలిసే నదులే శ్రేష్ఠాలు; వాటికన్నా కూడా మరింత మహాశ్రేష్ఠాలు—సరిత్సులలో ‘సరిదుత్తమా’గా కీర్తింపబడినవే.

Verse 5

गंगा च यमुनाचाथ नर्मदा च सरस्वती । चतुष्टयमिदं पुण्यं धुनीषु मुनिपुंगवाः

గంగా, యమునా, నర్మదా, సరస్వతి—హే మునిపుంగవులారా, నదులలో ఈ పుణ్యమైన చతుష్టయం అత్యంత పవిత్రమైనది.

Verse 6

ऋग्वेदमूर्तिर्गंगा स्याद्यमुना च यजुर्ध्रुवम् । नर्मदा साममूर्तिस्तु स्यादथर्वा सरस्वती

గంగా ఋగ్వేదమూర్తిగా చెప్పబడింది; యమునా నిశ్చయంగా యజుర్వేదస్వరూపిణి. నర్మదా సామవేదమూర్తి, సరస్వతి అథర్వవేదస్వరూపిణి.

Verse 7

गंगा सर्वसरिद्योनिः समुद्रस्यापि पूरणी । गंगाया न लभेत्साम्यं काचिदत्र सरिद्वरा

గంగా సమస్త నదులకు యోని (మూలకారణం) మరియు సముద్రానికీ పరిపూరణకారిణి. ఇక్కడ ఏ శ్రేష్ఠ నదీ గంగతో సమానమగదు.

Verse 8

किंतु पूर्वं तपस्तप्त्वा रेवया बह्वनेहसम् । वरदानोन्मुखो धाता प्रार्थितश्चेति सत्तम

కానీ ముందుగా, హే సత్తమా, రేవా (నర్మదా) ఎంతో దీర్ఘకాలం ఘోర తపస్సు చేసింది; ఆపై వరం ఇవ్వడానికి సిద్ధమైన ధాతా (బ్రహ్మ)ను సమీపించి ప్రార్థించింది।

Verse 9

गंगा साम्यं विधे देहि प्रसन्नोसि यदि प्रभो । ब्रह्मणाथ ततः प्रोक्ता नर्मदा स्मितपूर्वकम्

“హే విధే! నాకు గంగతో సమత్వం ప్రసాదించు; నీవు ప్రసన్నుడైతే, ప్రభూ।” అని నర్మదా పలికింది; అప్పుడు బ్రహ్ముడు మృదుస్మితంతో ఆమెకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు।

Verse 10

यदि त्र्यक्षसमत्वं तु लभ्यतेऽन्येन केनचित् । तदा गंगासमत्वं च लभ्यते सरितान्यया

యদি త్ర్యక్షుడు (శివుడు) సమత్వం మరెవరికైనా లభించగలిగితే, అప్పుడు మరొక నదికీ గంగాసమత్వం లభించగలదు।

Verse 11

पुरुषोत्तम तुल्यः स्यात्पुरुषोन्यो यदि क्वचित । स्रोतस्विनी तदा साम्यं लभते गंगया परा

ఎక్కడైనా మరొక పురుషుడు పురుషోత్తమునకు సమానుడై ఉండగలిగితే, అప్పుడు మాత్రమే మరొక నది గంగతో సమత్వం పొందగలదు।

Verse 12

यदि गौरी समा नारी क्वचिदन्या भवेदिह । अन्या धुनीह स्वर्धुन्यास्तदा साम्यमुपैष्यति

ఈ లోకంలో ఎక్కడైనా గౌరీ సమానమైన మరొక స్త్రీ ఉండగలిగితే, అప్పుడు మాత్రమే ఇక్కడి మరొక ధారా స్వర్ధునీ (దివ్య గంగా) సమత్వాన్ని పొందుతుంది।

Verse 13

यदि काशीपुरी तुल्या भवेदस्या क्वचित्पुरी । तदा स्वर्गतरंगिण्याः साम्यमन्या नदी लभेत्

ఎక్కడైనా ఈ కాశీపురికి సమానమైన నగరం ఉంటేనే, స్వర్గతరంగిణి గంగతో సమానత్వాన్ని మరొక నది పొందగలదు।

Verse 14

निशम्येति विधेर्वाक्यं नर्मदा सरिदुत्तमा । धातुर्वरं परित्यज्य प्राप्ता वाराणसीं पुरीम्

విధి (బ్రహ్మ) వాక్యాన్ని విని, నదులలో శ్రేష్ఠమైన నర్మద ధాత యొక్క వరాన్ని పక్కనబెట్టి వారాణసీ నగరానికి చేరింది।

Verse 15

सर्वेभ्योपि हि पुण्येभ्यः काश्यां लिंगप्रतिष्ठितेः । अपरा न समुद्दिष्टा कैश्चिच्छ्रेयस्करी क्रिया

సర్వ పుణ్యకర్మలలో కాశీలో శివలింగ ప్రతిష్ఠకన్నా మిన్నగా శ్రేయస్కరమైన కార్యం ఉందని జ్ఞానులు ఎక్కడా చెప్పలేదు।

Verse 16

अथ सा नर्मदा पुण्या विधिपूर्वां प्रतिष्ठितिम् । व्यधात्पिलिपिलातीर्थे त्रिविषिष्टपसमीपतः

అప్పుడు ఆ పుణ్యనది నర్మద, త్రయస్త్రింశ దేవతల నివాసానికి సమీపమైన పిలిపిలా తీర్థంలో విధిపూర్వకంగా ప్రతిష్ఠా విధిని నిర్వహించింది।

Verse 17

ततः शंभुः प्रसन्नोभूऽत्तस्यै नद्यै शुभात्मने । वरं वृणीष्व सुभगे यत्तुभ्यं रोचतेऽनघे

అప్పుడు శుభస్వభావముగల ఆ నదిపై శంభువు ప్రసన్నుడై ఇలా అన్నాడు—“ఓ సుభగే, ఓ అనఘే! నీకు నచ్చిన వరాన్ని కోరుకో।”

Verse 18

सरिद्वरा निशम्येति रेवा प्राह महेश्वरम् । किं वरेणेह देवेश भृशं तुच्छेन धूर्जटे

ఇది విని నదులలో శ్రేష్ఠమైన రేవా మహేశ్వరునితో పలికింది— “హే దేవేశా, హే ధూర్జటే! ఇక్కడ ఇంత తుచ్ఛమైన వరం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?”

Verse 19

निर्द्वंद्वा त्वत्पदद्वंद्वे भक्तिरस्तु महेश्वर । श्रुत्वेति नितरां तुष्टो रेवागिरमनुत्तमाम्

“హే మహేశ్వరా! నీ పాదయుగ్మంపై నాకు ద్వంద్వరహితమైన అచంచల భక్తి కలుగుగాక.” రేవా పలికిన ఈ అనుత్తమ వాక్యాలు విని ప్రభువు అత్యంత సంతోషించాడు.

Verse 20

प्रोवाच च सरिच्छेष्ठे त्वयोक्तं यत्तथास्तु तत् । गृहाण पुण्यनिलये वितरामि वरांतरम्

అప్పుడు ఆయన నదిశ్రేష్ఠతో అన్నాడు— “నీవు చెప్పినదే అలాగే జరుగుగాక. హే పుణ్యనిలయా, దీన్ని స్వీకరించు; నేను నీకు మరొక వరం ప్రసాదిస్తాను.”

Verse 21

यावंत्यो दृषदः संति तव रोधसि नर्मदे । तावंत्यो लिंगरूपिण्यो भविष्यंति वरान्मम

“హే నర్మదా! నీ తీరంలో ఎన్ని రాళ్లు ఉన్నాయో, నా వరప్రభావంతో అవన్నీ లింగరూపాలుగా మారుతాయి.”

Verse 22

अन्यं च ते वरं दद्या तमप्याकर्णयोत्तमम् । दुष्प्रापं यज्ञतपसां राशिभिः परमार्थतः

“ఇంకా నీకు ఒక వరం ఇస్తాను; హే ఉత్తమా, దానిని కూడా విను—యజ్ఞాలు, తపస్సుల గుట్టలతో కూడ నిజంగా దుర్లభమైనది.”

Verse 23

सद्यः पापहरा गंगा सप्ताहेन कलिंदजा । त्र्यहात्सरस्वती रेवे त्वं तु दर्शनमात्रतः

గంగా తక్షణమే పాపాలను హరిస్తుంది; కాలిందజా (యమున) ఏడు రోజుల్లో; సరస్వతి మూడు రోజుల్లో. కానీ ఓ రేవా, నీవు దర్శనమాత్రంతోనే పాపనాశం చేస్తావు.

Verse 24

अपरं च वरं दद्यां नर्मदे दर्शनाघहे । भवत्या स्थापितं लिंगं नर्मदेश्वरसंजकम्

ఇంకొక వరం నేను ఇస్తాను, ఓ నర్మదా, నీ దర్శనం పాపనాశకము: నీవు స్థాపించిన ఈ లింగం ‘నర్మదేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందును.

Verse 25

यत्तल्लिंगं महापुण्यं मुक्तिं दास्यति शाश्वतीम । अस्य लिंगस्य ये भक्तास्तान्दृष्ट्वा सूर्यनंदनः

ఆ లింగం మహాపుణ్యకరం; శాశ్వత ముక్తిని ప్రసాదిస్తుంది. మరియు ఈ లింగానికి భక్తులైన వారిని చూచి సూర్యనందనుడు (యమ)…

Verse 26

प्रणमिष्यंति यत्नेन महाश्रेयोभिवृद्धये । संति लिंगान्यनेकानि काश्यां देवि पदेपदे

…మహాశ్రేయస్సు వృద్ధి కోసం అతడు శ్రద్ధతో వారికి నమస్కరిస్తాడు. ఓ దేవీ, కాశీలో అడుగడుగునా అనేక లింగాలు ఉన్నాయి.

Verse 27

परं हि नर्मदेशस्य महिमा कोपि चाद्भुतः । इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

నిజంగా నర్మదేశ మహిమ పరమ అద్భుతము. ఇలా చెప్పి దేవదేవేశ్వరుడు ఆ లింగంలో లయమయ్యాడు.

Verse 28

नर्मदापि प्रहृष्टासीत्पावित्र्यं प्राप्य चाद्भुतम् । स्वदेशं च परिप्राप्ता दृष्टमात्राघहारिणी

నర్మదా నదీ అద్భుతమైన పవిత్రతను పొందుకొని ఆనందించింది. తన దేశానికి తిరిగి వచ్చి, దర్శనమాత్రంతోనే పాపాలను హరించేదిగా అయ్యింది.

Verse 29

वाक्यं मृकंडजमुनेस्तेपि श्रुत्वा मुनीश्वराः । प्रहृष्टचेतसो जाताश्चक्रुः स्वं स्वं ततो हितम्

మృకండువు కుమార ముని వాక్యాలను విని ఆ మునీశ్వరులూ హర్షచిత్తులయ్యారు; ఆపై ప్రతి ఒక్కరూ తమ తమ హితకార్యాన్ని చేశారు.

Verse 30

स्कंद उवाच । नर्मदेशस्य माहात्म्यं श्रुत्वा भक्तियुतो नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य प्राप्स्यति ज्ञानमुत्तमम्

స్కందుడు పలికెను: భక్తితో నర్మదేశ మహాత్మ్యాన్ని వినే మనిషి పాపరూప కంచుకాన్ని విడిచి, ఉత్తమ జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు.

Verse 92

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे नर्मदेश्वराख्यानं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణం, ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, నాల్గవ సంహితలోని కాశీఖండ ఉత్తరార్ధంలో ‘నర్మదేశ్వరాఖ్యానం’ అనే తొంభై రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.