Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 12

काशीद्विजाशीर्भिरहो यदाप्ता कस्तां मुमुक्षुर्यदिवामुमुक्षुः । ग्रासं करस्थं स विसृज्य हृद्यं स्वकूर्परं लेढि विमूढचेताः

kāśīdvijāśīrbhiraho yadāptā kastāṃ mumukṣuryadivāmumukṣuḥ | grāsaṃ karasthaṃ sa visṛjya hṛdyaṃ svakūrparaṃ leḍhi vimūḍhacetāḥ

అహో! కాశీ బ్రాహ్మణుల ఆశీర్వాదాలతో లభించిన కాశీని—మోక్షార్థి అయినా కాని—ఎవరు విడిచిపెడతారు? చేతిలోని మధుర గ్రాసాన్ని వదిలి తన మోచేతిని నాకడం మూర్ఖచిత్తుని పని.

काशीKāśī
काशी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
द्विजby the twice-born (Brahmins)
द्विज:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन (समासपूर्वपद-भूत; ‘द्विजाशीर्भिः’ इत्यत्र)
आशीर्भिःby blessings
आशीर्भिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootआशीस्/आशिस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
अहोalas!/oh!
अहो:
Bhava (Exclamation/उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मय/उद्गार (interjection)
यत्which/that (fact)
यत्:
Sambandha (Relational/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
आप्ताobtained, attained
आप्ता:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु) → आप्त (कृदन्त)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘प्राप्ता’ अर्थे
कःwho?
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ताम्that (Kāśī)
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
मुमुक्षुःone desiring liberation
मुमुक्षुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुच् (धातु) → मुमुक्षु (कृदन्त)
Formइच्छार्थक-प्रत्यय (उणादि/कृदन्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
यदिif
यदि:
Sambandha (Condition/शर्त)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तवाचक (conditional conjunction)
वाor
वा:
Samuccaya/Vikalpa (Alternative/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle)
अमुमुक्षुःone not desiring liberation
अमुमुक्षुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअ- + मुमुक्षु (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनिषेधपूर्वक-प्रातिपदिक, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ग्रासम्a morsel (of food)
ग्रासम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootग्रास (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
करस्थम्in the hand
करस्थम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकर-स्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सप्तमी: करे स्थितम्), पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (ग्रासस्य)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
विसृज्यhaving abandoned
विसृज्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवि-सृज् (धातु) → विसृज्य (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययवत्
हृद्यम्pleasant, dear
हृद्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (स्वकूर्परस्य)
स्वकूर्परम्his own elbow
स्वकूर्परम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्व + कूर्पर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: स्वस्य कूर्परः), नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग (प्रयोगे नपुंसकं), द्वितीया (2nd), एकवचन
लेढिlicks
लेढि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलिह् (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
विमूढचेताःone whose mind is deluded
विमूढचेताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-मूढ + चेतस् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (यस्य चेतः विमूढम् सः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (सः)

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa frame commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A didactic scene: a wise speaker extols Kāśī while illustrating the proverb—one hand holds a sweet morsel; the other person absurdly tries to lick their elbow, showing delusion.

K
Kāśī
D
Dvija (Brahmins of Kāśī)
M
Mokṣa

FAQs

To abandon a rare, merit-bestowing opportunity like residence in Kāśī is spiritual folly—like rejecting what is already attainable.

Kāśī (Vārāṇasī), revered as a liberation-giving sacred city.

None directly; the verse emphasizes the value of attaining Kāśī through puṇya and saintly blessings.