Adhyaya 12

Verse 1

अगस्त्य उवाच । श्रुत्वा स्कंद न तृप्तोस्मि तव वक्त्रेरितां कथाम् । अत्याश्चर्यकरं प्रोक्तमाख्यानं बैंदुमाधवम्

అగస్త్యుడు పలికెను— ఓ స్కందా! నీ ముఖమునుండి పలికిన కథను విన్నప్పటికీ నాకు తృప్తి కలగలేదు. నీవు చెప్పిన బిందు-మాధవాఖ్యానం అత్యంత ఆశ్చర్యకరం।

Verse 2

इदानीं श्रोतुमिच्छामि देवदेवसमागमम् । तार्क्ष्यात्त्र्यक्षः समाकर्ण्य दिवोदासस्य चेष्टितम्

ఇప్పుడు దేవదేవుని సమాగమాన్ని వినాలని కోరుతున్నాను. తార్క్ష్యుడు (గరుడుడు) ద్వారా దివోదాసుని కార్యాలను విని త్రినేత్రుడు ప్రభువు ఏమని ప్రతివచనమిచ్చెను?

Verse 3

विष्णुमायाप्रपंचं च किमाह गरुडध्वजम् । के के च शंभुना सार्धं समीयुर्मंदराद्गिरेः

విష్ణుమాయా ప్రపంచం గురించి గరుడధ్వజుడైన విష్ణువుకు అతడు ఏమని చెప్పెను? అలాగే మందరగిరి నుండి శంభువుతో కలిసి ఎవెవరు బయలుదేరిరి?

Verse 4

ब्रह्मणेशः कथं दृष्टस्त्रपाकुलित चक्षुषा । किमाह देव ब्रह्माणं किमुक्तं भास्वतापि च

లజ్జా-విస్మయాలతో కలవరపడిన నేత్రాలతో బ్రహ్మణేశుడు ఎలా దర్శనమయ్యెను? దేవుడు బ్రహ్మతో ఏమని పలికెను, భాస్వతుడు (సూర్యుడు) పట్ల ఏమని చెప్పబడెను?

Verse 5

योगिनीभिः किमाख्यायि गणाह्रीणाः किमब्रुवन् । एतदाख्याहि मे स्कंद महत्कौतूहलं मयि

యోగినీలు ఏమి వివరించారు, లజ్జిత గణులు ఏమి పలికారు? ఓ స్కందా, ఇది నాకు చెప్పుము; నాలో మహా కుతూహలం కలిగింది।

Verse 6

इमं प्रश्नं निशम्यैशिर्मुनेः कलशजन्मनः । प्रत्युवाच नमस्कृत्य शिवौ प्रणतसिद्धिदौ

కలశజన్ముడైన ముని ఈ ప్రశ్నను వినగానే ప్రభువు—ప్రణతులకు సిద్ధి ప్రసాదించే ఉభయ శివులను నమస్కరించి—ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 7

स्कंद उवाच । मुने शृणु कथामेतां सर्वपातकनाशिनीम् । अशेषविघ्नशमनीं महाश्रेयोभिवर्धिनीम्

స్కందుడు పలికెను—ఓ మునీ, ఈ కథను వినుము; ఇది సమస్త పాపనాశిని, అన్ని విఘ్నశమని, మహాశ్రేయస్సును వర్ధింపజేయునది।

Verse 8

अथ देवोऽसुररिपुः श्रुत्वा शंभुसमागमम् । द्विजराजाय स मुदा समदात्पारितोषिकम्

అప్పుడు అసురరిపువైన దేవుడు, శంభువు సమాగమాన్ని విని, సంతోషంతో ద్విజరాజునకు బహుమానాన్ని ప్రసాదించెను।

Verse 9

आयानं शंसते शंभोरुपवाराणसिप्रियम् । ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा ततश्चाभ्युद्ययौ हरिः

ఉపవారణసీకి ప్రియుడైన శంభువు రాకను ఆయన ప్రకటించాడు; అనంతరం బ్రహ్మను ముందుంచి హరి ప్రయాణమయ్యెను।

Verse 10

विवस्वता समेतश्च तैर्गणैः परितो वृतः । योगिनीभिरनूद्यातो गणेशमुपसंस्थितः

వివస్వాన్‌ (సూర్యుడు) తో కూడి, ఆ గణసమూహాలచే చుట్టుముట్టబడి, యోగినుల స్తోత్రగానాలతో అనుగీతుడై గణేశుడు ప్రభువు సమక్షానికి వచ్చి నిలిచెను।

Verse 11

अथनेत्रातिथीकृत्य देवदेवं वृषध्वजम् । मंक्षु तार्क्ष्यादवारुह्य प्रणनाम श्रियः पतिः

అప్పుడు దేవదేవుడు వృషధ్వజుడు శివుని తన నేత్రాల అతిథ్యంతో స్వాగతించి, శ్రీపతి విష్ణువు క్షణంలో తార్క్ష్యుడు (గరుడుడు) మీదనుండి దిగివచ్చి ప్రణామం చేసెను।

Verse 12

पितामहोपि स्थविरो भृशं नम्रशिरोधरः । प्रणतेन मृडेनैव प्रणमन्विनिवारितः

అతి వృద్ధుడైన పితామహ బ్రహ్మ కూడా తల బాగా వంచి ప్రణామించబోయెను; కాని ముందే భక్తితో వంగిన మృడుడు (శివుడు) అతనిని ప్రణామం చేయకుండా ఆపెను।

Verse 13

स्वस्त्यभ्युदितपाणिश्च रुद्रसूक्तैरमंत्रयत् । अक्षतान्यथ सार्द्राणि दर्शयन्सफलान्यजः

అతడు శుభాశీర్వాదార్థం చేతిని పైకెత్తి రుద్రసూక్తాలతో మంగళాన్ని ఆహ్వానించెను; అనంతరం అజుడు (అజన్ముడు) తడి అక్షతాలు మరియు ఫలసమృద్ధ నైవేద్యాలను చూపెను।

Verse 14

मौलिं पादाब्जयोः कृत्वा गणेशः सत्वरो नतः । मूर्ध्न्युपाजिघ्रयांचक्रे हरो हर्षाद्गजाननम्

మౌలిని పాదపద్మాలపై ఉంచి గణేశుడు త్వరగా నమస్కరించెను; ఆనందంతో హరుడు (శివుడు) గజాననుని పైకి ఎత్తి అతని శిరస్సును స్నేహంగా మ్రొక్కి వాసన చూచెను/ముద్దాడెను।

Verse 15

अभ्युपावेशयच्चापि परिष्वज्य निजासने । सोमनंदि प्रभृतयः प्रणेमुर्दंडवद्गणाः

ఆయన అతనిని సాదరంగా ఆహ్వానించి, తన స్వాసనంపై ఆలింగనంతో కూర్చోబెట్టెను. సోమనంది మొదలైన గణములు దండవత్‌గా భూమిపై ప్రణమించిరి.

Verse 16

योगिन्योपि प्रणम्येशं चक्रुर्मंगलगायनम् । तरणिः प्रणनामाथ प्रमथाधिपतिं हरम्

యోగినులు కూడా ఈశ్వరునికి నమస్కరించి మంగళగానము చేసిరి. అనంతరం తరణి (సూర్యుడు) ప్రమథాధిపతి హరునికి ప్రణమించెను.

Verse 17

खंडेंदुशेखरश्चाथ उपसिंहासनं हरिम् । समुपावेशयद्वामपार्श्वे मानपुरःसरम्

అప్పుడు ఖండేందుశేఖరుడు (చంద్రశేఖర శివుడు) హరిని సమీప సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, గౌరవాన్ని ముందుంచి తన వామపార్శ్వంలో స్థానం ఇచ్చెను.

Verse 18

ब्रह्माणं दक्षिणे भागे परिविश्राणितासनम् । दृष्ट्वा संभाविताः सर्वे शर्वेण प्रणता गणाः

బ్రహ్మదేవునికి దక్షిణ భాగంలో గౌరవాసనం ప్రసాదించబడెను. అది చూచి శర్వునికి ప్రణమించిన సమస్త గణములు తమను గౌరవింపబడినవారిగా భావించిరి.

Verse 19

मौलिचालनमात्रेण योगिन्योपि प्रसादिताः । संतोषितो रविश्चापि विशेति करसंज्ञया

మౌలిని స్వల్పంగా కదిలించిన మాత్రమున యోగినులు కూడా ప్రసన్నులయ్యిరి. రవి (సూర్యుడు) కూడ సంతుష్టుడై, ప్రభువు చేతి-సంకేతంతో లోనికి ప్రవేశించెను.

Verse 20

अथ शंभुं शतधृतिः प्रबद्धकरसंपुटः । परिविज्ञापयांचक्रे प्रसन्नवदनांबुजम्

అప్పుడు శతధృతి (బ్రహ్మ) చేతులు జోడించి, ప్రసన్న పద్మముఖుడైన శంభువును వినయంగా ప్రార్థించి నివేదించాడు।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । भगवन्देवदेवेश क्षंतव्यं गिरिजापते । वाराणसीं समासाद्य यदहं नागतः पुनः

బ్రహ్ముడు పలికెను— ఓ భగవాన్, దేవదేవేశా, గిరిజాపతీ! క్షమించుము; వారాణసీని చేరి కూడా నేను మళ్లీ రాలేకపోయాను।

Verse 22

प्रसंगतोपि कः काशीं प्राप्य चंद्रविभूषण । किंचिद्विधातुं शक्तोपि त्यजेत्स्थविरतां दधत्

హే చంద్రభూషణా! కేవలం సాంగత్యమాత్రంతోనైనా కాశీని పొందినవాడు ఎవరు సంయమ గాంభీర్యాన్ని విడిచిపెడతాడు? చేయగలిగినా పరిపక్వ స్థైర్యధారి దుష్కర్మం చేయడు।

Verse 23

स्वरूपतो ब्राह्मणत्वादपाकर्तुं न शक्यते । अथ शक्तो व्यपाकर्तुं कः पुण्ये संचिकीर्षति

స్వరూపతః బ్రాహ్మణత్వాన్ని తొలగించడం సాధ్యం కాదు; తొలగించగలిగినా పుణ్యస్థలంలో దానిని ఎవరు త్యజించాలని కోరుకుంటారు?

Verse 24

विभोरपि समाज्ञेयं धर्मवर्त्मानुसारिणि । न किंचिदपकर्तव्यं जानता केनचित्क्वचित

ధర్మమార్గానుసారిగా ఉన్నవాడు, మహాశక్తిమంతుడైనా, ఏది యుక్తమో తెలుసుకోవాలి; తెలిసి ఎవరూ ఎక్కడా స్వల్పమైన అపకారమూ చేయకూడదు।

Verse 25

कस्तादृशि महीजानौ पुण्यवर्त्मन्यतंद्रिते । काशीपाले दिवोदासे मनागपि विरुद्धधीः

ఇలాంటి విషయాలు తెలిసినవాడు, పుణ్యమార్గంలో అలసటలేని కాశీ పాలకుడు దివోదాసుని పట్ల స్వల్పమైనా విరోధబుద్ధి ఎలా కలిగించగలడు?

Verse 26

निशम्येति वचस्तुष्टः श्रीकंठोति विशुद्धधीः । हसन्प्रोवाच धातारं ब्रह्मन्सर्वमवैम्यहम्

ఆ మాటలు విని విశుద్ధబుద్ధి శ్రీకంఠుడు (శివుడు) సంతోషించాడు; చిరునవ్వుతో ధాత (బ్రహ్మ)ను ఉద్దేశించి—“ఓ బ్రహ్మన్, నాకు అన్నీ అవగతమయ్యాయి” అన్నాడు.

Verse 27

देवदेव उवाच । आदौ तावददोषं हि ब्रह्मत्वं ब्राह्मणस्य ते । वाजिमेधाध्वराणां च ततोपि दशकं कृतम्

దేవదేవుడు పలికెను—“ముందుగా నీ బ్రాహ్మణత్వం, బ్రహ్మస్థితి, నిస్సందేహంగా నిర్దోషమైనది; అంతేకాదు నీవు పది అశ్వమేధ యజ్ఞాలు కూడా నిర్వహించావు.”

Verse 28

ततोपि विहितं ब्रह्मन्भवता परमं हितम् । अपराधसहस्राणि यल्लिंगं स्थापितं मम

అయినప్పటికీ, ఓ బ్రహ్మన్, నీవు దానికన్నా మించిన పరమహితం చేసావు—వేల అపరాధాలు ఉన్నా నా లింగాన్ని స్థాపించావు.

Verse 29

येनैकमपि मे लिंगं स्थापितं यत्र कुत्रचित् । तस्यापराधलेशोपि नास्ति सर्वापराधिनः

ఎవడు ఎక్కడైనా నా లింగాన్ని ఒక్కటైనా స్థాపించాడో, అతడు అన్ని అపరాధాలతో కూడినవాడైనా అతనికి అపరాధలేశమాత్రమూ మిగలదు.

Verse 30

अपराधसहस्रेपि ब्राह्मणं योपराध्नुयात् । दिनैः कतिपयैरेव तस्यैश्वर्यं विनश्यति

వెయ్యి అపరాధాలు చేసినవాడైనా, బ్రాహ్మణుని అపరాధం చేసినచో, అతని ఐశ్వర్యమూ శ్రీయూ కొద్ది రోజులలోనే నశించును।

Verse 31

इति ब्रुवति देवेशेप्यंतरुच्छ्वसितं गणैः । समातृभिः समंताच्च विलोक्यास्यं परस्परम्

దేవేశుడు ఇలా పలికినపుడు, గణులు లోతైన నిట్టూర్పులు విడిచిరి; చుట్టూ మాతృదేవతలతో కలిసి పరస్పరం ముఖాలు చూచిరి।

Verse 32

अर्कोप्यवसरं ज्ञात्वा नत्वा शंभुं व्यजिज्ञपत् । प्रसन्नास्यमुमाकांतं दृष्ट्वा दृष्टचराचरः

అప్పుడు అర్కుడు (సూర్యుడు) కూడా సమయాన్ని గ్రహించి శంభువుకు నమస్కరించి తన విన్నపం తెలిపెను. ఉమాకాంతుని ప్రసన్న ముఖాన్ని చూసి—చరాచరములన్నిటినీ చూచువాడు—అతడు పలికెను।

Verse 33

अर्क उवाच । नाथ काशीमितो गत्वा यथाशक्ति कृतोपधिः । अकिंचित्करतां प्राप्तः सहस्रकरवानपि

అర్కుడు పలికెను—హే నాథా! ఇక్కడి నుండి కాశీకి వెళ్లి నా శక్తి మేరకు ఉపాయాలు చేసితిని; అయినా నేను అశక్తుడనైపోయితిని, సహస్రకిరణుడనైనప్పటికీ।

Verse 34

स्वधर्मपालके तस्मिन्दिवोदासे धरापतौ । निश्चितागमनं ज्ञात्वा देवस्याहमिह स्थितः

స్వధర్మాన్ని కాపాడే ఆ ధరణీపతి దివోదాసుడు రాజ్యము చేయుచుండగా, దేవుని నిర్ధారిత ఆగమనాన్ని తెలిసికొని నేను ఇక్కడే నిలిచియున్నాను।

Verse 35

प्रतीक्षमाणो देवेश त्वदामनमुत्तमम् । विभज्य बहुधात्मानं त्वदाराधनतत्परः

హే దేవేశా! నీ పరమోత్తమ ఆజ్ఞను ఎదురుచూస్తూ, నేను నన్ను అనేక రూపాలుగా విభజించుకొని, నీ ఆరాధనలోనే నిత్యము తత్పరుడనై ఉన్నాను.

Verse 36

मनोरथद्रुमश्चाद्य फलितः श्रीमदीक्षशात् । किंचिद्भक्तिलवांभोभिः सिक्तो ध्यानेन पुष्पितः

ఇప్పుడు నీ శ్రీమయ దృష్టి ప్రభావంతో ఈ మనోరథ వృక్షం ఫలించింది; భక్తి అనే కొద్దిపాటి జలబిందువులతో సించబడి, ధ్యానంతో పుష్పించింది.

Verse 37

इत्युदीरितमाकर्ण्य रवेर्वैरविलोचनः । प्रोवाच देवदेवेशो नापराध्यसि भास्कर

రవి పలికిన మాటలు విని, శత్రువులకు భయంకరమైన నేత్రాలు గల దేవదేవేశుడు ఇలా పలికెను—“హే భాస్కరా! నీవు ఏ అపరాధమూ చేయలేదు.”

Verse 38

ममैव कार्यं विह्तिं त्वं यदत्र व्यवस्थितः । यस्यां सुरप्रवेशो न तस्मिन्राजनि शासति

నీవు ఇక్కడ స్థిరంగా ఉండటం ద్వారా నా కార్యవిధినే నిర్వర్తిస్తున్నావు; ఎందుకంటే దేవతలకు ప్రవేశం లేని ఆ రాజ్యంలో ఆ రాజే పాలన చేస్తాడు.

Verse 39

इति सूरं समाश्वास्य देवदेव कृपानिधिः । गणानाश्वासयामास व्रीडा नम्रशिरोधरान्

ఇలా సూర్యుని ధైర్యపరచి, కరుణానిధి అయిన దేవదేవుడు, లజ్జతో వంగిన తలలుగల గణులను కూడా ఆదరించి ఆశ్వాసపరిచెను.

Verse 40

योगिन्योपि सुदृष्ट्वाथ शंभुना संप्रसादिताः । त्रपाभरसमाक्रांत कंधरा इव सं गताः

యోగినులూ ఆ మంగళ దర్శనాన్ని సుస్పష్టంగా చూచి శంభువు కృపచేత ప్రసన్నులయ్యారు. లజ్జాభారంతో మెడలు వంగినట్లుగా వినయంతో వారు సమూహంగా చేరారు.

Verse 41

ततो व्यापारयांचक्रे त्र्यक्षो नेत्राणि चक्रिणि । हरिर्न किंचिदप्यूचे सर्वज्ञाग्रे महामनाः

అనంతరం త్రినేత్రుడు చక్రధారుని వైపు తన నేత్రాలను చలింపజేశాడు; అయితే సర్వజ్ఞుని సమక్షంలో మహాత్ముడు హరి ఒక్క మాట కూడా పలకలేదు.

Verse 42

ईशोपि श्रुतवृत्तांतस्तार्क्ष्याद्गणप शार्ङ्गिणोः । मनसैव प्रसन्नोभून्न किंचित्पर्यभाषत

ఈశుడూ తార్క్ష్యుని నుండీ గణపుని నుండీ శార్ఙ్గధారుని వృత్తాంతాన్ని విని మనసులోనే సంతోషించాడు; కానీ ఏ మాటా ప్రత్యుత్తరం పలకలేదు.

Verse 43

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता गोलोकात्पंच धेनवः । सुनंदा सुमनाश्चापि सुशीला सुरभिस्तथा

అంతలో గోలోకమునుండి ఐదు ధేనువులు వచ్చాయి—సునందా, సుమనా, సుశీలా, అలాగే సురభి (మరొక ఐదవదానితో).

Verse 44

पंचमी कपिला चापि सर्वाघौघविघट्टिनी । वात्सल्यदृष्ट्या भर्गस्य तासामूधांसि सुस्रुवुः

ఐదవది కపిలా కూడా—సర్వ పాపప్రవాహాలను ఛేదించేది—భర్గుని మీద వాత్సల్య దృష్టి వేసిన వెంటనే వారి పొదుగులు పాలు కారసాగాయి.

Verse 45

ववर्षुः पयसां पूरैस्तदूधांसि पयोधराः । धारासारैरविच्छिन्नैस्तावद्यावद्ध्रदोऽभवत्

వర్షమేఘాలవలె పయోధరులు తమ ఉద్ధానముల నుండి పాల ప్రవాహాలను విరామంలేని ధారలుగా కురిపించారు; అంతవరకు అక్కడ ఒక హ్రదమే ఏర్పడింది.

Verse 46

पयःपयोधिरिव स द्वितीयः प्रैक्षि पार्षदैः । देवेश समधिष्ठानात्तत्तीर्थमभवत्परम्

ప్రభువు పార్షదులు దానిని రెండవ పాలసముద్రమువలె చూశారు; దేవేశ్వరుని అధిష్ఠానంతో ఆ స్థలం పరమ తీర్థమైంది.

Verse 47

कपिला ह्रद इत्याख्यां चक्रे तस्य महेश्वरः । ततो देवाज्ञया सर्वे स्नातास्तत्र दिवौकसः

మహేశ్వరుడు ఆ సరస్సుకు ‘కపిలా-హ్రద’ అనే నామం పెట్టెను; తరువాత దేవాజ్ఞతో సమస్త దివౌకసులు అక్కడ స్నానమాచరించారు.

Verse 48

आविरासुस्ततस्तीर्थादथ दिव्यपितामहाः । तान्दृष्ट्वा ते सुराः सर्वे तर्पयांचक्रिरे मुदा

ఆ తీర్థం నుండి తరువాత దివ్య పితామహులు ప్రత్యక్షమయ్యారు; వారిని చూసి సమస్త దేవతలు ఆనందంతో తర్పణం చేశారు.

Verse 49

अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा । इत्याद्या दिव्यपितरस्तृप्ताः शंभुं व्यजिज्ञपन्

అగ్నిష్వాత్తులు, బర్హిషదులు, ఆజ్యపులు, సోమపులు మొదలైన దివ్య పితరులు తృప్తులై శంభువుకు వినయంగా నివేదించారు.

Verse 50

देवदेव जगन्नाथ भक्तानामभयप्रद । अस्मिंस्तीर्थे त्वदभ्याशाज्जाता नस्तृप्तिरक्षया

హే దేవదేవా, జగన్నాథా, భక్తులకు అభయప్రదా! ఈ తీర్థంలో నీ సాన్నిధ్యమువలన మాలో అక్షయమైన తృప్తి కలిగింది.

Verse 51

तस्माच्छंभो वरं देहि प्रसन्नेनांतरात्मना । इति दिव्यपितॄणां स श्रुत्वा वाक्यं वृषध्वजः

కాబట్టి, హే శంభో, ప్రసన్నమైన అంతరాత్మతో వరం ప్రసాదించుము—అని దివ్య పితృదేవతల వాక్యాన్ని విని వృషధ్వజుడు (శివుడు) శ్రద్ధగా ఆలకించాడు.

Verse 52

शृण्वतां सर्वदेवानामिदं वचनमब्रवीत् । शर्वः सर्वपितॄणां वै परतृप्तिकरं परम्

సర్వ దేవతలు వినుచుండగా శర్వుడు (శివుడు) ఈ వచనాన్ని పలికెను—ఇది సమస్త పితృలకు పరమ తృప్తిని కలిగించునది.

Verse 53

श्रीदेवदेव उवाच । शृणु विष्णो महाबाहो शृणु त्वं च पि तामह । एतस्मिन्कापिले तीर्थे कापिलेय पयोभृते

శ్రీ దేవదేవుడు పలికెను—హే మహాబాహో విష్ణో, వినుము; హే పితామహా (బ్రహ్మా), నీవును వినుము. కాపిలా నదీ జలముచే పోషితమైన ఈ కాపిల తీర్థంలో…

Verse 54

ये पिंडान्निर्वपिष्यंति श्रद्धया श्राद्धदानतः । तेषां पितॄणां संतृप्तिर्भविष्यति ममाज्ञया

శ్రద్ధతో శ్రాద్ధదానంలో భాగంగా పిండాలను అర్పించువారు—నా ఆజ్ఞవలన వారి పితృదేవతలు సంపూర్ణ తృప్తిని పొందుదురు.

Verse 55

अन्यं विशेषं वक्ष्यामि महातृप्तिकरं परम् । कुहूसोमसमायोगे दत्तं श्राद्धमिहाक्षयम्

ఇప్పుడు నేను మరొక విశేష నియమాన్ని చెబుతున్నాను; అది పరమమై మహాతృప్తిని కలిగించేది. కుహూ–సోమ సంయోగంలో ఇక్కడ సమర్పించిన శ్రాద్ధం అక్షయమవుతుంది.

Verse 56

संवर्तकाले संप्राप्ते जलराशिर्जलान्यपि । क्षीयंते न क्षयत्यत्र श्राद्धं सोमकुहू कृतम्

సంవర్తకాలం వచ్చినప్పుడు సముద్రరాశి సహా సమస్త జలములు కూడా క్షీణిస్తాయి; కానీ ఇక్కడ సోమ–కుహూ సమయంలో చేసిన శ్రాద్ధం క్షీణించదు.

Verse 57

अमासोमसमायोगे श्राद्धं यद्यत्र लभ्यते । तीर्थे कापिलधारेस्मिन्गयया पुष्करेण किम्

అమావాస్య–సోమ సంయోగంలో ఈ కాపిలా ధార తీర్థంలో శ్రాద్ధం లభించి/చేయబడితే, ఇక గయా లేదా పుష్కరం ఎందుకు?

Verse 58

गदाधरभवान्यत्र यत्र त्वं च पितामह । वृषध्वजोस्म्यहं यत्र फल्गुस्तत्र न संशयः

ఇక్కడ గదాధరుడు (విష్ణువు) మరియు భవానీ ఉన్నారు; ఓ పితామహా, నీవు కూడా ఇక్కడే ఉన్నావు. నేను వృషధ్వజుడు (శివుడు) ఉన్న చోటే నిస్సందేహంగా ఫల్గు ఉంది.

Verse 60

कुरुक्षेत्रे नैमिषे च गंगासागरसंगमे । ग्रहणे श्राद्धतो यत्स्यात्तत्तीर्थे वार्षभध्वजे

కురుక్షేత్రంలో, నైమిషంలో, గంగా–సాగర సంగమంలో, అలాగే గ్రహణకాలంలో శ్రాద్ధం వల్ల కలిగే ఫలం—అదే ఫలం వృషభధ్వజుడు (శివుడు) ఉన్న ఈ తీర్థంలో లభిస్తుంది.

Verse 61

अस्य तीर्थस्य नामानि यानि दिव्य पितामहाः । तान्यहं कथयिष्यामि भवतां तृप्तिदान्यलम्

దివ్య పితామహులు ప్రకటించిన ఈ తీర్థమునకు గల దివ్య నామములను నేను ఇప్పుడు చెప్పుదును; వాటిని వినుట మాత్రమేగానీ మీకు తృప్తి మరియు ఆధ్యాత్మిక సంతృప్తిని ప్రసాదించుటకు చాలును।

Verse 62

मधुस्रवेति प्रथममेषा पुष्करिणी स्मृता । कृतकृत्या ततो ज्ञेया ततोऽसौ क्षीरनीरधिः

ఈ పవిత్ర పుష్కరిణి మొదట ‘మధుస్రవా’ (తేనె ప్రవాహముగలది) అని స్మరింపబడుతుంది. తరువాత ‘కృతకృత్యా’ (సర్వ లక్ష్యములను సిద్ధిచేయునది) అని తెలిసికొనవలెను. ఆపై ఇది ‘క్షీరనీరధి’—పాలవంటి జలములతో సముద్రమువలె ఉన్న కుండమని పిలువబడుతుంది।

Verse 63

वृषभध्वजतीर्थं च तीर्थं पैतामहं ततः । ततो गदाधराख्यं च पितृतीर्थं ततः परम्

ఇది ‘వృషభధ్వజతీర్థం’ (వృషభధ్వజధారి శివుని తీర్థం) అని కూడా పిలువబడుతుంది; తరువాత ‘పైతామహతీర్థం’ (పితామహుని పవిత్ర తీర్థం) అని. ఆపై ‘గదాధర’ అనే నామంతో, అంతకుమించి పరమ ‘పితృతీర్థం’—పితృదేవతల కొరకు తీర్థం—అని ప్రసిద్ధి।

Verse 64

ततः कापिलधारं वै सुधाखनिरियं पुनः । ततः शिवगयाख्यं च ज्ञेयं तीर्थमिदं शुभम्

తదుపరి ఇది నిజముగా ‘కాపిలధార’ అని పిలువబడుతుంది; మరల ఇదే స్థలం ‘సుధాఖని’—అమృత గని—అని. ఆపై ఈ శుభ తీర్థం ‘శివగయా’ అనే నామంతో తెలిసికొనవలెను।

Verse 65

एतानि दश नामानि तीर्थस्यास्य पितामहाः । भवतां तृप्तिकारीणि विनापि श्राद्धतर्पणैः

హే పూజ్య పితామహా! ఈ తీర్థమునకు ఇవే పది నామములు; ఇవి మీకు తృప్తిని కలిగించునవి—శ్రాద్ధము, తర్పణము చేయకపోయినను।

Verse 66

सूर्येंदु संगमे येत्र पितॄणां तृप्तिकामुकाः । ब्राह्मणान्भोजयिष्यंति तेषां श्राद्धमनंतकम्

సూర్యచంద్ర సంగమమైన ఈ స్థలంలో పితృ తృప్తిని కోరుకొని బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టువారికి, వారి శ్రాద్ధం పుణ్యఫలంలో అక్షయమై అనంతమవుతుంది।

Verse 67

श्राद्धे पितॄणां संतृप्त्यै दास्यंति कपिलां शुभाम् । येत्र तेषां पितृगणो वसेत्क्षीरोदरोधसि

శ్రాద్ధంలో పితృుల సంపూర్ణ తృప్తికై ఇక్కడ శుభమైన కపిలా గోవును దానం చేసేవారికి, వారి పితృగణము క్షీరసాగర తీరమున నివసించును।

Verse 68

वृषोत्सर्गः कृतो यैस्तु तीर्थेस्मिन्वार्षभध्वजे । अश्वमेधपुरोडाशैः पितरस्तेन तर्पिताः

ఈ వృషభధ్వజ తీర్థంలో వృషోత్సర్గం చేసినవారిచేత, వారి పితృులు అశ్వమేధ యాగపు పురోడాశములవలె తృప్తి పొందినట్లు భావించబడుతారు।

Verse 69

गयातोष्टगुणं पुण्यमस्मिंस्तीर्थे पितामहाः । अमायां सोमयुक्तायां श्राद्धैः कापिलधारिके

హే పితామహులారా! ఈ తీర్థంలో గయాకన్నా ఎనిమిది రెట్లు పుణ్యం కలుగుతుంది—సోమసహిత అమావాస్యనాడు కాపిలధారలో శ్రాద్ధం చేసినప్పుడు।

Verse 70

येषां गर्भेऽभवत्स्रावो येऽ दंतजननामृताः । तेषां तृप्तिर्भवेन्नूनं तीर्थे कापिलधारिके

గర్భంలో స్రావం/గర్భపాతం జరిగినవారు, అలాగే పళ్ళు మొలిచే కాలంలోనే ‘అమృత’ (అల్పాయువు) అయినవారు—వారికీ కాపిలధారా తీర్థంలో నిశ్చయంగా తృప్తి కలుగుతుంది।

Verse 71

अदत्तमौंजीदाना ये ये चादारपरिग्रहाः । तेभ्यो निर्वापितं पिंडमिह ह्यक्षयतां व्रजेत्

మౌంజీదానం చేయని వారు, అలాగే అనుచిత దానగ్రహణంతో జీవించినవారికీ ఇక్కడ సమర్పించిన పిండం అక్షయఫలమై, వారికి అవ్యభిచారిణీ తృప్తిని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 72

अग्निदाहमृता ये वै नाग्निदाहश्च येषु वै । ते सर्वे तृप्तिमायांति तीर्थे कापिलधारिके

అగ్నిదాహంతో మరణించినవారూ, అలాగే అగ్నిదాహం జరగనివారూ—వారందరూ కాపిలధారికా తీర్థంలో చేసిన తర్పణ-నివాపాలతో తృప్తిని పొందుతారు।

Verse 73

और्द्ध्वदैहिकहीना ये षोडश श्राद्धवर्जिताः । ते तृप्तिमधिगच्छंति घृतकुल्यां निवापतः

ఔర్ధ్వదేహిక కర్మాలు లేని వారు, అలాగే షోడశ శ్రాద్ధాలు చేయబడని వారు—ఘృతకుల్యాలో పిండనివాపం చేయుటవలన తృప్తిని పొందుతారు।

Verse 74

अपुत्राश्च मृता ये वै येषां नास्त्युकप्रदः । तेपि तृप्तिं परां यांति मधुस्रवसि तर्पिताः

పుత్రహీనులుగా మరణించినవారు, అలాగే ఉకప్రదానం చేయువాడు లేనివారు—మధుస్రవాలో చేసిన తర్పణంతో తృప్తులై పరమ తృప్తిని పొందుతారు।

Verse 75

अपमृत्युमृता ये वै चोरविद्युज्जलादिभिः । तेषामिह कृतं श्राद्धं जायते सुगतिप्रदम्

దొంగలు, మెరుపు, నీటిలో మునగడం మొదలైన కారణాలతో అపమృత్యువునకు గురైనవారికి—ఇక్కడ చేసిన శ్రాద్ధం సుగతిని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 76

आत्मघातेन निधनं यैषामिहविकमर्णाम् । तेपि तृप्तिं लभंतेत्र पिंडैः शिवगयाकृतैः

ఇక్కడ ఆత్మహత్యచేత మరణించిన దుర్దైవకర్ములు కూడ, శివగయాలో చేయబడిన పిండదానముచేత తృప్తిని పొందుదురు।

Verse 77

पितृगोत्रे मृता ये वै मातृपक्षे च ये मृताः । तेषामत्र कृतः पिंडो भवेदक्षयतृप्तिदः

పితృగోత్రంలో మరణించినవారు, మాతృపక్షంలో మరణించినవారు—వారికై ఇక్కడ చేయబడిన పిండదానం అక్షయ తృప్తిని ప్రసాదించును।

Verse 78

पत्नीवर्गे मृता ये वै मित्रवर्गे च ये मृताः । ते सर्वे तृप्तिमायांति तर्पिता वार्षभध्वजे

భార్యవర్గంలో మరణించినవారు, మిత్రవర్గంలో మరణించినవారు—వృషభధ్వజుడైన శివుని సన్నిధిలో తర్పణం పొందినచో వారందరూ తృప్తిని పొందుదురు।

Verse 80

तिर्यग्योनि मृता ये वै ये पिशाचत्वमागताः । तेप्यूर्ध्वगतिमायांति तृप्ताः कापिलधारिके

తిర్యగ్యోనిలో మరణించినవారు, పిశాచత్వాన్ని పొందినవారు—కాపిలధారికాలో తృప్తిపరచబడినచో వారు కూడా ఊర్ధ్వగతిని, శ్రేష్ఠ గతిని పొందుదురు।

Verse 81

ये तु मानुषलोकेस्मिन्पितरो मर्त्ययोनयः । ते दिव्ययोनयः स्युर्वै मधुस्रवसि तर्पिताः

ఈ మనుష్యలోకంలో మర్త్యయోనిలో ఉన్న పితృదేవతలు—మధుస్రవాలో తర్పణం పొందినచో వారు నిశ్చయంగా దివ్యయోనిని పొందుదురు।

Verse 82

ये दिव्यलोके पितरः पुण्यैर्देवत्वमागताः । ते ब्रह्मलोके गच्छंति तृप्तास्तीर्थे वृषध्वजे

దివ్యలోకంలో పుణ్యఫలంతో దేవత్వాన్ని పొందిన పితృదేవతలు, వృషధ్వజ తీర్థంలో తృప్తి పొందిన తరువాత బ్రహ్మలోకానికి గమిస్తారు।

Verse 83

कृते क्षीरमयं तीर्थं त्रेतायां मधुमत्पुनः । द्वापरे सर्पिषा पूर्णं कलौ जलमयं भवेत्

కృతయుగంలో ఈ తీర్థం క్షీరస్వరూపం; త్రేతాయుగంలో మధుస్వరూపం; ద్వాపరంలో ఘృతంతో నిండినది; కలియుగంలో జలస్వరూపమవుతుంది।

Verse 84

सीमाबहिर्गतमपि ज्ञेयं तीर्थमिदं शुभम् । मध्ये वाराणसि श्रेष्ठं मम सान्निध्यतो नरैः

సీమకు బయట ఉన్నప్పటికీ ఈ శుభస్థలం తీర్థమని తెలుసుకోవాలి; అయితే వారాణసి మధ్యలో నా సాన్నిధ్యవల్ల ఇది మనుష్యులకు శ్రేష్ఠం।

Verse 85

काशीस्थितैर्यतो दर्शि ध्वजो मेषवृषलांछनः । वृषध्वजेन नाम्नातः स्थास्याम्यत्र पितामहाः

కాశీలో నివసించువారు నా ధ్వజంపై మేష-వృషభ చిహ్నాలను దర్శిస్తారు; అందువల్ల ఓ పితామహులారా, నేను ఇక్కడ ‘వృషధ్వజ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడై నివసిస్తాను।

Verse 86

पितामहेन सहितो गदाधरसमन्वितः । रविणा पार्षदैः सार्धं तुष्टये वः पितामहाः

పితామహుడు (బ్రహ్మ)తో కలిసి, గదాధరునితో కూడి, రవి మరియు పార్షదులతో సహా—ఓ పితామహులారా, మీ తృప్తికోసమే (నేను ఇక్కడ ఉన్నాను)।

Verse 87

इति यावद्वरं दत्ते पितृभ्यो वृषभध्वजः । तावन्नदी समागत्य प्रणम्येशं व्यजिज्ञपत्

ఇలా వృషభధ్వజుడు పితృదేవతలకు వరం ప్రసాదిస్తున్న వేళ, నది వచ్చి ప్రభువుకు నమస్కరించి వినయంగా ప్రశ్నించింది।

Verse 88

नंदिकेश्वर उवाच । विहितः स्यदनः सज्जस्ततोस्तु विजयोदयः । अष्टौ कंठीरवा यत्र यत्रोक्ष्णामष्टकं शुभम्

నందికేశ్వరుడు అన్నాడు—రథాన్ని విధివిధానంగా సిద్ధం చేసి సన్నద్ధం చేయండి; దానివల్ల విజయం, సంపద ఉద్భవిస్తాయి। ఎక్కడ ఎనిమిది సింహాలు, ఎక్కడ శుభమైన ఎనిమిది వృషభాల సమూహం ఉందో…

Verse 89

यत्रेभाः परिभांत्यष्टौ यत्राष्टौ जविनो हयाः । मनः संयमनं यत्र कशापाणि व्यवस्थितम्

ఎక్కడ ఎనిమిది ఏనుగులు ప్రకాశిస్తూ నిలుస్తాయో, ఎక్కడ ఎనిమిది వేగవంతమైన గుర్రాలు ఉంటాయో; ఎక్కడ మనస్సు నియంత్రణ స్థిరమై, చేతిలో కొరడా సిద్ధంగా ఉంటుందో।

Verse 90

गंगायमुनयोरीषे चक्रे पवनदेवता । सायंप्रातर्मये चक्रे छत्रं द्यौर्मंडलं शुचि

పవనదేవుడు గంగా-యమునల కోసం లగ్గాలను తయారు చేశాడు; అలాగే సాయంకాల-ప్రాతఃకాలములతో నిర్మితమైన శుద్ధ ద్యౌమండలపు ఛత్రాన్ని కూడా సృష్టించాడు।

Verse 91

तारावलीमयाः कीला आहेया उपनायकाः । श्रुतयो मार्गदर्शिन्यः स्मृतयो रथगुप्तयः

నక్షత్రావళులతో కీలు తయారయ్యాయి; సర్పాలు మార్గనిర్దేశక సహాయకులయ్యాయి। శ్రుతులు మార్గదర్శినులయ్యాయి, స్మృతులు రథరక్షకులయ్యాయి।

Verse 92

दक्षिणाधूर्दृढा यत्र मखा यत्राभिरक्षकाः । आसनं प्रणवो यत्र गायत्रीपादपीठभूः

ఆ పవిత్ర స్థలంలో దక్షిణా విధి దృఢంగా నిలుస్తుంది; యజ్ఞాలు అక్కడ రక్షింపబడుతాయి. అక్కడ ఆసనం ప్రణవం ‘ఓం’; భూమి గాయత్రీ పాదపీఠమై విరాజిల్లుతుంది.

Verse 93

सांगा व्याहृतयो यत्र शुभा सोपानवीथिकाः । सूर्याचंद्रमसौ यत्र सततं द्वाररक्षकौ

అక్కడ అంగాలతో కూడిన పవిత్ర వ్యాహృతులు శుభమైన మెట్లు, మార్గాలుగా మారుతాయి. అక్కడ సూర్యచంద్రులు నిత్యం ద్వారరక్షకులుగా నిలుస్తారు.

Verse 94

अग्निर्मकरतुंडश्च रथभूः कौमुदीमयी । ध्वजदंडो महामेरुः पताका हस्करप्रभा

అక్కడ అగ్ని మరియు మకరతుండ శక్తి సన్నిహితంగా ఉంటాయి; రథభూమి కౌముదీ చంద్రకాంతితో నిండినది. ధ్వజదండం మహామేరువలె, పతాకం దివ్య తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 95

स्वयं वाग्देवता यत्र चंचच्चामरधारिणी । स्कंद उवाच । शैलादिनेति विज्ञप्तो देवदेव उमापतिः

అక్కడ స్వయంగా వాగ్దేవి కంపించే చామరాన్ని ధరించి సేవలో నిలుస్తుంది. స్కందుడు అన్నాడు— ‘శైలాది…’ అని వినతిచేయగా దేవదేవుడు ఉమాపతి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు.

Verse 96

कृतनीराजनविधिरष्टभिर्देवमातृभिः । पिनाकपाणिरुत्तस्थौ दत्तहस्तोथ शार्ङ्गिणा

అష్ట దేవమాతృకలు నీరాజన (ఆరతి) విధిని నిర్వహించిన తరువాత పినాకపాణి ప్రభువు (శివుడు) లేచాడు. ఆపై శార్ఙ్గధారి (విష్ణువు) చేతిని పట్టుకొని ముందుకు సాగాడు.

Verse 97

निनादो दिव्यवाद्यानां रोदसी पर्यपूरयत् । गीतमंगलगीर्भिश्च चारणैरनुवर्धितः

దివ్య వాద్యాల నినాదము స్వర్గమును భూమినీ రెండింటినీ నింపెను; చారణులచే వర్ధింపబడి, మంగళగీత-స్తుతివాక్యములతో మరింత ఉద్ధృతమయ్యెను।

Verse 98

तेन दिव्यनिनादेन बधिरीकृतदिङ्मुखाः । आहूता इव आजग्मुर्विष्वग्भुवनवासिनः

ఆ దివ్య నినాదముచే దిక్కుల ముఖములు బధిరమైనట్లయ్యెను; మరియు అన్ని దిశల భువనవాసులు పిలువబడినవారివలె నలుమూలల నుండి వచ్చిరి।

Verse 99

दिव्यांतरिक्षभौमानि यानि तीर्थानि सर्वतः । तान्यत्र निवसिष्यंति दर्शे सोमदिनान्विते

ఎక్కడెక్కడ ఉన్న దివ్య, అంతరిక్ష, భౌమ తీర్థములన్నియు ఇక్కడ నివసించును—ప్రత్యేకముగా అమావాస్య దర్శనము సోమవారముతో యుక్తమైనప్పుడు।

Verse 100

षडाननाः कुमाराश्च मयूरवरवाहनाः । ममानुगाः समायाताः कोटयोष्टौ महाबलाः

షడానన కుమారులు, శ్రేష్ఠ మయూరవాహనములపై ఆరూఢులై—నా అనుచరులు—మహాబలులు ఎనిమిది కోట్లు ఇక్కడికి సమాయాతులయ్యారు।

Verse 110

स्कंद उवाच । श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं कोटिजन्माघनाशनम् । पठित्वा पाठयित्वा च शिवसायुज्यमाप्नुयात्

స్కందుడు పలికెను—ఈ పుణ్యాఖ్యానమును వినుటచే కోటి జన్మల పాపములు నశించును; దీనిని పఠించి, ఇతరులతో పఠింపజేసి శివసాయుజ్యమును పొందును।

Verse 116

अलभ्यलाभो देवस्य जातोत्र हि यतः परः । ततः काशी प्रवेशाख्यं जप्यमाख्यानमुत्तमम्

ఎందుకంటే ఆ స్థితి నుండి ఇక్కడ దేవుడు సాధారణంగా అలభ్యమైనదానిని పొందెను; అందువల్ల ‘కాశీప్రవేశ’మని ప్రసిద్ధమైన ఈ పరమ పుణ్యాఖ్యానం జపరూపంగా పఠించదగినది।