Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

Devanagari script

प्रोवाच च सरिच्छेष्ठे त्वयोक्तं यत्तथास्तु तत् । गृहाण पुण्यनिलये वितरामि वरांतरम्

Transliteration

provāca ca sariccheṣṭhe tvayoktaṃ yattathāstu tat | gṛhāṇa puṇyanilaye vitarāmi varāṃtaram

Translation

అప్పుడు ఆయన నదిశ్రేష్ఠతో అన్నాడు— “నీవు చెప్పినదే అలాగే జరుగుగాక. హే పుణ్యనిలయా, దీన్ని స్వీకరించు; నేను నీకు మరొక వరం ప్రసాదిస్తాను.”

Word by Word

• प्रोवाच: said
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-उच्/वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• सरित्: river
• सरित्: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: सरित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; समासपूर्वपद (in compound)

• श्रेष्ठे: O best of rivers
• श्रेष्ठे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः: सरित् + श्रेष्ठ (best among rivers)

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr-karana (Agent expressed instrumentally/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• उक्तम्: spoken (by you)
• उक्तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + क्त (Kridanta)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘said/spoken’

• यत्: whatever/that which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• तथा: so, thus
• तथा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb: ‘so/thus’)

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karta/Karman (Predicate complement/वाक्यपूरक)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश (demonstrative)

• गृहाण: accept, take
• गृहाण: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• पुण्य: holy, meritorious
• पुण्य: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग (member of compound)

• निलये: O holy abode
• निलये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: निलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः: पुण्य + निलय (holy abode)

• वितरामि: I grant/bestow
• वितरामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-तॄ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन

• वर: boon
• वर: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: समासाङ्ग (member of compound)

• अन्तरम्: another (additional)
• अन्तरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: वर + अन्तर (another boon)

Speaker

Maheśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā-tīra (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Śiva raises his hand in varada-mudrā, affirming Revā’s request and offering an additional boon; Revā’s posture shifts from petition to grateful receptivity, river shimmering like liquid merit.

Characters & Entities

• Maheśvara (Śiva)
• Revā (Narmadā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When devotion is chosen, divine grace naturally expands and grants further blessings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā/Narmadā is glorified as a puṇya-nilaya, a sacred locus of merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse introduces further tīrtha-related boons to be declared.