Adhyaya 23

Verse 1

अगस्त्य उवाच । त्रिलोचनं समासाद्य देवदेवः षडाननः । जगदंबिकयायुक्तः किं चकाराशु तद्वद

అగస్త్యుడు పలికెను—త్రిలోచనుని సమీపించి, జగదంబికతో కూడిన దేవదేవుడు షడాననుడు వెంటనే ఏమి చేసెను? అది చెప్పుము।

Verse 2

स्कन्द उवाच । मुने कलशजाख्यामि यत्पृष्टं तन्निशामय । विरजःसंज्ञकं पीठं यत्प्रोक्तं सर्वसिद्धिदम्

స్కందుడు పలికెను—హే కలశజ మునీ! నీవు అడిగినదాన్ని నేను వివరిస్తాను; వినుము. ‘విరజ’ అనే పవిత్ర పీఠం ఉంది; అది సర్వసిద్ధిదాయకమని ప్రకటించబడింది।

Verse 3

तत्पीठदर्शनादेव विरजा जायते नरः । यत्रास्ति तन्महालिंगं वाराणस्यां त्रिलोचनम्

ఆ పీఠ దర్శనమాత్రంతోనే మనిషి ‘విరజ’—నిర్మలుడు—అవుతాడు. అక్కడే వారాణసీలో త్రిలోచనమనే మహాలింగం స్థితమై ఉంది।

Verse 4

तीर्थं पिलिपिलाख्यं तद्द्युनद्यंभसि विश्रुतम् । सर्वतीर्थमयं तीर्थं तत्काश्यां परिगीयते

‘పిలిపిలా’ అనే ఆ తీర్థం దివ్యనదీ జలాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది. కాశీలో అది సర్వతీర్థమయం—అన్ని తీర్థాల సారం—అని కీర్తించబడుతుంది।

Verse 5

विष्टपत्रितयांतर्ये देवर्षिमनुजोरगाः । ससरित्पर्वतारण्याः संति ते तत्र यन्मुने

ఆ త్రివిష్టపమనే త్రివిధ స్వర్గమధ్యంలో దేవులు, ఋషులు, మనుష్యులు, నాగులు—నదులు, పర్వతాలు, అరణ్యాలతో కూడి—హే మునీ, అన్నీ అక్కడే ఉన్నాయి।

Verse 6

तदारभ्य च तत्तीर्थं तच्च लिंगं त्रिलोचनम् । त्रिविष्टपमिति ख्यातमतोहेतोर्महत्तरम्

అప్పటినుంచి ఆ తీర్థం, త్రిలోచనుని ఆ లింగం ‘త్రివిష్టపం’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది; అందుకే అది అత్యంత మహత్తరమని భావించబడింది।

Verse 7

त्रिविष्टपस्य लिंगस्य महिमोक्ताः पिनाकिना । जगज्जनन्याः पुरतो यथा वच्मि तथा मुने

త్రివిష్టప లింగ మహిమను పినాకధారి శివుడు జగజ్జనని సమక్షంలో పలికెను; హే మునీ, ఆయన చెప్పినట్లే నేను వివరిస్తాను।

Verse 8

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ शर्व सर्वद सर्वग । सर्वदृक्सर्वजनक किंचित्पृच्छामि तद्वद

దేవి పలికెను—హే దేవదేవా, జగన్నాథా! హే శర్వా, సర్వదా, సర్వగతా; సర్వదర్శీ, సర్వజనకా! నేను ఒకటి అడుగుతున్నాను, దానిని చెప్పుము।

Verse 9

इदं तव प्रियं क्षेत्रं कर्मबीजमहौषधम् । नैःश्रेयस्याः श्रियो गेहं ममापि प्रीतिदं महत्

ఇది మీకు ప్రియమైన క్షేత్రం—కర్మబీజానికి మహౌషధం; నైఃశ్రేయస శ్రీకి నివాసం. ఇది నాకు కూడా మహత్తరమైన ప్రీతిని కలిగిస్తుంది।

Verse 10

यत्क्षेत्ररजसोप्यग्रे त्रिलोक्यपि तृणायते । तस्याखिलस्य महिमा विष्वक्केनावगम्यते

ఈ పుణ్యక్షేత్ర ధూళి యొక్క ఒక కణమాత్రమే త్రిలోకాలను తృణప్రాయంగా చేస్తుంది. ఆ సర్వవ్యాపినీ కాశీ యొక్క అపార మహిమను ఎవరు పూర్తిగా గ్రహించగలరు?

Verse 11

यानीह संति लिंगानि तानि सर्वाण्यसंशयम् । निर्वाणकारणान्येव स्वयंभून्यपि तान्यपि

ఇక్కడ ఉన్న లింగములన్నీ నిస్సందేహంగా నిర్వాణానికి కారణములే; వాటిలో స్వయంభూ (స్వయంగా ప్రकटమైన) లింగములూ ఉన్నాయి.

Verse 12

यद्यप्येवं तथापीश विशेषं वक्तुमर्हसि । काश्यामनादिसिद्धानि कानि लिंगानि शंकर

అలా ఉన్నప్పటికీ, ఓ ఈశ్వరా, ప్రత్యేక భేదాన్ని వివరంగా చెప్పవలసినది. ఓ శంకరా, కాశీలో ఏ లింగములు అనాది-సిద్ధములు?

Verse 13

यत्र देवः सदा तिष्ठेत्संवर्तेऽपि स वल्लभः । यैरियं प्रथितिं प्राप्ता काशी मुक्तिपुरीति च

ఏ (లింగములలో) దేవుడు సదా నివసిస్తాడో—ప్రళయకాలంలో కూడా అవే ప్రియమైనవో—అవే కాశీకి ‘ముక్తిపురి’ అనే ప్రసిద్ధిని కలిగించాయి.

Verse 14

येषां स्मरणतोप्यत्र भवेत्पापस्य संक्षयः । दर्शनस्पर्शनाभ्यां च स्यातां स्वर्गापवर्गकौ

ఆ (లింగముల) ఇక్కడ కేవలం స్మరణమే పాపక్షయాన్ని కలిగిస్తుంది; దర్శనము మరియు స్పర్శము వలన స్వర్గమూ అపవర్గము (మోక్షము) రెండూ లభిస్తాయి.

Verse 15

येषां समर्चनादेव मध्ये जन्म सकृद्विभो । लिंगानि पूजितानि स्युः काश्यां सर्वाणि निश्चितम्

హే విభో! ఏ లింగాల సమ్యక్ సమర్చన వలన మధ్యలో ఒక్క జన్మ అయినా చాలును; కాశీలో అన్ని లింగములు పూజింపబడినవేనని నిశ్చయం.

Verse 16

विधाय मय्यनुक्रोशं कारुण्यामृतसागर । एतदाचक्ष्व मे शंभो पादयोः प्रणतास्म्यहम्

హే శంభో, కరుణామృతసాగరా! నాపై అనుగ్రహం చేసి ఈ విషయాన్ని చెప్పుము; నేను నీ పాదములకు ప్రణమిల్లుచున్నాను.

Verse 17

इत्याकर्ण्य महेशानस्तस्या देव्याः सुभाषितम् । कथयामास र्विध्यारे महालिंगानि सत्तम

ఆ దేవి సుభాషితమును ఆలకించి మహేశానుడు, హే సత్తమా, విధి-క్రమముగా మహాలింగములను వివరించుట ప్రారంభించెను.

Verse 18

यन्नामाकर्णनादेव क्षीयंते पापराशयः । प्राप्यते पुण्यसंभारः काश्यां निवार्णकारणम्

దాని నామమును మాత్రము వినుటచేత పాపరాశులు క్షయమగును; కాశీలో పుణ్యసంభారం లభించును—అదే నిర్వాణకారణము.

Verse 19

देवदेव उवाच । शृणु देवि परं गुह्यं क्षेत्रेऽस्मिन्मुक्तिकारणम् । इदं विदंति नैवापि ब्रह्मनारायणादयः

దేవదేవుడు పలికెను—హే దేవీ, వినుము: ఈ క్షేత్రములో ముక్తికారణమైన పరమ గుహ్యము ఇది; బ్రహ్మ, నారాయణాదులు కూడ దీనిని యథార్థముగా ఎరుగరు.

Verse 20

असंख्यातानि लिंगानि पार्वत्यानंदकानने । स्थूलान्यपि च सूक्ष्माणि नानारत्नमयानि च

పార్వతీదేవి ఆనందకాననంలో అసంఖ్యాత శివలింగాలు ఉన్నాయి—కొన్ని స్థూలమైనవి, కొన్ని సూక్ష్మమైనవి, ఇంకా అనేకం నానారత్నమయమైనవి।

Verse 21

नानाधातुमयानीशे दार्षदान्यप्यनेकशः । स्वयंभून्यप्यनेकानि देवर्षिस्थापितान्यहो

హే దేవీ! అనేక లింగాలు నానాధాతువులతో నిర్మితమైనవి, మరెన్నో రాతితోనివి. అనేకం స్వయంభువులు, ఇంకా అనేకం—అహో ఆశ్చర్యం—దేవర్షులచే ప్రతిష్ఠింపబడినవి।

Verse 22

सिद्धचारणगंधर्व यक्षरक्षोर्चितान्यपि । असुरोरगमर्त्यैश्च दानवैरप्सरोगणैः

అవి సిద్ధులు, చారణులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులచే కూడా ఆరాధింపబడుతున్నాయి; అలాగే అసురులు, నాగులు, మనుష్యులు, దానవులు మరియు అప్సరాగణములచే కూడా।

Verse 23

दिग्गजेर्गिरिभिस्तीर्थेरृक्ष वानर किन्नरैः । पतत्रिप्रमुखैर्देवि स्वस्वनामांकितानि वै

హే దేవీ! దిక్పాల గజాలు, పర్వతాలు, తీర్థాలు, ఎలుగుబంట్లు, వానరాలు, కిన్నరులు మరియు పక్షుల నాయకులు ప్రతిష్ఠించిన లింగాలు వారి వారి పేర్లతోనే అంకితమై ఉన్నాయి।

Verse 24

प्रतिष्ठितानि यानीह मुक्तिहेतूनि तान्यपि । अदृश्यान्यपि दृश्यानि दुरवस्थान्यपि प्रिये

ప్రియే! ఇక్కడ ప్రతిష్ఠింపబడిన ఏ ఏ లింగాలైనా అవి ముక్తికి హేతువులే. అదృశ్యమైనవీ దర్శనమివ్వగలవు; దురవస్థలో ఉన్నవీ ఈ క్షేత్రంలో పూజ్యమే।

Verse 25

भग्नान्यपि च कालेन तानि पूज्यानि सुंदरि । परार्धशतसंख्यानि गणितान्येकदा मया

హే సుందరీ! కాలముచేత అవి భగ్నమైనా కూడా అవి పూజ్యములే. నేను ఒకసారి లెక్కించగా అవి పరార్ధాల శతసంఖ్యగా ఉన్నవి.

Verse 26

गंगाभस्यपि तिष्ठंति षष्टिकोटिमितानिहि । सिद्धलिंगानि तानीशे तिष्येऽदृश्यत्वमाययुः

గంగాతీరమున కూడా షష్టికోటి పరిమాణముగా లింగములు నిలిచియున్నవి. హే దేవీ! ఆ సిద్ధలింగములు తిష్య (కలి) యుగమున అదృశ్యమయ్యాయి.

Verse 27

गणनादिवसादवार्ङ्ममभक्तजनैःप्रिये । प्रतिष्ठितानि यानीह तेषां संख्या न विद्यते

ప్రియే! లెక్కింపు ప్రారంభమైన దినమునుండి నా భక్తజనులు ఇక్కడ (లింగములను) ప్రతిష్ఠిస్తున్నారు; అందువల్ల ఇక్కడ ప్రతిష్ఠితమైన వాటి సంఖ్య తెలియదు.

Verse 28

त्वया तु यानि पृष्टानि यैरिदं क्षेत्रमुत्तमम् । तानि लिंगानि वक्ष्यामि मुक्तिहेतूनि सुंदरि

కానీ హే సుందరీ! నీవు ఏ లింగముల గురించి అడిగావో, వాటివలన ఈ క్షేత్రము ఉత్తమమైయున్నదో—ఆ ముక్తిహేతు లింగములను నేను ఇప్పుడు వివరిస్తాను.

Verse 29

कलावतीव गोप्यानि भविष्यंति गिरींद्रजे । परं तेषां प्रभावो यः स्वस्वस्थानं न हास्यति

హే గిరీంద్రజే! అవి కళావతిలా ఆవరించబడినట్లుగా గోప్యములైపోతాయి; కాని వాటి ప్రభావము అటువంటిది—అవి తమ తమ స్థానమును ఎప్పటికీ విడువవు.

Verse 30

कलिकल्मषपुष्टा ये ये दुष्टा नास्तिकाः शठाः । एतेषां सिद्धलिंगानां ज्ञास्यंत्याख्यामपीह न

కలియుగ పాపాలతో పోషించబడే దుష్టులు, నాస్తికులు మరియు మోసగాళ్ళు, ఈ స్వయంభువ (సిద్ధ) లింగాల పేర్లను మరియు కీర్తిని కూడా తెలుసుకోలేరు.

Verse 31

नामश्रवणतोपीह यल्लिंगानां शुभानने । वृजिनानि क्षयं यांति वर्धंते पुण्यराशयः

ఓ శుభాననా! ఈ లింగాల పేర్లు వినడం వల్లనే పాపాలు నశిస్తాయి మరియు పుణ్యరాశులు వృద్ధి చెందుతాయి.

Verse 32

ओंकारः प्रथमं लिंगं द्वितीयं च त्रिलोचनम् । तृतीयश्च महादेवः कृत्तिवासाश्चतुर्थकम्

ఓంకారేశ్వరుడు మొదటి లింగం, రెండవది త్రిలోచనం. మూడవది మహాదేవుడు మరియు నాల్గవది కృత్తివాసము.

Verse 33

रत्नेशः पंचमं लिंगं षष्ठं चंद्रेश्वराभिधम् । केदारः सप्तमं लिंगं धर्मेशश्चाष्टमं प्रिये

రత్నేశుడు ఐదవ లింగం, ఆరవది చంద్రేశ్వరుడు అని పిలువబడుతుంది. కేదారేశ్వరుడు ఏడవ లింగం మరియు ఓ ప్రియా, ధర్మేశుడు ఎనిమిదవది.

Verse 34

वीरेश्वरं च नवमं कामेशं दशमं विदुः । विश्वकर्मेश्वरं लिंगं शुभमेकादशं परम्

వీరేశ్వరుడు తొమ్మిదవది మరియు కామేశ్వరుడు పదవది అని తెలుసు. శుభప్రదమైన విశ్వకర్మేశ్వరుడు పదకొండవ పరమ లింగం.

Verse 35

द्वादशं मणिकर्णीशमविमुक्तं त्रयोदशम् । चतुर्दशं महालिंगं मम विश्वेश्वराभिधम्

పన్నెండవది మణికర్ణీశము, పదమూడవది అవిముక్తము. పద్నాలుగవది మహాలింగము—నాదైన—‘విశ్వేశ్వర’ నామధేయము.

Verse 36

प्रिये चतुर्दशैतानि श्रियोहेतूनि सुंदरि । एतेषां समवायोयं मुक्तिक्षेत्रमिहेरितम्

ప్రియే, సుందరీ—ఈ పద్నాలుగు శ్రీ-సమృద్ధికి హేతువులు. వీటి సమ్మిళిత సాన్నిధ్యమే ఇక్కడ ‘ముక్తిక్షేత్రం’ అని ప్రకటించబడింది.

Verse 37

देवताः समधिष्ठात्र्यः क्षेत्रस्यास्य परा इमाः । आराधिताः प्रयच्छंति नृभ्यो नैःश्रेयसीं श्रियम्

ఈ పరమ దేవతలు ఈ క్షేత్రానికి అధిష్ఠాత్రి శక్తులు. వీరిని ఆరాధిస్తే, మనుష్యులకు పరమ శ్రేయస్సుకు దారితీసే మంగళశ్రీని ప్రసాదిస్తారు.

Verse 38

आनंदकानने मुक्त्यै प्रोक्तान्येतानि सुंदरि । प्रिये चतुर्दशेज्यानि महालिंगानि देहिनाम्

సుందరీ, ఆనందకాననంలో ముక్తికై ఇవి ప్రకటించబడ్డాయి. ప్రియే, దేహధారులకై ఈ పద్నాలుగు మహాలింగాలు పూజ్యాలు.

Verse 39

प्रतिमासं समारभ्य तिथिं प्रतिपदं शुभाम् । एतेषां लिंगमुख्यानां कार्या यात्रा प्रयत्नतः

ప్రతి నెల శుభ ప్రతిపద తిథి నుండి ప్రారంభించి, ఈ ప్రధాన లింగముల యాత్రను శ్రద్ధతో, ప్రయత్నపూర్వకంగా చేయవలెను.

Verse 40

अनाराध्य महादेवमेषु लिंगेषु कुंभज । कः काश्यां मोक्षमाप्नोति सत्यं सत्यं पुनःपुनः

హే కుంభజా! ఈ లింగములలో మహాదేవుని ఆరాధించక కాశీలో ఎవడు మోక్షమును పొందగలడు? ఇది సత్యం—సత్యమే—మళ్లీ మళ్లీ.

Verse 41

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन काशीफलमभीप्सुभिः । पूज्यान्येतानि लिंगानि भक्त्या परमया मुने

కాబట్టి, హే మునీ! కాశీ ఫలమును కోరువారు సమస్త ప్రయత్నంతో, పరమ భక్తితో, ఈ లింగములను పూజించవలెను.

Verse 42

अगस्त्य उवाच । एतान्येव किमन्यानि महालिंगानि षण्मुख । निर्वाणकारणानीह यदि संति तदा वद

అగస్త్యుడు అన్నాడు: హే షణ్ముఖా! ఇవే మహాలింగములా, లేక ఇక్కడ మరికొన్ని—నిర్వాణకారణమైన—మహాలింగములు కూడా ఉన్నాయా? ఉంటే చెప్పుము.

Verse 43

स्कंद उवाच । अन्यान्यपि च संतीह महालिंगानि सुव्रत । कलिप्रभावाद्गुप्तानि भविष्यंत्येव तानि वै

స్కందుడు అన్నాడు: హే సువ్రతా! ఇక్కడ ఇతర మహాలింగములు కూడా ఉన్నాయి; కాని కలి ప్రభావముచేత అవి నిశ్చయంగా గుప్తమై ఉంటాయి.

Verse 44

यस्येश्वरे सदाभक्तिर्यः काशीतत्त्ववित्तमः । स एवैतानि लिंगानि वेत्स्यत्यन्यो न कश्चन

యెవనికి ఈశ్వరునందు నిత్య భక్తి ఉందో, యెవడు కాశీ తత్త్వమును యథార్థంగా ఎరిగినవాడో, వాడే ఈ లింగములను గుర్తించగలడు; మరెవ్వరూ కాదు.

Verse 45

येषां नामग्रहेणापि कलिकल्मष संक्षयः । अमृतेशस्तारकेशो ज्ञानेशः करुणेश्वरः

వారి నామస్మరణమాత్రముననే కలియుగ పాపకల్మషములు నశించును—అమృతేశ, తారకేశ, జ్ఞానేశ, కరుణేశ్వరుడు।

Verse 46

मोक्षद्वारेश्वरश्चैव स्वर्गद्वारेश्वरस्तथा । ब्रह्मेशो लांगलश्चैव वृद्धकालेश्वरस्तथा

అలాగే మోక్షద్వారేశ్వరుడు, స్వర్గద్వారేశ్వరుడు, బ్రహ్మేశుడు, లాంగలుడు, మరియు వృద్ధకాలేశ్వరుడు (అని కూడా ప్రసిద్ధులు)।

Verse 47

वृषेशश्चैव चंडीशो नंदिकेशो महेश्वरः । ज्योतीरूपेश्वरं लिंगं ख्यातमत्र चतुर्दशम्

మరియు వృషేశుడు, చండీశుడు, నందికేశుడు, మహేశ్వరుడు; ఇక్కడ జ్యోతీరూపేశ్వర లింగము పద్నాల్గవదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 48

काश्यां चतुर्दशैतानि महालिंगानि सुंदरि । इमानि मुक्तिहेतूनि लिंगान्यानंदकानने

ఓ సుందరీ, కాశీలో ఈ పద్నాలుగు మహాలింగములు ఉన్నాయి; ఆనందకాననములో స్థితమైన ఇవి ముక్తికి హేతువులు।

Verse 49

कलिकल्मषबुद्धीनां नाख्येयानि कदाचन । एतान्याराधयेद्यस्तु लिंगानीह चतुर्दश

కలికల్మషముతో మలినమైన బుద్ధిగలవారికి ఇవి ఎప్పుడూ ప్రకటింపవలసినవి కావు; అయితే ఇక్కడ ఈ పద్నాలుగు లింగములను ఆరాధించువాడు…

Verse 50

न तस्य पुनरावृत्तिः संसाराध्वनि कर्हिचित् । काशीकोशोयमतुलो न प्रकाश्यो यतस्ततः

అతనికి సంసారమార్గంలో ఇక ఎన్నటికీ పునరావృత్తి లేదు. ఈ అతుల ‘కాశీ-కోశం’ అన్నిచోట్లా, అందరికీ ప్రకటించదగినది కాదు.

Verse 51

एतल्लिंगाभिधा देवि महापद्यपि दुःखहृत् । रहस्यं परमं चैतत्क्षेत्रस्यास्य वरानने

హే దేవీ, మహావిపత్తులోనూ ఈ లింగనామోచ్చారణ/జ్ఞానం దుఃఖాన్ని హరిస్తుంది. హే సుందరముఖీ, ఇదే ఈ క్షేత్రపు పరమ రహస్యం.

Verse 52

चतुर्दशापि लिंगानि मत्सान्निध्यकराणि हि । अविमुक्तस्य हृदयमेतदेव गिरींद्रजे

ఈ పద్నాలుగు లింగాలు నిజంగా నా సన్నిధిని కలిగిస్తాయి. హే గిరీంద్రజా, ఇదే అవిముక్త క్షేత్ర హృదయం.

Verse 53

इमानि यानि लिंगानि सर्वेषां मुक्तिदानि हि । एकैकभुवनस्येह सारमादाय सर्वतः । मयैतानि कृतान्येव महाभक्तिकृपावशात्

ఈ లింగాలు నిజంగా అందరికీ మోక్షదాయకాలు. ప్రతి లోకసారాన్ని అన్ని దిక్కుల నుంచీ సమీకరించి, మహాభక్తిపై కరుణవశాత్తు నేనే వీటిని స్థాపించాను.

Verse 54

अस्मिन्क्षेत्रे ध्रुवं मुक्तिरिति या प्रथिति प्रिये । कारणं तत्र लिंगानि ममैतानि चतुर्दश

ప్రియే, ‘ఈ క్షేత్రంలో మోక్షం నిశ్చితం’ అనే ప్రసిద్ధ వాక్యానికి కారణం నా ఈ పద్నాలుగు లింగాలే.

Verse 55

त एव व्रतिनः कांते त एव च तपस्विनः । ध्यातान्येतानि यैर्भक्तैर्लिंगान्यानंदकानने

హే ప్రియే! ఆనందకాననంలో ఉన్న ఈ లింగాలను భక్తితో ధ్యానించువారే నిజమైన వ్రతధారులు, నిజమైన తపస్వులు.

Verse 56

त एवाभ्यस्तसद्योगा दत्तदानास्त एव हि । काश्यामिमानि लिंगानि यैर्दृष्टान्यपि दूरतः

కాశీలోని ఈ లింగాలను దూరం నుండైనా దర్శించినవారే నిజంగా సద్యోగాన్ని అభ్యసించినవారు, నిజంగా దానం చేసినవారు.

Verse 57

इष्टापूर्ताश्च ये धर्माः प्रणीता मुनिसत्तमैः । ते सर्वे तेन विहिता यावज्जीवं निरेनसा

శ్రేష్ఠ మునులు బోధించిన ఇష్ట-పూర్త ధర్మాలు ఏవైతే ఉన్నాయో, అవన్నీ అతనిచేతనే నెరవేరుతాయి; అతడు జీవితాంతం నిరపరాధిగా, పాపరహితుడిగా ఉంటాడు.

Verse 58

येनाविमुक्तमासाद्य महालिंगानि पार्वति । सकृदभ्यर्चितानीह स मुक्तो नात्र संशयः

హే పార్వతీ! అవిముక్త క్షేత్రానికి చేరి ఇక్కడ మహాలింగాలను ఒక్కసారి అయినా అర్చించినవాడు ముక్తుడవుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 59

स्कंद उवाच । अन्यान्यपि च विंध्यारे देव्यै प्रोक्तानि शंभुना । स्वभक्तानां हिताथार्य तान्यथाकर्णयाग्रज

స్కందుడు పలికెను—హే అగ్రజ! వింధ్య అరణ్యంలో శంభువు తన భక్తుల హితార్థం దేవికి మరికొన్ని విషయాలు కూడా ఉపదేశించాడు; వాటిని క్రమంగా వినుము.

Verse 60

शैलेशः संगमेशश्च स्वर्लीनो मध्यमेश्वरः । हिरण्यगर्भ ईशानो गोप्रेक्षो वृषभध्वजः

(కాశీలో పూజ్య లింగములు:) శైలేశ, సంగమేశ, స్వర్లీన, మధ్యమేశ్వర, హిరణ్యగర్భ, ఈశాన, గోప్రేక్ష మరియు వృషభధ్వజ।

Verse 61

उपशांत शिवो ज्येष्ठो निवासेश्वर एव च । शुक्रेशो व्याघ्रलिंगं च जंबुकेशं चतुर्दशम्

ఉపశాంత-శివ, జ్యేష్ఠ మరియు నివాసేశ్వర; అలాగే శుక్రేశ, వ్యాఘ్రలింగ, జంబుకేశ—ఇవే పద్నాలుగు (మహా) లింగాలను సంపూర్ణం చేస్తాయి।

Verse 62

मुने चतुर्दशैतानि महांत्यायतनानि वै । एतेषामपि सेवातो नरो मोक्षमवाप्नुयात्

ఓ మునీ! ఈ పద్నాలుగు నిజంగా మహత్తర ఆయతనాలు (పవిత్ర క్షేత్రాలు); వీటికి సేవాభక్తి చేయుటవలన మనిషి మోక్షాన్ని పొందును।

Verse 63

चैत्रकृष्णप्रतिपदं समारभ्य प्रयत्नतः । आ चतुर्दशिपूज्यानि लिंगान्येतानि सत्तमैः

చైత్ర మాస కృష్ణ పక్ష ప్రతిపద నుండి యత్నపూర్వకంగా ప్రారంభించి, చతుర్దశి వరకు ఈ లింగములను సత్తమ భక్తులు పూజించవలెను।

Verse 64

एतेषां वार्षिकी यात्रा सुमहोत्सवपूर्वकम् । कार्या मुमुक्षुभिः सम्यक्क्षेत्रसंसिद्धिदायिनी

వీటి వార్షిక యాత్రను మహోత్సవంతో కూడి నిర్వహించవలెను; ముముక్షులు సమ్యకంగా ఆచరించితే అది క్షేత్రం (కాశీ) లో సంపూర్ణ సిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 65

मुने चतुर्दशैतानि महालिंगानि यत्नतः । दृष्ट्वा न जायते जंतुः संसारे दुःखसागरे

హే మునీ! ఈ పద్నాలుగు మహాలింగాలను శ్రద్ధతో దర్శించిన జీవుడు దుఃఖసాగరమైన సంసారంలో మళ్లీ జన్మించడు।

Verse 66

क्षेत्रस्य परमं तत्त्वमेतदेव प्रिये ध्रुवम् । संसाररोगग्रस्तानामिदमेव महौषधम्

ప్రియే! ఇదే క్షేత్రத்தின் నిశ్చితమైన పరమ తత్త్వం; సంసారరోగంతో బాధపడువారికి ఇదే మహౌషధం।

Verse 67

क्षेत्रस्योपनिषच्चैषा मुक्तिबीजमिदं परम् । कर्मकाननदावाग्निरेषा लिंगावलिः प्रिये

ప్రియే! ఇదే క్షేత్రానికి ఉపనిషత్తులవంటి గూఢరహస్యం, ముక్తికి పరమ బీజం; ఈ లింగావళి కర్మవనాన్ని దహించే దావాగ్ని।

Verse 68

एकैकस्यास्य लिंगस्य महिमाद्यंत वर्जितः । मयैव ज्ञायते देवि सम्यङ्नान्येन केनचित्

దేవీ! వీటిలో ప్రతి లింగ మహిమ ఆది-అంతరహితం; దానిని సమ్యకంగా నేనే తెలుసుకొనగలను, మరెవ్వరూ కాదు।

Verse 69

इति श्रुत्वा मुने प्राह देवी हृष्टतनूरुहा । प्रणम्य देवमीशानं सर्वज्ञं सर्वदं शिवम्

హే మునీ! ఇది విని దేవి హర్షంతో రోమాంచితమైంది; సర్వజ్ఞుడు, సర్వదాత అయిన ఈశానస్వరూప శివునికి నమస్కరించి పలికింది।

Verse 70

देव्युवाच । रहस्यं परमं काश्यां यदेतत्समुदीरितम् । तच्छ्रुत्वोत्सुकतां प्राप्तं मनो मेतीव वल्लभ

దేవి పలికెను—ప్రియుడా! కాశీ విషయమై ప్రకటించబడిన ఈ పరమ రహస్యాన్ని విని నా మనస్సు అత్యంత ఉత్సుకతను పొందింది।

Verse 71

यदुक्तं लिगमेकैकं महासारतरं परम् । काश्यां परमनिर्वाणकारणं कारणेश्वर

హే కారణేశ్వరా! మీరు చెప్పినట్లు—ప్రతి లింగము ఒక్కొక్కటిగా పరమ సారభూతమైనది; కాశీలో అదే పరమ నిర్వాణానికి కారణము.

Verse 72

प्रत्येकं महिमानं मे ब्रूह्येषां भुवनेश्वर । चतुर्दशानां लिंगानां श्रवणादघहारिणाम्

హే భువనేశ్వరా! శ్రవణమాత్రంతో పాపహారిణులైన ఈ పద్నాలుగు లింగముల ప్రతి ఒక్కటి మహిమను నాకు వివరించండి।

Verse 73

ओंकारेशस्य लिंगस्य कथमत्र समागमः । अतिपुण्यतमात्तस्मात्क्षेत्रादमरकंटकात्

ఓంకారేశ లింగము ఇక్కడ (కాశీలో) ఎలా సమాగమించింది? అత్యంత పుణ్యమైన ఆ అమరకంటక క్షేత్రం నుండి ఎలా వచ్చింది?

Verse 74

किमात्मकोऽयमोंकारो महिमास्य च को हर । केनाराधि पुरा चैष ददावाराधितश्च किम्

హే హరా! ఈ ఓంకారము ఏ స్వరూపమైంది, దీని మహిమ ఏమిటి? పూర్వకాలంలో దీన్ని ఎవరు ఆరాధించారు, ప్రసన్నుడై ఇది ఏమి ప్రసాదించింది?

Verse 75

मृडानीवाक्सुधामेतां विधाय श्रुतिगोचराम् । कथामकथयद्देव ओंकारस्यमहाद्भुताम्

ఇట్లు మృడానీ (పార్వతి) యొక్క అమృతసమానమైన, శ్రుతిగోచరమైన వాక్యాన్ని నిర్మించి, దేవుడు అనంతరం ఓంకారుని మహాద్భుత కథను వివరించాడు।

Verse 76

देवदेव उवाच । कथामाकर्णयापर्णे वर्णयामि तवाग्रतः । यथोंकारस्य लिंगस्य प्रादुर्भाव इहाभवत्

దేవదేవుడు పలికెను—ఓ అపర్ణా, ఈ కథను వినుము; ఇక్కడ ఓంకారలింగం ఎలా ప్రాదుర్భవించిందో నీ ముందే నేను వర్ణిస్తాను।

Verse 77

पुरानंदवने चात्र ब्रह्मणा विश्वयोनिना । तपस्तप्तं महादेवि समाधिं दधतापरम्

పూర్వం ఇక్కడ ఆనందవనంలో విశ్వయోని బ్రహ్మ, ఓ మహాదేవీ, పరమ సమాధిని ధరించి తపస్సు చేశాడు।

Verse 78

पूर्णे युगसहस्रेऽथ भित्त्वा पातालसप्तकम् । उदतिष्ठत्पुरोज्योतिर्विद्योतित हरिन्मुखम्

ఆపై సహస్ర యుగాలు పూర్తయ్యాక, సప్త పాతాళాలను ఛేదించి ముందర ఒక దివ్య జ్యోతి ఉద్భవించి, విధాత బ్రహ్ముని హరిత ముఖాన్ని ప్రకాశింపజేసింది।

Verse 79

यदंतराविरभवन्निर्व्याजेन समाधिना । तदेव परमं धाम बहिराविरभूद्विधेः

బ్రహ్ముని నిర్వ్యాజ సమాధి ద్వారా అంతరంలో ప్రత్యక్షమైన ఆ పరమ ధామమే, సృష్టికర్తకు బాహ్యంగా కూడా ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 80

योभूच्चटचटाशब्दः स्फुटतो भूमिभागतः । तच्छब्दाद्व्यसृजद्वेधाः समाधिं क्रमतो वशी

అప్పుడు భూమి యొక్క ఒక భాగం నుండి స్పష్టమైన “చట-చట” అనే ధ్వని ఉద్భవించింది. ఆ ధ్వని వలన స్వయంవశుడైన స్రష్ట బ్రహ్మ క్రమంగా సమాధి నుండి విముక్తుడయ్యాడు.

Verse 81

स्रष्टाविसृष्ट तद्ध्यानो यावदुन्मील्यलोचने । पुरः पश्येद्ददर्शाग्रे तावदक्षरमादिमम्

సృష్టి విస్తరణ కార్యంలో లీనుడైన స్రష్టా ధ్యానస్థితిలో కన్నులు తెరిచాడు. ముందుకు చూసిన వెంటనే అతడు ఆద్య అక్షరమైన అవినాశిని ప్రత్యక్షంగా దర్శించాడు.

Verse 82

अकारं सत्त्वसंपन्नमृक्क्षेत्रं सृष्टिपालकम् । नारायणात्मकं साक्षात्तमः पारे प्रतिष्ठितम्

అతడు ‘అ’కారాన్ని దర్శించాడు—సత్త్వసంపన్నం, ఋగ్వేదక్షేత్రం, సృష్టి పాలకము; సాక్షాత్ నారాయణాత్మకం, తమస్సుకు అవతల స్థితమైనది.

Verse 83

उकारमथ तस्याग्रे रजोरूपं यजुर्जनिम् । विधातारं समस्तस्य स्वाकारमिव बिंबितम्

తర్వాత అతని ముందర ‘ఉ’కారం ప్రత్యక్షమైంది—రజోరూపం, యజుర్వేద జనని; సమస్తానికి విధాత, తన స్వరూపమే ప్రతిబింబించినట్లు.

Verse 84

नीरवध्वांतसंकेत सदनाभं तदग्रतः । मकारं स ददर्शाथ तमोरूपं विशेषतः

ఆపై అతని ముందర ‘మ’కారం కనిపించింది—నిశ్శబ్ద అంధకార సూచకము, నివాసంలా కనిపించేది; ప్రత్యేకంగా అది తమోరూపమే.

Verse 85

साम्नो योनिं लये हेतुं साक्षाद्रुद्रस्वरूपिणम् । अथ तत्पुरतो ध्याता व्यधात्स्वनयनातिथिम्

అతడు దానిని సామవేదంలోని సామన్‌కు యోని, లయానికి కారణం, సాక్షాత్తు రుద్రస్వరూపమని దర్శించాడు. ఆపై ధ్యాతుడు దానిని తన నేత్రాలకు అతిథివలె ముందర నిలిపాడు.

Verse 86

विश्वरूपमयाकारं सगुणं वापि निर्गुणम् । अनाख्यनादसदनं परमानंदविग्रहम्

అది విశ్వరూపమయమైన ఆకారం—సగుణమైయుండవచ్చు, నిర్గుణమైయుండవచ్చు; అనిర్వచనీయ నాదానికి నివాసం, పరమానంద స్వరూప విగ్రహం.

Verse 87

शव्दब्रह्मेति यत्ख्यातं सर्ववाङ्मयकारणम् । अथोपरिष्टान्नादस्य बिंदुरूपं परात्परम्

‘శబ్దబ్రహ్మ’గా ప్రసిద్ధమైనది—సర్వ వాక్మయానికి కారణమైనది—ఆ నాదానికి పైగా అతడు పరాత్పరమైన బిందురూపాన్ని దర్శించాడు.

Verse 88

कारणं कारणानां च जगद्योनिं च तं परम् । विधिर्विलोकयांचक्रे तपसागोचरीकृतम्

ఆ పరమాన్ని—కారణాలకు కారణం, జగత్తుకు యోని—విధాత బ్రహ్మ తపస్సు వల్ల గోచరమైనదిగా చేసి దర్శించాడు.

Verse 89

अवनादोमिति ख्यातं सर्वस्यास्य प्रभावतः । भक्तमुन्नयते यस्मात्तदोमिति य ईरितः

ఇది ‘అవనాద-ఓం’గా ప్రసిద్ధం; దీని ప్రభావంతో ఈ సమస్త సృష్టి ప్రవహిస్తుంది. భక్తుని ఉద్ధరిస్తుంది కాబట్టి దీనిని ‘ఓం’ అని ప్రకటిస్తారు.

Verse 90

अरूपोपि सरूपाढ्यः स धात्रा नेत्रगीकृतः । तारयेद्यद्भवांभोधेः स्वजपासक्तमानसम् । ततस्तार इति ख्यातो यस्तं ब्रह्मा व्यलोकयत्

ఆయన అరూపుడైనప్పటికీ సమస్తరూపసంపన్నుడు. ధాతృడు ఆయనను అంతర్దృష్టికి గోచరంగా చేశాడు; ఎందుకంటే స్వజపంలో లీనమైన మనస్సును ఆయన భవసాగరము నుండి తరింపజేస్తాడు. అందువల్ల ఆయన ‘తార’గా ప్రసిద్ధుడు—బ్రహ్ముడు దర్శించినవాడు.

Verse 91

प्रणूयते यतः सर्वैः परनिर्वाणकामुकैः । सर्वेभ्योभ्यधिकस्तस्मात्प्रणवो यैः प्रकीर्तितः

పరమ నిర్వాణాన్ని కోరే సమస్త సాధకులు ఏ అక్షరాన్ని ఉచ్చరిస్తారో, ఆ అక్షరమే ‘ప్రణవ’గా కీర్తింపబడింది; అది సమస్త ఉచ్చారణలకన్నా శ్రేష్ఠం.

Verse 92

स्वसेवितारं पुरुषं प्रणयेद्यः परंपदम् । अतस्तप्रणवं शांतं प्रत्यक्षीकृतवान्विधिः

తనను సేవించే జీవుని పరమపదానికి నడిపించేవాడు ఆ పురుషుడే. అందువల్ల విధాత బ్రహ్ముడు ఆ శాంతమైన ప్రణవాన్ని ప్రత్యక్షంగా అనుభవించాడు.

Verse 93

त्रयीमयस्तुरीयोयस्तुर्यातीतोखिलात्मकः । नादबिंदुस्वरूपो यः स प्रैक्षि द्विजगामिना

వేదత్రయసారమైనవాడు, తురీయుడూ తురీయాతీతుడూ, సర్వాత్మకుడు; నాద-బిందు స్వరూపంగా ప్రకాశించేవాడైన ఆయనను ద్విజగామి (బ్రహ్ముడు) దర్శించాడు.

Verse 94

प्रावर्तंत यतो वेदाः सांगाः सर्वस्य योनयः । सवेदादिः पद्मभुवा पुरस्तादवलोकितः

యావనిలోనుంచి వేదాలు వాటి అంగాలతో సహా ప్రవహించాయో, యావనే సమస్తానికి కారణయోనియో—ఆ వేదాదియైన ఆయనను పద్మభవ బ్రహ్ముడు తన ముందే దర్శించాడు.

Verse 95

वृषभो यस्त्रिधाबद्धो रोरवीति महोमयः । सनेत्रविषयी चक्रे परमः परमेष्ठिना

త్రివిధబంధనములతో బద్ధుడై, మహా-ఓంకారనాదంతో నినదించే ఆ పరమ ‘వృషభ’ను పరమేష్ఠి బ్రహ్మ దర్శనవిషయముగా చేసెను।

Verse 96

शृंगश्चत्वारि यस्यासन्हस्तासः सप्त एव च । द्वे शीर्षे च त्रयः पादाः स देवो विधिनैक्षत

నాలుగు శృంగములు, ఏడు హస్తములు, రెండు శిరస్సులు, మూడు పాదములు గల ఆ దేవుని విధి (బ్రహ్మ) దర్శించెను।

Verse 97

यदंतर्लीनमखिलं भूतं भावि भवत्पुनः । तद्बीजं बीजरहितं द्रुहिणेन विलोकितम्

భూత-భవిష్యత్-వర్తమాన సమస్త జీవులు అంతర్లీనమై యందు లయమగునో, ఆ బీజరహిత బీజమును ద్రుహిణ (బ్రహ్మ) దర్శించెను।

Verse 98

लीनं मृग्येत यत्रैतदाब्रह्मस्तंबभाजनम् । अतः स भाज्यते सद्भिर्यल्लिंगं तद्विलोकितम्

బ్రహ్మ నుండి తృణస్తంభము వరకు ఈ సమస్త జగత్తు లీనమై యెక్కడ అన్వేష్యమగునో—అందుచేత సద్భక్తులు ఆ తత్త్వాన్ని భేదించి గ్రహించదలచుదురు; ఆ లింగమును బ్రహ్మ దర్శించెను।

Verse 99

पंचार्था यत्र भासंते पंचब्रह्ममयं हि यत् । आदिपंचस्वरूपंयन्निरैक्षि ब्रह्मणा हि तत्

యెక్కడ పంచార్థములు ప్రకాశించునో, అది పంచబ్రహ్మమయమై యుండునో—ఆ ఆద్య పంచస్వరూపమును బ్రహ్మ దర్శించెను।

Verse 100

तमालोक्य ततो वेधा लिंगरूपिणमीश्वरम् । पंचाक्षरं प्रपंचाच्च भिन्नं तुष्टाव शंकरम्

లింగరూపాన్ని ధరించిన ఆ ఈశ్వరుని దర్శించి, విధాత బ్రహ్మ ప్రపంచానికి భిన్నుడైన శ్రీశంకరుని మరియు పంచాక్షరీ మంత్రరాజాన్ని స్తుతించాడు।

Verse 110

नानावर्णस्वरूपाय वर्णानां पतये नमः । नमस्ते स्वररूपाय नमो व्यंजनरूपिणे

నానావర్ణస్వరూపుడా, సమస్త వర్ణముల అధిపతీ—నీకు నమస్కారం। స్వరరూపుడా నమస్కారం; వ్యంజనరూపుడా నమస్కారం।

Verse 120

शब्दब्रह्म नमस्तुभ्यं परब्रह्म नमोस्तुते । नमो वेदांतवेद्याय वेदानां पतये नमः

శబ్దబ్రహ్మరూపుడా నీకు నమస్కారం; పరబ్రహ్మరూపుడా నీకు నమస్కారం। వేదాంతవేద్యుడా నమస్కారం; వేదముల అధిపతీ నమస్కారం।

Verse 130

सर्वभुक्सर्वकर्ता त्वं सर्वसंहारकारक । योगिनां हृदयाकाश कृतालय नमोस्तु ते

నీవే సర్వభోక్తవు, సర్వకర్తవు, సర్వసంహారకర్తవు. యోగుల హృదయాకాశంలో నివాసం చేసినవాడా—నీకు నమస్కారం।

Verse 140

त्वमेव हि शरण्यं मे त्वमेव हि गतिः परा । त्वामेव प्रणमामीश नमस्तुभ्यं नमो नमः

నీవే నా శరణం, నీవే నా పరమగతి. ఓ ఈశా, నేనెప్పుడూ నీకే ప్రణామం చేస్తాను; నీకు నమస్కారం, మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం।

Verse 150

ईश्वर उवाच । सुरश्रेष्ठ तपःश्रेष्ठ सर्वाम्नाय निधिर्भव । सृष्टेःकरणसामर्थ्यं तवास्तु मदनुग्रहात्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవశ్రేష్ఠా, హే తపశ్శ్రేష్ఠా! నీవు సమస్త ఆమ్నాయముల నిధిగా భవించు. నా అనుగ్రహముచే సృష్టికార్య సామర్థ్యం నీకు కలుగుగాక.

Verse 160

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तीर्थानि सह सागरैः । षष्टि कोटि सहस्राणि मत्स्योदर्यां विशंति हि

అష్టమి మరియు చతుర్దశి తిథులలో సమస్త తీర్థములు సాగరములతో కూడి నిజముగా మత్స్యోదరీలో ప్రవేశించును—షష్టి కోటి సహస్రాల పరిమాణముగా.

Verse 170

केवलं भूमिभाराय जन्मिनो जन्म तस्य वै । येनानंदवने दृष्टो नोंकारः सर्वकामदः

జన్మించినవాని జన్మ నిజముగా భూమికి భారమే—ఆనందవనంలో సర్వకామప్రదమైన ఓంకార దర్శనం కలగనియెడల.

Verse 180

स्कंद उवाच । ब्रह्मापि भजतेद्यापि तल्लिंगं कलशोद्भव । स्तुवन्ब्रह्म स्तवेनैव स्वात्मना विहितेन हि

స్కందుడు పలికెను—హే కలశోద్భవ అగస్త్యా! నేడు కూడా బ్రహ్ముడు ఆ లింగమును భజించుచు, తన స్వయంకృతమైన ఈ స్తవముచే పరబ్రహ్మను స్తుతించుచున్నాడు.

Verse 182

ब्रह्मस्तवमिमं जप्त्वा त्रिकालं परिवत्सरम् । अंतकाले भवेज्ज्ञानं येन बंधात्प्रमुच्यते

ఈ బ్రహ్మస్తవమును ఒక సంవత్సరం త్రికాలముగా జపించినచో, అంత్యకాలంలో బంధనమునుండి విముక్తి కలిగించు జ్ఞానం ఉదయించును.