Adhyaya 17

Verse 1

अगस्त्य उवाच । रत्नेश्वरसमुत्पतिं कथयस्व षडानन । रत्नभूतं महालिंगं यत्काश्यां परिवर्ण्यते

అగస్త్యుడు పలికెను—హే షడానన! రత్నేశ్వరుని ఉద్భవాన్ని చెప్పుము; కాశీలో ప్రసిద్ధమైన రత్నమయ మహాలింగాన్ని వివరించుము।

Verse 2

कोस्य लिंगस्य महिमा केनैतच्च प्रतिष्ठितम् । एतं विस्तरतो ब्रूहि गौरीहृदयनंदन

ఈ లింగ మహిమ ఏమిటి, దీనిని ఎవరు ప్రతిష్ఠించారు? హే గౌరీహృదయానందన! దీనిని విస్తారంగా చెప్పుము।

Verse 3

स्कंद उवाच । रत्नेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्यामि ते मुने । यथा च रत्नलिंगस्य प्रादुर्भावोऽभवद्भुवि

స్కందుడు పలికెను—హే మునీ! రత్నేశ్వరుని మహాత్మ్యాన్ని నీకు చెప్తాను; రత్నలింగం భూమిపై ఎలా ప్రాదుర్భవించిందో కూడా వివరిస్తాను।

Verse 4

श्रुतं नामापि लिंगस्य यस्य जन्मत्रयार्जितम् । वृजिनं नाशयेत्तस्य प्रादुर्भावं ब्रुवे मुने

ఈ లింగం పేరును మాత్రమే వినినచో మూడు జన్మలలో కూడిన పాపం నశిస్తుంది; హే మునీ, దాని ప్రాదుర్భావాన్ని నేను వివరిస్తాను।

Verse 5

शैलराजेन रत्नानि यानि पुंजीकृतान्यहो । उत्तरे कालराजस्य तानि तस्य गिरेर्वृषात्

అహో! శైలరాజుడు గుట్టలుగా కూడబెట్టిన రత్నాలు, కాలరాజునకు ఉత్తరంగా, ఆ పర్వతపు ఎత్తైన వాలుపై ఉండెను।

Verse 6

सर्वरत्नमयं लिंगं जातं तत्सुकृतात्मनः । शक्रचापसमच्छायं सर्वरत्नद्युतिप्रभम्

ఆ సుకృతాత్ముని పుణ్యప్రభావంతో సర్వరత్నమయమైన లింగం ప్రాదుర్భవించింది। అది ఇంద్రధనుస్సు వలె కాంతిమంతమై, సమస్త రత్నదీప్తితో ప్రకాశించింది॥

Verse 7

तल्लिंगदर्शनादेव ज्ञानरत्नमवाप्यते । शैलेश्वरं समालोक्य शिवौ तत्र समागतौ

ఆ లింగ దర్శనమాత్రంతోనే ‘జ్ఞానరత్నం’ లభిస్తుంది। శైలేశ్వరాన్ని దర్శించి శివుడు మరియు (పార్వతి) ఇద్దరూ అక్కడికి కలిసి వచ్చారు॥

Verse 8

यत्र रत्नमयं लिंगमाविर्भूतं स्वयं मुने । तस्य स्फुरत्प्रभाजालैस्ततमंबरमंडलम्

ఓ మునీ! ఎక్కడ ఆ రత్నమయ లింగం స్వయంగా ప్రాదుర్భవించిందో, అక్కడ దాని స్ఫురించే ప్రభాజాలాలతో సమస్త ఆకాశమండలం వ్యాపించింది॥

Verse 9

तत्र दृष्ट्वा शुभं लिंगं सर्वरत्नसमुद्भवम् । भवान्यदृष्टपूर्वा हि परिपप्रच्छ शंकरम्

అక్కడ సర్వరత్నసముద్భవమైన ఆ శుభ లింగాన్ని చూసి—భవానీ ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడనిది కావడంతో—శంకరుణ్ణి విశదంగా ప్రశ్నించింది॥

Verse 10

देवदेव जगन्नाथ सर्वभक्ताभयप्रद । कुतस्त्यमेतल्लिंगं द्विसप्तपातालमूलवत्

ఓ దేవదేవా, జగన్నాథా, సర్వభక్తాభయప్రదా! ఈ లింగం ఎక్కడి నుండి వచ్చింది? ఇది যেন పద్నాలుగు పాతాళాల వరకు మూలాలు కలిగినట్లుగా ఉంది॥

Verse 11

ज्वालाजटिलिताकाशं प्रभाभासित दिङ्मुखम् । किमाख्यं किं स्वरूपं च किं प्रभावं भवांतक

దాని జ్వాలలు ఆకాశాన్నే జటిలం చేసినట్లుగా కనిపించి, దాని ప్రభ దిక్కుల ముఖాలను ప్రకాశింపజేస్తుంది. ఓ భవాంతకా! దాని నామం ఏమిటి, దాని స్వరూపం ఏమిటి, దాని ప్రభావం ఏమిటి?

Verse 12

यस्य संवीक्षणादेव मनोमेतीव हृष्टवत् । इहैव रमते नाथ कथयैतत्प्रसादतः

దానిని కేవలం దర్శించగానే మనస్సు ఆనందమత్తమై ఇక్కడే రమిస్తుంది. ఓ నాథా! కృపచేసి దీనిని వివరించండి.

Verse 13

देवदेव उवाच । शृण्वपर्णे समाख्यामि यत्त्वया पृच्छि पार्वति । स्वरूपमेतल्लिंगस्य सर्वतेजोनिधेः परम्

దేవదేవుడు పలికెను—ఓ అపర్ణా, వినుము; ఓ పార్వతీ, నీవు అడిగినదాన్ని నేను వివరిస్తాను. ఇది ఈ లింగమునకు పరమ స్వరూపము—సర్వ తేజస్సుల పరమ నిధి.

Verse 14

तव पित्रा हिमवता गिरिराजेन भामिनि । त्वामुद्दिश्य महारत्नसंभारोत्राप्यनायि हि

ఓ భామినీ! నీ తండ్రి హిమవంతుడు, గిరిరాజు, నిన్ను ఉద్దేశించి ఇక్కడకూడా మహారత్నసంభారాన్ని తెప్పించాడు.

Verse 15

अत्र तानि च रत्नानि राशीकृत्य हिमाद्रिणा । सुकृतोपार्जितान्येव ययौ स्वसदनं पुनः

హిమాద్రి ఆ రత్నాలను ఇక్కడ కుప్పగా చేసి ఉంచి, అవి సుకృతసంచయంతోనే లభించినవని తెలిసి, తరువాత తన నివాసానికి మళ్లీ వెళ్లెను.

Verse 16

तवार्थं वाममार्थं वा श्रद्धया यत्समर्प्यते । काश्यां तस्य परीपाको भवेदीदृग्विधोऽनघे

హే నిర్దోషిణీ! నీ నిమిత్తమై గానీ, విరుద్ధ ఉద్దేశ్యంతో గానీ, శ్రద్ధతో ఏది సమర్పించబడుతుందో, అది కాశీలో సమర్పితమైతే దాని ఫలము ఇలాగే అత్యుత్తమంగా పరిపక్వమవుతుంది.

Verse 17

लिंगं रत्नेश्वराख्यं वै मत्स्वरूपं हि केवलम् । अस्य प्रभावो हि महान्वाराणस्यामुमे ध्रुवम्

‘రత్నేశ్వర’ అనే ఈ లింగము నిశ్చయంగా నా స్వరూపమే. హే ఉమా! వారాణసీలో దీని ప్రభావము మహత్తరమైనది—ఇది ధృవం.

Verse 18

सर्वेषामिह लिंगानां रत्नभूतमिदं परम् । अतो रत्नेश्वरं नाम परं निर्वाणरत्नदम्

ఇక్కడి సమస్త లింగాలలో ఇది పరమ శ్రేష్ఠము, రత్నస్వరూపము. అందుకే దీనికి ‘రత్నేశ్వర’ అనే నామము—మోక్షరత్నాన్ని ప్రసాదించే పరమదాత.

Verse 19

अनेनैव सुवर्णेन पित्रा राशीकृतेन च । प्रासादमस्य लिंगस्य विधापय महेश्वरि

హే మహేశ్వరీ! నీ తండ్రి గుట్టలుగా కూడబెట్టిన ఈ స్వర్ణంతోనే ఈ లింగానికి ప్రాసాదము (ఆలయ-భవనం) నిర్మింపజేయి.

Verse 20

लिंगप्रासादकरणात्खंडस्फुटित संस्कृतेः । लिंगस्थापनजं पुण्यं हेलयैवेह लभ्यते

లింగానికి ప్రాసాదం నిర్మించడం వల్ల, అలాగే విరిగినది-చీలినదిని సంస్కరించడం (పునరుద్ధరణ) వల్ల, ఇక్కడ లింగస్థాపనజన్య పుణ్యం స్వల్ప ప్రయత్నంతోనే లభిస్తుంది.

Verse 21

तथेति भगवत्योक्त्वा गणाः प्रासादनिर्मितौ । सोमनंदि प्रभृतयो ऽसंख्या व्यापारिता मुने

“తథాస్తు” అని దేవీ వాక్యాన్ని స్వీకరించి గణులు ప్రాసాద నిర్మాణంలో నిమగ్నులయ్యారు. ఓ మునీ, సోమనంది మొదలైనవారి నాయకత్వంలో అసంఖ్య గణులు పనిలో నియోగింపబడ్డారు.

Verse 22

गणैश्च कांचनमयो नानाकौतुकचित्रितः । निर्ममे याममात्रेण प्रासादो मेरुशृंगवत्

గణులు బంగారుమయమైన, నానావిధ ఆశ్చర్యకర అలంకారాలతో చిత్రితమైన ప్రాసాదాన్ని నిర్మించారు. కేవలం ఒక యామంలోనే అది మేరుశిఖరంలా సిద్ధమైంది.

Verse 23

देवी प्रदृष्टवदना दृष्ट्वा प्रासादनिर्मितिम् । गणेभ्यो व्यतरद्भूरि समानं पारितोषिकम्

దేవి ఆనందప్రకాశిత ముఖంతో ప్రాసాద నిర్మాణం పూర్తైనదాన్ని చూసి గణులకు విరివిగా, సమానంగా పారితోషికం ప్రసాదించింది.

Verse 24

पुनश्च देवी पप्रच्छ प्रणिपातपुरःसरम् । महिमानं महादेवं लिंगस्यास्य महामुने

తర్వాత దేవి ముందుగా నమస్కరించి, ఓ మహామునీ, మహాదేవుని ఈ లింగ మహిమను మరల ప్రశ్నించింది.

Verse 25

देवदेव उवाच । लिंगं त्वनादिसंसिद्धमेतद्देवि शुभप्रदम् । आविर्भूतमिदानीं च त्वत्पितुः पुण्यगौरवात्

దేవదేవుడు పలికెను—ఓ దేవీ, ఈ లింగం అనాది, నిత్యసిద్ధం, శుభప్రదం. అయితే ఇప్పుడు నీ తండ్రి పుణ్యగౌరవం వల్ల ఇది అవిర్భవించింది.

Verse 26

गुह्यानां परमं गुह्यं क्षेत्रेऽस्मिश्चिंतितप्रदम् । कलौ कलुषबुद्धीनां गोपनीयं प्रयत्नतः

ఇది కాశీక్షేత్రంలో రహస్యాలలో పరమ రహస్యం, కోరిన ఫలాన్ని ప్రసాదించేది. కలియుగంలో కలుషితబుద్ధుల మధ్య దీనిని యత్నపూర్వకంగా గోప్యంగా కాపాడాలి.

Verse 27

यथा रत्नं गृहे गुप्तं न कैश्चिज्ज्ञायते परैः । अविमुक्ते तथा लिंगं रत्नभूतं गृहे मम

ఇల్లు లో దాచిన రత్నం ఇతరులకు తెలియనట్లే, అవిముక్తంలో నా స్వధామంలో రత్నస్వరూపమైన లింగం గుప్తంగా ఉంది.

Verse 28

यानि ब्रह्मांडमध्येत्र संति लिंगानि पार्वति । तैरर्चितानि सर्वाणि रत्नेशो यैः समर्चितः

హే పార్వతీ! బ్రహ్మాండమధ్యంలో ఉన్న అన్ని లింగాలను, ఇక్కడ రత్నేశుని ఆరాధించే వాడు వాటన్నిటినీ ఆరాధించినవాడే అవుతాడు.

Verse 29

प्रमादेनापि यैर्गौरि लिंगं रत्नेशमर्चितम् । ते भवंत्येव नियतं सप्तद्वीपेश्वरा नृपाः

హే గౌరీ! అప్రమత్తతవశాత్తూ రత్నేశలింగాన్ని ఆరాధించినవారు కూడా నిశ్చయంగా సప్తద్వీపాధిపతులైన రాజులవుతారు.

Verse 30

त्रैलोक्ये यानि वस्तूनि रत्नभूतानि तानि तु । रत्नेश्वरं समभ्यर्च्य सकृत्प्राप्नोति मानवः

త్రిలోకాల్లో ఉన్న రత్నస్వరూపమైన సమస్త వస్తువులను, రత్నేశ్వరుని ఒక్కసారి ఆరాధించిన మాత్రాన మనిషి పొందగలడు.

Verse 31

पूजयिष्यंति ये लिंगं रत्नेशं कामवर्जिताः । ते सर्वे मद्गणा भूत्वा प्रांते द्रक्ष्यंति मामिह

కామరహితులై రత్నేశలింగాన్ని పూజించువారు అందరూ నా గణులై, ప్రాణాంతంలో ఈ పుణ్యక్షేత్రమందే నన్ను దర్శింతురు।

Verse 32

रुद्राणां कोटिजप्येन यत्फलं परिकीर्तितम् । तत्फलं लभ्यते देवि रत्नेशस्य समर्चनात्

హే దేవీ! రుద్రమంత్రాన్ని కోటి సార్లు జపించిన ఫలమని చెప్పబడినదే, రత్నేశుని సమ్యక్ ఆరాధనచేతనే లభించును।

Verse 33

लिंगे चानादिसंसिद्धे यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि ते । इतिहासं महाश्चर्यं सर्वपापनिकृंतनम्

ఆ అనాది స్వయంసిద్ధ లింగమునకు సంబంధించిన వృత్తాంతమును నీకు చెప్పుచున్నాను; ఇది మహాశ్చర్యకరమైన ఇతిహాసము, సమస్త పాపాలను ఛేదించునది।

Verse 34

पुरेह नर्तकी काचिदासीन्नाट्यार्थकोविदा । सैकदा फाल्गुने मासि शिवरात्र्यां कलावती

ఈ నగరంలో ఒక నర్తకి ఉండెను, నాట్యార్థకళలలో నిపుణురాలు. ఒకసారి ఫాల్గుణ మాసంలో శివరాత్రి నాడు ఆమె—కలావతి అనే పేరుతో—(అక్కడ ఉండెను)।

Verse 35

ननर्त जागरं प्राप्य जगौ गीतं च पेशलम् । स्वयं च वादयामास नानावाद्यानि वाद्यवित्

జాగరణం చేసి ఆమె నర్తించింది; సొగసైన మధుర గీతాలను పాడింది; వాద్యనిపుణురాలై తానే అనేక వాద్యాలను వాయించింది।

Verse 36

तेन तौर्यत्रिकेणापि प्रीणयित्वाथ सा नटी । रत्नेश्वरं महालिंगं देशमिष्टं जगाम ह

గీతం, వాద్యం, నృత్యం అనే తౌర్యత్రికంతో కూడ శివుని ప్రసన్నం చేసి, ఆ నటి తరువాత రత్నేశ్వరమనే మహాలింగమున్న తన ఇష్టస్థానానికి వెళ్లింది।

Verse 37

कालधर्मवशंयाता तत्र सा वरनर्तकी । सुता गंधर्वराजस्य वसुभूतेर्बभूव ह

అక్కడ కాలధర్మ వశమై (దేహం విడిచి) ఆ ఉత్తమ నర్తకి గంధర్వరాజుడు వసుభూతి కుమార్తెగా జన్మించింది।

Verse 38

संगीतस्य सवाद्यस्य तस्य लास्यस्यपुण्यतः । तत्रेशाग्रे कृतस्येह जागरे शिवरात्रिजे

వాద్యాలతో కూడిన ఆ సంగీతం, ఆ లాస్యనృత్యం చేసిన పుణ్యఫలంగా—శివరాత్రి జాగరణంలో అక్కడ ప్రభువు సన్నిధిలో చేసినదాని వల్ల—

Verse 39

रम्या रत्नावली नाम रूपलावण्यशालिनी । कलाकलापकुशला मधुरालापवादिनी

ఆమె మనోహరమైనది, రత్నావళి అనే నామముగలది; రూపలావణ్యసంపన్న, అనేక కళల్లో నిపుణ, మధుర ఆలాపంతో మధురంగా పలికేది.

Verse 40

पितुरानंदकृन्नित्यं वसुभूतेर्घटोद्भव । सर्वगांधर्वकुशला गुणरत्नमहाखनिः

వసుభూతి కుమార్తె అయిన ఆమె నిత్యం తండ్రికి ఆనందం కలిగించేది; సమస్త గంధర్వకళల్లో నిపుణురాలు, గుణరత్నాల మహాఖనిలాంటిది.

Verse 41

मुने सखीत्रयं तस्याश्चारु चातुर्यभाजनम् । शशिलेखानंगलेखा चित्रलेखेति नामतः

హే మునీ, ఆమెకు మూడు సఖులు ఉండిరి—సుందరులు, చాతుర్యానికి పాత్రలు—శశిలేఖా, అనంగలేఖా, చిత్రలేఖా అని పేర్లు।

Verse 42

तिसृभिस्ताभिरेकत्र वाग्देवीपरिशीलिता । ताभ्यः सर्वाः कलाः प्रादात्परिप्रीता सरस्वती

ఆ మూడు సఖులతో కలిసి వాగ్దేవిని శ్రద్ధగా సేవించారు; ప్రసన్నమైన సరస్వతి వారికి సమస్త కళలను ప్రసాదించింది।

Verse 43

प्राप्य रत्नावली गौरि सा जन्मांतरवासनाम् । रत्नेश्वरस्य लिंगस्य जग्राह नियमं शुभम्

హే గౌరీ, రత్నావలిగా జన్మించి ఆమెకు పూర్వజన్మ వాసన మళ్లీ లభించింది; రత్నేశ్వర లింగాన్ని కేంద్రంగా చేసుకొని శుభ నియమాన్ని స్వీకరించింది।

Verse 44

रत्नभूतस्य लिंगस्य काश्यां रत्नेश्वरस्य वै । नित्यं संदर्शनं प्राप्य वक्ष्याम्यपि वचो मुखे

కాశీలో రత్నేశ్వరుని ఆ రత్నస్వరూప లింగాన్ని నిత్యం దర్శించి, నేనూ ముఖాముఖిగా ఆ మాటలను చెప్పుదును।

Verse 45

इत्थं नियमवत्यासीत्सा गंधर्वसुतोत्तमा । ताभिः सखीभिः सहिता नित्यं लिंगं च पश्यति

ఇలా గంధర్వకన్యలలో శ్రేష్ఠురాలైన ఆమె నియమంలో స్థిరపడింది; ఆ సఖులతో కలిసి నిత్యం లింగాన్ని దర్శిస్తుంది।

Verse 46

एकदाराध्य रत्नेशं ममैतल्लिंगमुत्तमम् । समानर्च च सा बाला रम्यया गीतमालया

రత్నేశుని ఒక్కసారి ఆరాధించి—ఇది నా పరమోత్తమ లింగమని—ఆ బాలిక మళ్లీ సమభావంతో పూజ చేసి, రమ్యమైన గీతమాలికను సమర్పించింది।

Verse 47

सख्यः प्रदक्षिणीकर्तुं लिंगं तिस्रोऽप्युमे गताः । तस्या गीतेन तुष्टोहं लिंगस्थो वरदोभवम्

హే ఉమా, ఆమె మూడు సఖులు కూడా లింగాన్ని ప్రదక్షిణ చేయడానికి వెళ్లారు. ఆ కన్య గీతంతో తృప్తి చెందిన నేను—లింగస్థుడనై—వరదాతనయ్యాను।

Verse 48

यस्त्वया रंस्यते रात्रावद्य गंधर्वकन्यके । तवनामसमानाख्यः स ते भर्ता भविष्यति

హే గంధర్వకన్యకా, ఈ రాత్రి నీవు ఎవనితో క్రీడిస్తావో, నీ పేరుతో సమానమైన పేరుగల వాడే నీ భర్త అవుతాడు।

Verse 49

इति लिंगांबुधेर्जातां परिपीय वचःसुधाम् । बभूवानंदसंदोह मंथरातीव ह्रीमती

ఇలా లింగసముద్రం నుండి జనించిన వచనామృతాన్ని పానంచేసి, ఆ లజ్జావతి కన్య ఆనందసమూహంతో నెమ్మదిగా మైమరచినట్లైంది।

Verse 50

गताथ व्योममार्गेण सखीभिः स्वपितुर्गृहम् । कथयंती निजोदंतं तमालीनां पुरो मुदा

తర్వాత ఆమె సఖులతో కలిసి ఆకాశమార్గంలో తండ్రి ఇంటికి వెళ్లి, తమాలీ యువతుల ముందర ఆనందంగా తన అనుభవాన్ని వివరించింది।

Verse 51

ताभिर्दिष्ट्येति दिष्ट्येति सखीभिः परिनंदिता । अद्य ते वांछितं भावि रत्नेशस्य समर्चनात्

సఖీలు “దిష్ట్యా! దిష్ట్యా!” అని హర్షధ్వని చేసి ఆమెను అభినందించి పలికారు— “ఈ రోజు రత్నేశుని సమ్యక్ ఆరాధన ఫలంగా నీ కోరిన కోరిక నెరవేరును।”

Verse 52

यद्यायाति स ते रात्रावद्य कौमारहारकः । चोरो बाहुलतापाशैः पाशितव्योतियत्नतः

ఈ రాత్రి ఆ కన్యాహారక దొంగ నీ వద్దకు వస్తే, నీ లతాసమాన భుజపాశాలతో అతనిని అత్యంత జాగ్రత్తగా బంధించాలి।

Verse 53

गोचरीक्रियतेस्माभिर्यथा स सुकृतैकभूः । प्रातरेव तव प्रेयान्रत्नेशादिष्ट इष्टकृत्

మేము అలా ఏర్పాటుచేస్తాము—పుణ్యమూర్తి అయిన అతడు నీ అందుబాటులోకి రావునట్లు; ప్రాతఃకాలానికే రత్నేశునిచే నియుక్తుడైన నీ ప్రియుడు అభీష్ట కార్యాన్ని సాధించును।

Verse 54

यातास्वस्मासु हृष्टासु भवती शयगौरवात् । अहो रत्नेश्वरं लिंगं प्रत्यक्षीकृतवत्यसि

మేము హర్షంతో వెళ్లిపోయినప్పుడు, నీవు నిద్రాభారంతో అక్కడే మిగిలిపోయావు. అహో! నీవు రత్నేశ్వర లింగాన్ని నీకు ప్రత్యక్షంగా దర్శనమయ్యేలా చేసుకున్నావు।

Verse 55

अहोभाग्योदयो नृणामहो पुण्यसमुच्छ्रयः । एकस्यैव भवेत्सिद्धिर्यदेकत्रापि तिष्ठताम्

అహో, మనుష్యులకు ఎంత భాగ్యోదయం—అహో, పుణ్యసంచయం ఎంత మహత్తరము! ఒకే పవిత్రస్థలంలో స్థిరంగా నిలిచినవారికి ఒక్కరికైనా సిద్ధి కలుగగలదు।

Verse 56

सत्यं वदंति नासत्यं दैवप्राधान्यवादिनः । दैवमेव फलेदेकं नोद्यमो नापरं बलम्

దైవప్రాధాన్యాన్ని వాదించువారు సత్యమే పలుకుదురు, అసత్యం కాదు—ఫలము దైవమేతనే పక్వమగును; మానవ ప్రయత్నం నిజమైన బలం కాదు, మరే శక్తియు కాదు।

Verse 57

भवत्या अपि चास्माकमेक एव हि चोद्यमः । परं दैवं फलत्येकं यथा तव न नः पुरः

నీకు కూడా మాకు కూడా ప్రయత్నం ఒక్కటే; అయినా ఫలమిచ్చేది దైవమే—అందుకే ఈ విషయంలో అది నీకు అనుకూలమైంది, మాకు కాదు।

Verse 58

लोकानां व्यवहारोयमालिप्रोक्तप्रसंगतः । परं मनोरथावाप्तिस्तव या सैव नः स्फुटम्

ఇది లోకవ్యవహారమే, సఖుల సంభాషణా ప్రసంగం వల్ల వచ్చినది; కానీ నీ మనోరథసిద్ధి—అదే మాకు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది।

Verse 59

इति संव्याहरंतीनामनंतोध्वाऽतितुच्छवत् । क्षणात्तासां व्यतिक्रांतः प्राप्ताश्च स्वंस्वमालयम्

వారు అలా పలుకుతుండగా అంతులేని రాత్రి కూడా తుచ్ఛమైనట్లుగా గడిచిపోయింది; క్షణంలోనే అది దాటిపోయి వారు తమ తమ గృహాలకు చేరుకున్నారు।

Verse 60

अथ प्रातः समुत्थाय पुनरेकत्र संगताः । सा च मौनवती ताभिः परिभुक्तेव लक्षिता

తర్వాత ఉదయాన్నే లేచి వారు మళ్లీ ఒకచోట చేరారు; ఆమె మాత్రం మౌనంగా ఉండి, వారిచే అంతరంగంలో ముంచెత్తబడినట్లుగా గుర్తించబడింది।

Verse 61

तूष्णीं प्राप्याथ काशीं सा स्नात्वा मंदाकिनीजले । सखीभिः सहितापश्यल्लिंगं रत्नेश्वरं मम

ఆమె మౌనంగా కాశీకి చేరి మందాకినీ జలంలో స్నానం చేసి; సఖులతో కలిసి నా రత్నేశ్వర లింగాన్ని దర్శించింది।

Verse 62

निर्वर्त्य नियमं साथ लज्जामुकुलितेक्षणा । निर्बंधेन वयस्याभिः परिपृष्टा जगाद ह

నియమాన్ని పూర్తి చేసి ఆమె లజ్జతో కిందికి వాలిన చూపుతో ఉండగా; సఖులు పట్టుబట్టి అడగగా ఆమె పలికింది।

Verse 63

रत्नावल्युवाच । अथ रत्नेश यात्रायाः प्रयातासु स्वमंदिरम् । भवतीषु स्मरंत्येव तद्रत्नेशवचोऽमृतम्

రత్నావళి చెప్పింది—రత్నేశ్వర యాత్ర అనంతరం మీరు మీ మీ గృహాలకు వెళ్లినప్పుడు, ఆ రత్నేశ్వరుని అమృతసమాన వచనాలను నేను మళ్లీ మళ్లీ స్మరించాను।

Verse 64

सविशेषांगसंस्काराऽविशं संवेशमंदिरम् । निद्रादरिद्रनयना तद्विलोकनलालसा

ప్రత్యేక అంగసంస్కారాలు చేసుకొని నేను శయనగృహంలో ప్రవేశించాను; నిద్రలేని కళ్లతో, అయినా ఆయనను దర్శించాలనే తపనతో ఉన్నాను।

Verse 65

बलात्स्वप्नदशां प्राप्ता भाविनोर्थस्य गौरवात् । आत्मविस्मरणे हेतू ततो मे द्वौ बभूवतुः

రాబోయే విషయపు గంభీరత వల్ల నేను బలవంతంగా స్వప్నస్థితికి చేరాను; అప్పుడు ఆత్మవిస్మృతికి కారణమయ్యే రెండు హేతువులు నాకు కలిగాయి।

Verse 66

तंद्री तदंगसंस्पर्शौ मम बोधापहारकौ । तंद्र्या परवशा चासं ततस्तत्स्पर्शनेन च

నిద్రమత్తు మరియు ఆయన అంగస్పర్శ నా బోధను హరించాయి. ఆ నిద్రమత్తుకు వశమై, మళ్లీ ఆ స్పర్శవల్ల కూడా, నేను స్వాధీనంగా ఉండలేకపోయాను।

Verse 67

न जाने त्वथ किं वृत्तं काहं क्वाहं स चाथ कः । तं निर्जिगमिषुं सख्यो यावद्धर्तुं प्रसारितः

అప్పుడు ఏమి జరిగిందో నాకు తెలియలేదు—నేను ఎవరో, ఎక్కడున్నానో, ఆయన ఎవరో కూడా. సఖులారా, ఆయన వెళ్లబోతుండగా, ఆపాలని నేను చేయి చాచాను।

Verse 68

दोः कंकणेन रिपुणा क्वणितं तावदुत्कटम् । महता सिंजितेनाहं तेनाल्पपरिबोधिता

ఆయన భుజంలోని కంకణం శత్రువులా కఠినంగా మోగింది. ఆ పెద్ద ఝంకారంతో నేను కొద్దిగా బోధకు వచ్చాను।

Verse 69

सुखसंतानपीयूष ह्रदे परिनिमज्य वै । क्षणेन तद्वियोगाग्निकीलासु पतिता बलात्

అఖండ సుఖప్రవాహ అమృతహ్రదంలో మునిగినప్పటికీ, క్షణంలోనే ఆయన వియోగాగ్ని మేకులపై నేను బలవంతంగా పడవేయబడ్డాను।

Verse 70

किंकुलीयः स नो वेद्मि किंदेशीयः किमाख्यकः । दुनोति नितरां सख्यस्तद्विश्लेषानलो महान्

ఆయన ఏ కులానికి చెందినవాడో, ఏ దేశస్థుడో, ఆయన పేరు ఏమిటో నాకు తెలియదు. అయినా సఖులారా, ఆయన వియోగమనే మహాగ్ని నన్ను తీవ్రంగా దహిస్తోంది।

Verse 71

अनल्पोत्कलितं चेतः पुनस्तत्संगमाशया । प्राणानां मे यियासूनामेकमेव महौषधम्

మళ్లీ అతనితో సంగమమవుతాననే ఆశతో నా చిత్తం పదేపదే ఉప్పొంగింది. వెళ్లిపోవడానికి సిద్ధమైన నా ప్రాణాలకు ఆ ఆశయే మహౌషధమైంది.

Verse 72

वयस्या निशिभुक्तस्य तस्यैव पुनरीक्षणम् । भवतीनामधीनं च तत्पुनर्दर्शनं मम

ఓ సఖులారా! నేను రాత్రి గడిపిన ఆ ప్రియుని మళ్లీ చూడటం మీ అధీనంలోనే ఉంది. అతని పునర్దర్శనం నాకు మీ చేతుల్లోనే ఉంది.

Verse 73

काऽलीकमालयो वक्ति स्निग्धमुग्धेसखीजने । तद्दर्शनेन स्थास्यंति प्राणा यास्यंति चान्यथा

స్నేహభరితమైన, అమాయక సఖీమండలితో మాలయుడు అన్నాడు—“ఇది అసత్యం కాదు. అతని దర్శనమైతే నా ప్రాణాలు నిలుస్తాయి; లేకపోతే వెళ్లిపోతాయి.”

Verse 74

दशम्यवस्था सन्नह्येद्बाधितुं माधुना भृशम् । इति तस्या गिरः श्रुत्वा दूनाया नितरां च ताः

“దశమీ స్థితికి కావలసిన ఏర్పాట్లు చేయండి; తేనెతో ఈ బాధను బలంగా నివారించాలి” అని ఆమె మాటలు విని, ముందే దుఃఖితులైన ఆ సఖులు మరింతగా కలత చెందారు.

Verse 75

प्रवेपमानहृदयाः प्रोचुर्वीक्ष्य परस्परम्

వణికే హృదయాలతో వారు పరస్పరం చూసుకుంటూ పలికారు.

Verse 76

सख्य ऊचुः । यस्य ग्रामो न नो नाम नान्वयो नापि बुध्यते । स कथं प्राप्यते भद्रे क उपायो विधीयताम्

సఖులు పలికిరి—హే భద్రే! అతని గ్రామమును గాని, నామమును గాని, వంశమును గాని మేము ఎరుగము. అట్లయితే అతనిని ఎలా పొందగలము? దయచేసి ఉపాయమును విధించుము।

Verse 77

इति रत्नावली श्रुत्वा ससंदेहां च तद्गिरम् । वयस्यास्तदवाप्तौ मे यूयं कुंठि मुमूर्छ ह

ఆ మాటలు విని సందేహముతో రత్నావళి సఖులకు పలికెను—“నాకు అతనిని పొందించుటలో మీరు కుంఠితులైరి,” అని చెప్పి ఆమె మూర్ఛపడెను।

Verse 78

इत्यर्धोक्तेन सा बाला यूयं कुंठितशक्तयः । यद्वक्तव्यं त्विति तया यूयं कुंठीति भाषितम्

అర్ధోక్తితో ఆ బాలిక “మీ శక్తి కుంఠితమైంది” అని సూచించింది. చెప్పవలసినదాన్ని ఆమె “మీరు కుంఠితులే” అని పలికింది।

Verse 79

ततस्तास्त्वरिताः सख्यः परितापोपहारकान् । बहुशः शीतलोपायान्व्यधुर्मोहप्रशांतये

అప్పుడు సఖులు త్వరగా ఆమె దాహసంతాపాన్ని తొలగించే అనేక శీతల ఉపాయాలను చేసిరి, ఆమె మోహం-వ్యాకులత శాంతించుటకు।

Verse 80

व्यपैति न यदा मूर्छा तत्तच्छीतोपचारतः । तस्यास्तदैकयानीतं रत्नेशस्नपनोदकम्

ఆ శీతల చికిత్సలతో కూడ ఆమె మూర్ఛ తొలగనప్పుడు, వారు వెంటనే రత్నేశుని స్నానాభిషేక జలమును ఆమెకు తెచ్చిరి।

Verse 81

तदुक्षणात्क्षणादेव तन्मूर्छा विरराम ह । सुप्तोत्थितेव सावादीन्मुहुः शिवशिवेति च

ఆ జలాన్ని చల్లిన క్షణమే ఆమె మూర్ఛ తక్షణంగా తొలగిపోయింది. నిద్రలేచినవారిలా ఆమె మాట్లాడసాగి, మళ్లీ మళ్లీ “శివ! శివ!” అని పలికింది.

Verse 82

स्कदं उवाच । श्रद्धावतां स्वभक्तानामुपसर्गे महत्यपि । नोपायांतरमस्त्येव विनेश चरणोदकम्

స్కందుడు పలికెను— శ్రద్ధగల స్వభక్తులకు మహా ఆపద వచ్చినా, ప్రభువు పాదోదకము తప్ప నిజంగా మరొక ఉపాయం లేదు.

Verse 83

ये व्याधयोपि दुःसाध्या बहिरंतः शरीरगाः । श्रद्धयेशोदकस्पर्शात्ते नश्यंत्येव नान्यथा

బయటగానీ లోపలగానీ శరీరంలో ఉన్న, చికిత్సకు కఠినమైన వ్యాధులైనా— శ్రద్ధతో ప్రభు పాదోదక స్పర్శమాత్రంతోనే నశిస్తాయి; ఇతరథా కాదు.

Verse 84

सेवितं येन सततं भगवच्चरणोदकम् । तं बाह्याभ्यंतरशुचिं नोपसर्पति दुर्गतिः

ఎవడు నిరంతరం భగవంతుని పాదోదకాన్ని సేవించి గౌరవిస్తాడో, అతడు బాహ్యాంతరంగా శుద్ధుడవుతాడు; అతనికి దుర్గతి సమీపించదు.

Verse 85

आधिभौतिकतापं च तापं वाप्याधिदैविकम् । आध्यात्मिकं तथा तापं हरेच्छ्रीचरणोदकम्

శ్రీపాదోదకము ఆధిభౌతిక, ఆధిదైవిక, అలాగే ఆధ్యాత్మిక— ఈ మూడు తాపాలను హరించును.

Verse 86

व्यपेतसंज्वरा चाथ गंधर्वतनया मुने । उचितज्ञेति होवाच ताः सखीः स्रिग्धधो रधीः

జ్వరము తొలగిన గంధర్వకన్య, ఓ మునీ, స్నిగ్ధచిత్తముతో తన సఖీలను ఉద్దేశించి పలికింది— “యుక్తమైనదేమిటో తెలిసిన మీరే…”

Verse 87

रत्नावल्युवाच । शशिलेखेनंगलेखे चित्रलेखे मदीहितं । यूयं कुंठितसामर्थ्याः कुतो वस्ताः कलाः क्व वा

రత్నావళి పలికింది— “ఓ శశిలేఖా, ఓ నంగలేఖా, ఓ చిత్రలేఖా, నా మనసులోని కోరికను నెరవేర్చండి. మీ సామర్థ్యం ఎందుకు మందగించింది? మీ కళలు ఎక్కడ?”

Verse 88

मत्प्रियप्राप्तये सम्यगुपायोऽस्ति मयेक्षितः । रत्नेश्वरानुग्रहतोऽनुतिष्ठत हि तं हिताः

“నా ప్రియుని పొందుటకు సరైన ఉపాయాన్ని నేను గమనించాను. రత్నేశ్వరుని అనుగ్రహంతో, ప్రియ సఖులారా, దానిని ఆచరించండి।”

Verse 89

शशिलेखेभिलषितप्राप्त्यै लेखांस्त्वमालिख । संलिखानंगलेखे त्वं यूनः सर्वावनीचरान्

“ఓ శశిలేఖా, కోరినది లభించుటకు చిత్రరేఖలను గీయుము. ఓ నంగలేఖా, భూమిపై సంచరించే సమస్త యువకుల రూపాలను చిత్రించుము।”

Verse 90

चित्रगे चित्रलेखे त्वं पातालतलशायिनः । किंचिदाविर्भवच्चारु तारुण्यालंकृतींल्लिख

“ఓ చిత్రగుణసంపన్నా చిత్రలేఖా, పాతాళతలంలో నివసించువారినీ గీయుము; వారి మనోహర యౌవనాన్ని కొంత వెలుగులోనికి తెచ్చి, యౌవనలక్షణాలతో అలంకరించి చిత్రించుము।”

Verse 91

अथाकण्येति ताः सख्यस्तच्चातुर्यं प्रवर्ण्य च । लिलिखुः क्रमशः सख्यो यूनो यौवन शेवधीन्

అప్పుడు “తథాస్తు” అని చెప్పిన ఆ సఖులు ఆ చాతుర్యాన్ని ప్రశంసించి, ఒక్కొక్కరిగా యౌవననిధులైన ఆ యువకుల చిత్రాలను వ్రాశారు।

Verse 92

निर्यत्कौमारलक्ष्मीकान्पुंवत्त्व श्रीसमावृतान् । प्रातःसंध्येव गंधर्वी नृपाद्यांस्तानवैक्षत

గంధర్వీ కన్య ప్రాతఃసంధ్యలా కాంతిని విరజిమ్ముతూ, నవయౌవన తేజస్సుతో ఆవరితులై పురుషత్వశ్రీతో సమృద్ధులైన రాజులనూ ఇతరులనూ దర్శించింది।

Verse 93

सर्वान्सुरनिकायान्सा व्यलोकत शुभेक्षणा । न चांचल्यं जहावक्ष्णोस्तेषु स्वर्लोकवासिषु

శుభనేత్రాలైన ఆ కన్య దేవగణాలన్నిటినీ చూచింది; అయినా స్వర్గలోకవాసుల పట్ల ఆమె చూపు క్షణమాత్రం కూడా చలించలేదు।

Verse 94

ततो मध्यमलोकस्थान्मुनिराजकुमारकान् । विलोक्यापि न सा प्रीतिं क्वाप्याप प्रेमनिर्भरा

తర్వాత ఆమె మధ్యలోకంలో ఉన్న మునులు, రాజులు, రాజకుమారులను కూడా చూచింది; అయినా ప్రేమతో నిండినప్పటికీ ఆమెకు ఎవరిలోనూ ఎక్కడా ప్రీతి కలగలేదు।

Verse 95

अथ रत्नावली बाला कर्णाभ्यर्णविलोचना । दृशौ व्यापारयामास बलिसद्मयुवस्वपि

అప్పుడు కర్ణాభరణాల సమీపం వరకూ విస్తరించిన చూపు గల బాలిక రత్నావళి, బలిగృహంలోని యువకుల వైపుకూడా తన దృష్టిని మళ్లించింది।

Verse 96

दितिजान्दनुजान्वीक्ष्य सा गंधर्वी कुमारकान् । रतिं बबंध न क्वापि तापिता मान्मथैः शरैः

దైత్య-దానవుల యౌవన కుమారులను చూచి ఆ గంధర్వీ కన్య మన్మథశరాలతో దహించబడింది. ఆమె మనస్సు రతిలో బంధింపబడి, ఎక్కడా విశ్రాంతి పొందలేదు.

Verse 97

सुधाकर करस्पृष्टाप्यतिदूनांगयष्टिका । पश्यंती नागयूनः सा किंचिदुच्छ्वसिताऽभवत्

చంద్రకిరణంలా సున్నితమైన ఆమె దేహయష్టి ఎంతో క్షీణించినా, యువ నాగులను చూచి ఆమె స్వల్పంగా ఉచ్చ్వాసం విడిచింది.

Verse 98

भोगिनस्तान्विलोक्यापि चित्रंचित्रगतानथ । मनात्संभुक्तभोगेव क्षणमासीत्कुमारिका

ఆ భోగీ నాగాధిపతులను చూచి—అద్భుతం మీద అద్భుతం—ఆమె మనస్సు ముందే భోగాన్ని ఆస్వాదించినట్లుగా క్షణమాత్రం నిశ్చలమైంది; కన్య స్థిరంగా నిలిచింది.

Verse 99

यूनः प्रत्येकमद्राक्षीदशेषाञ्छेष वंशजान् । तक्षकान्वयगांस्तद्वदथ वासुकिगोत्रजान्

ఆమె ఒక్కొక్కరిని గమనిస్తూ శేషవంశంలో జన్మించిన సమస్త యువ నాగులను చూసింది; తక్షక వంశస్థులను కూడా, అలాగే వాసుకి గోత్రజులను కూడా చూసింది.

Verse 100

पुलीकानंत कर्कोट भद्रसंतानगानपि । दृष्ट्वा नागकुमारांस्ताञ्छंखचूडमथैक्षत

పులీక, అనంత, కర్కోట, భద్రసంతాన వంశాల నాగకుమారులను కూడా చూచి, ఆపై ఆమె శంఖచూడుని దర్శించింది.

Verse 110

एतस्यावगतं सर्वं देशनामान्वयादिकम् । मा विषीदालिसुलभस्त्वेष रत्नेश्वरार्पितः

ఇతని దేశం, పేరు, వంశము మొదలైన సమస్తము తెలిసిపోయింది. దుఃఖించకు; భక్తితో ఇతడు సులభంగా లభ్యుడు, రత్నేశ్వరునికి అర్పితుడై ఉన్నాడు.

Verse 120

कोसौ मत्स्वामिनो नाम रत्नेशस्य महेशितुः । लिंगराजस्य गृह्णाति कर्मबंधनभेदिनः

నా స్వామి—మహేశ్వరుడు రత్నేశ్వరుడు, లింగరాజుడు—కర్మబంధనాలను ఛేదించువాడైన ఆయన నామాన్ని ఎవరు ధరిస్తున్నారు?

Verse 130

हृदि रत्नेश्वरं लिंगं यस्य सम्यग्विजृंभते । अलातदंडवत्तस्मिन्कालदंडोपि जायते

ఎవరి హృదయంలో రత్నేశ్వర లింగము సమ్యకంగా వికసిస్తుందో, అతనిలో కాలదండమూ మండే అగ్నికడ్డిలా మారుతుంది.

Verse 140

अकारण सखा कोसौ प्रांतरे समुपस्थितः । निजप्राणान्पणीकृत्य येन त्राता स्म बालिकाः

ఆ నిర్జన ప్రదేశంలో ప్రత్యక్షమైన ఆ కారణరహిత స్నేహితుడు ఎవరు—తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి బాలికలను రక్షించినవాడు?

Verse 150

आरभ्य बाल्यमप्येषा लिंगं रत्नेश्वराभिधम् । यांति पित्राप्यनुज्ञाता काश्यामर्चयितुं सदा

బాల్యమునుండే, తండ్రి అనుమతితో, ఆమె ఎల్లప్పుడూ కాశీకి వెళ్లి ‘రత్నేశ్వర’ అనే లింగాన్ని ఆరాధించేది.

Verse 160

निशम्येति स पुण्यात्मा नागराजकुमारकः । आश्वास्य ता भयत्रस्ताः प्रोवाचेदं च पुण्यधीः

ఇది విని ఆ పుణ్యాత్ముడైన నాగరాజకుమారుడు భయంతో వణుకుతున్న ఆ స్త్రీలను ధైర్యపరచి, పుణ్యబుద్ధితో ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 170

एषा मंदाकिनी नाम दीर्घिका पुण्यतोयभूः । यस्यां कृतोदका मर्त्या मर्त्यलोके विशंति न

ఇది మందాకిని అనే పుణ్యజలమయమైన దీర్ఘిక. ఇందులో ఉదకక్రియ చేసిన మానవులు మళ్లీ మర్త్యలోకంలో ప్రవేశించరు।

Verse 180

वृद्धकालेश्वरस्यैष प्रासादो रत्ननिर्मितः । प्रतिदर्शं वसेद्यत्र रात्रौ चंद्रः सतारकः

ఇది వృద్ధకాలేశ్వరుని రత్ననిర్మిత ప్రాసాదము. ఇక్కడ రాత్రివేళ నక్షత్రాలతో కూడిన చంద్రుడు ప్రతిరోజూ తన సంపూర్ణ ప్రకాశంతో నివసిస్తున్నట్లు కనిపించును।

Verse 190

अथ सा कथयामास दनुजापहृतेः कथाम् । रत्नेश्वरं वरावाप्तिं स्वप्नावस्थां विहाय च

అప్పుడు ఆమె దానవుడు చేసిన అపహరణ కథను చెప్పింది; అలాగే రత్నేశ్వరుని విషయమై—వరప్రాప్తి ఎలా కలిగిందో—అది కేవలం స్వప్నావస్థ అని త్రోసిపుచ్చి వివరించింది।

Verse 200

यावद्बहिः समागच्छेद्रम्याद्रत्नेशमंडपात । तावद्गंधर्वराजाय ताभिः स वसुभूतये

అతడు రమ్యమైన రత్నేశమండపం నుండి బయటికి వచ్చిన వెంటనే, ఆ స్త్రీలు వసుభూతి (సమృద్ధి) కొరకు గంధర్వరాజునికి ఆ విషయాన్ని నివేదించిరి।

Verse 210

विनिवेदितवृत्तांतो रत्नेशानुग्रहस्य च । उवास ताभिः ससुखं पितृभ्यामभिनंदितः

రత్నేశుని అనుగ్రహపు సంపూర్ణ వృత్తాంతం నివేదించబడిన తరువాత, అతడు తల్లిదండ్రుల అభినందన పొందుతూ వారితో సుఖంగా నివసించాడు।

Verse 220

मूर्तः षडाननस्तत्र तव पुत्रः सुमध्यमे । एतत्त्रयं नरो दृष्ट्वा न गर्भं प्रविशेदुमे

హే సుమధ్యమే ఉమా! అక్కడ మూర్తిమంతుడైన షడాననుడు నీ కుమారుడే. ఈ త్రయాన్ని దర్శించిన నరుడు మళ్లీ గర్భప్రవేశం చేయడు।

Verse 225

इतिहासमिमं श्रुत्वा नारी वा पुरुषोपिवा । न जात्विष्टवियोगाग्नि तापेन परितप्यते

ఈ ఇతిహాసాన్ని విన్న తరువాత—స్త్రీయైనా పురుషుడైనా—ప్రియవియోగాగ్ని తాపంతో ఇక ఎన్నడూ దహించబడడు।