Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 61

Devanagari script

उपशांत शिवो ज्येष्ठो निवासेश्वर एव च । शुक्रेशो व्याघ्रलिंगं च जंबुकेशं चतुर्दशम्

Transliteration

upaśāṃta śivo jyeṣṭho nivāseśvara eva ca | śukreśo vyāghraliṃgaṃ ca jaṃbukeśaṃ caturdaśam

Translation

ఉపశాంత-శివ, జ్యేష్ఠ మరియు నివాసేశ్వర; అలాగే శుక్రేశ, వ్యాఘ్రలింగ, జంబుకేశ—ఇవే పద్నాలుగు (మహా) లింగాలను సంపూర్ణం చేస్తాయి।

Word by Word

• उपशान्तः: pacified, tranquil
• उपशान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उप-शम् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• शिवः: Śiva
• शिवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ज्येष्ठः: eldest, foremost
• ज्येष्ठः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• निवासेश्वरः: Lord of the abode (Nivāseśvara)
• निवासेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निवास + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle of emphasis)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• शुक्रेशः: Śukreśa
• शुक्रेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुक्र + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• व्याघ्रलिङ्गम्: Vyāghraliṅga (tiger-liṅga)
• व्याघ्रलिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• जम्बुकेशम्: Jambukeśa
• जम्बुकेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जम्बुक + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• चतुर्दशम्: fourteenth
• चतुर्दशम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्दश (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संख्याविशेषण (numeral adjective)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa dialogue framework)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Caturdaśa Mahāliṅga circuit (completion set)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: muni (addressed across the passage)

Visual Art Cues

Scene: The remaining six liṅgas appear as shrine-icons: Upaśānta-Śiva (peaceful aura), Jyeṣṭha (elder/primordial), Nivāseśvara (dwelling-place), Śukreśa (Venus/bright), Vyāghraliṅga (tiger emblem), Jambukeśa (jackal emblem), with a subtle numeral motif ‘14’ to signify completion.

Characters & Entities

• Kāśī
• Śiva
• Upaśānta-Śiva
• Jyeṣṭha
• Nivāseśvara
• Śukreśa
• Vyāghraliṅga
• Jambukeśa
• Fourteen Liṅgas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is mapped as a living mandala of Śiva through specific shrine-names, making pilgrimage a form of embodied theology.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Śiva-liṅga shrines within Kāśī, culminating in the canonical set of fourteen.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse finalizes the count of fourteen; detailed worship timing and yātrā are taught in the following verses.