Adhyaya 35

Verse 1

कुंभयोनिरुवाच । अविमुक्तं महाक्षेत्रं परनिर्वाणकारणम् । क्षेत्राणां परमं क्षेत्रं मंगलानां च मंगलम्

కుంభయోని (అగస్త్య) పలికెను— ‘అవిముక్తము మహాక్షేత్రము, పరమ నిర్వాణము (మోక్షము) కలిగించే కారణము; క్షేత్రాలలో పరమ క్షేత్రము, మంగళాలలో పరమ మంగళము।’

Verse 2

श्मशानानां च सर्वेषां श्मशानं परमं महत् । पीठानां परमं पीठमूषराणां महोषरम्

‘సర్వ శ్మశానములలో ఇది పరమమూ మహత్తరమూ అయిన శ్మశానము; పీఠములలో పరమ పీఠము; మరియు ఊసర భూములలో మహాఊసరము।’

Verse 3

धर्माभिलाषिबुद्धीनां धर्मराशिकरं परम् । अर्थार्थिनां शिखिरथ परमार्थ प्रकाशकम्

ధర్మాన్ని కోరే బుద్ధులకు ఇది పరమ పుణ్యరాశిని కలిగించేది; ధనార్థులకు, ఓ శిఖిరథా, ఇది పరమార్థాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.

Verse 4

कामिनां कामजननं मुमुक्षूणां च मोक्षदम् । श्रूयते यत्र यत्रैतत्तत्र तत्र परामृतम्

కాములకు ఇది కోరిన భోగాలను జనింపజేస్తుంది; ముముక్షులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఇది ఎక్కడెక్కడ వినబడుతుందో, అక్కడక్కడ పరమ అమృతమే.

Verse 5

क्षेत्रैकदेशवर्तिन्या ज्ञानवाप्याः कथां पराम् । श्रुत्वेमामिति मन्येहं गौरीहृदयनंदन

ఈ పుణ్యక్షేత్రంలోని ఒక భాగంలో ఉన్న ‘జ్ఞానవాపి’ యొక్క ఈ పరమ కథను విని, ఓ గౌరీహృదయనందనా, నేను ఇట్లే అనుకుంటున్నాను.

Verse 6

अणुप्रमाणमपि या मध्ये काशिविकासिनी । मही महीयसी ज्ञेया सा सिद्ध्यै न मुधा क्वचित्

కాశీ మధ్యలో ప్రకాశించే ఆ స్థలం అణుమాత్రమైనా సరే, దానిని భూమికన్నా మహత్తరమని తెలుసుకోవాలి; అది సిద్ధికి దారి చూపుతుంది, ఎప్పుడూ వ్యర్థం కాదు.

Verse 7

कियंति संति तीर्थानि नेह क्षोणीतलेऽखिले । परं काशीरजोमात्र तुलासाम्यं क्व तेष्वपि

ఈ సమస్త భూమితలంపై ఎన్నెన్ని తీర్థాలు ఉన్నా; వాటిలో ఎక్కడైనా కాశీ ధూళి యొక్క ఒక కణానికి తులాసమ్యమైన సమానత ఉందా?

Verse 8

कियंत्यो न स्रवंत्योत्र रत्नाकर मुदावहाः । परं स्वर्गतरंगिण्याः काश्यां का साम्यमुद्वहेत्

ఇక్కడ ఎంతెన్నో ఆనందదాయినీ నదులు ప్రవహించి రత్నాకరాన్ని పొంగజేస్తున్నా, స్వర్గతరంగిణీ గంగతో సమానమై కాశీలో ఏ నది నిలువగలదు?

Verse 9

कियंति संति नो भूम्यां मोक्षक्षेत्राणि षण्मुख । परं मन्येऽविमुक्तस्य कोट्यंशोपि न तेष्वहो

హే షణ్ముఖా! భూమిపై ఎన్నో మోక్షక్షేత్రాలు ఉన్నా, నా భావన ప్రకారం వాటిలో ఏదీ అవిముక్త క్షేత్రపు కోట్యంశమాత్రమూ కాదు—అయ్యో.

Verse 10

गंगा विश्वेश्वरः काशी जागर्ति त्रितयं यतः । तत्र नैःश्रेयसी लक्ष्मीर्लभ्यते चित्रमत्र किम्

అక్కడ గంగా, విశ్వేశ్వరుడు, కాశీ—ఈ త్రయం నిత్యం జాగ్రత్తగా నిలిచియుండుటచేత, అక్కడ నైఃశ్రేయస లక్ష్మి లభిస్తుంది; ఇందులో ఆశ్చర్యమేముంది?

Verse 11

कथमेषा त्रयी स्कंद प्राप्यते नियतं नरैः । तिष्ये युगे विशेषेण नितरां चंचलेंद्रियैः

హే స్కందా! ఈ త్రయాన్ని మనుష్యులు నిశ్చయంగా ఎలా పొందగలరు—ప్రత్యేకించి తిష్యయుగంలో, ఇంద్రియాలు అత్యంత చంచలంగా ఉన్నప్పుడు?

Verse 12

तपस्तादृक्क्व वा तिष्ये तिष्ये योगः क्व तादृशः । क्व वा व्रतं क्व वा दानं तिष्ये मोक्षस्त्वतः कुतः

తిష్యయుగంలో అలాంటి తపస్సు ఎక్కడ? తిష్యంలో అలాంటి యోగం ఎక్కడ? అలాంటి వ్రతం ఎక్కడ, అలాంటి దానం ఎక్కడ? మరి తిష్యంలో ఆ మార్గాల ద్వారా మోక్షం ఎలా కలుగుతుంది?

Verse 13

विनापि तपसा स्कंद विनायोगेन षण्मुख । विना व्रतैर्विना दानैः काश्यां मोक्षस्त्वयेरितः

హే స్కందా, హే షణ్ముఖా! తపస్సు లేక, యోగం లేక, వ్రతాలు లేక, దానాలు లేక కూడా—కాశీలో మోక్షం లభిస్తుందని నీవే ప్రకటించావు.

Verse 14

किं किमाचरता स्कंद काशी प्राप्येत तद्वद । मन्ये विना सदाचारं न सिद्ध्येयुर्मनोरथाः

హే స్కందా! చెప్పు—ఏ ఆచరణ, ఏ నియమాలు పాటిస్తే నిజంగా కాశీ లభిస్తుంది? సదాచారం లేకుండా మనోరథాలు సిద్ధించవని నేను భావిస్తున్నాను.

Verse 15

आचारः परमो धर्म आचारः परमं तपः । आचाराद्वर्धते ह्यायुराचारात्पापसंक्षयः

సదాచారమే పరమ ధర్మం, సదాచారమే పరమ తపస్సు. సదాచారం వల్ల ఆయుష్షు పెరుగుతుంది, సదాచారం వల్ల పాపక్షయం కలుగుతుంది.

Verse 16

आचारमेव प्रथमं तस्मादाचक्ष्व षण्मुख । देवदेवो यथा प्राह तवाग्रे त्वं तथा वद

కాబట్టి, హే షణ్ముఖా! ముందుగా సదాచారాన్నే వివరించు. దేవదేవుడు నీ సమక్షంలో ఎలా చెప్పాడో, అలాగే నీవు నాకు చెప్పు.

Verse 17

स्कंद उवाच । मित्रावरुणजाख्यामि सदाचारं सतां हितम् । यदाचरन्नरो नित्यं सर्वान्कामानवाप्नुयात्

స్కందుడు పలికెను—హే మిత్ర-వరుణపుత్రా! సజ్జనుల హితార్థం సదాచారాన్ని నేను వివరిస్తాను; దానిని నిత్యం ఆచరించినవాడు అన్ని శుభకామ్యాలను పొందుతాడు.

Verse 18

स्थावराः कृमयोऽब्जाश्च पक्षिणः पशवो नराः । क्रमेण धार्मिकास्त्वेते ह्येतेभ्यो धार्मिकाः सुराः

స్థావరాలు, కృములు, జలజాలు, పక్షులు, పశువులు, మనుష్యులు—ఇవి క్రమంగా ధర్మసామర్థ్యంలో పెరుగుతాయి; వీటన్నిటికన్నా ధర్మశక్తిలో దేవతలు శ్రేష్ఠులు.

Verse 19

सहस्रभागः प्रथमा द्वितीयोनुक्रमात्तथा । सर्व एते महाभागा यावन्मुक्ति समाश्रयाः

మొదటి స్థితికి సహస్రభాగం; రెండవదానికి కూడా క్రమానుసారం అలాగే. ఈ మహాభాగ్యమైన స్థాయిలన్నీ మెట్టుమెట్టుగా ముక్తి అనే ఆశ్రయము వరకు కొనసాగుతాయి.

Verse 20

चतुर्णामपि भूतानां प्राणिनोऽतीव चोत्तमाः । प्राणिभ्यामपि मुने श्रेष्ठाः सर्वे बुद्ध्युपजीविनः

నాలుగు భూతవర్గాలలో ప్రాణులు నిజంగా ఉత్తములు; ప్రాణులలో కూడా, ఓ మునీ, బుద్ధిని ఆధారంగా జీవించేవారే సర్వశ్రేష్ఠులు.

Verse 21

मतिमद्भ्यो नराः श्रेष्ठास्तेभ्यः श्रेष्ठास्तु वाडवाः । विप्रेभ्योपि च विद्वांसो विद्वद्भ्यः कृतबुद्धयः

బుద్ధిమంతులలో మనుష్యులు శ్రేష్ఠులు; వారికన్నా శ్రేష్ఠులు నియమశీలులు/సంయములు; బ్రాహ్మణులలో కూడా పండితులు ఉన్నతులు; పండితులకన్నా బుద్ధి సిద్ధించి స్థిరమైనవారు మరింత శ్రేష్ఠులు.

Verse 22

कृतधीभ्योपि कर्तारः कर्तृभ्यो ब्रह्मतत्पराः । न तेषामर्चनीयोऽन्यस्त्रिषु लोकेषु कुंभज

సిద్ధబుద్ధులకన్నా ధర్మకార్యాలను ఆచరించే కర్తలు శ్రేష్ఠులు; కర్తలకన్నా బ్రహ్మనిష్ఠులు మరింత శ్రేష్ఠులు. ఓ కుంభజా, త్రిలోకాలలో వారికి వేరే ఆరాధ్యుడు లేడు.

Verse 23

अन्योन्यमर्चकास्ते वै तपोविद्याऽविशेषतः । ब्राह्मणो ब्रह्मणा सृष्टः सर्वभूतेश्वरो यतः

వారు పరస్పరం ఆరాధించువారు; తపస్సు, విద్యలో సమానులు. బ్రహ్మదేవుడు సృష్టించిన బ్రాహ్మణుడు గనుక సర్వభూతాలలో ప్రభువుగా గౌరవింపబడును.

Verse 24

अतो जगत्स्थितं सर्वं ब्राह्मणोऽर्हति नापरः । सदाचारो हि सर्वार्हो नाचाराद्विच्युतः पुनः । तस्माद्विप्रेण सततं भाव्यमाचारशीलिना

అందుచేత జగత్తు నిలిచియున్నది; బ్రాహ్మణుడే గౌరవార్హుడు, ఇతరుడు కాదు. సదాచారం సర్వార్హం; ఆచారభ్రష్టుడు మళ్లీ అర్హుడు కాడు. కాబట్టి విప్రుడు నిత్యం ఆచారనిష్ఠుడై ఉండాలి.

Verse 25

विद्वेष रागरहिता अनुतिष्ठंति यं मुने । विद्वांसस्तं सदाचारं धर्ममूलं विदुर्बुधाः

ఓ మునీ, జ్ఞానులు ద్వేషరాగరహితులై ఏ ఆచరణను అనుష్ఠానము చేస్తారో, ఆ సదాచారమే ధర్మమూలమని బుధులు తెలుసుకొందురు.

Verse 26

लक्षणैः परिहीनोपि सम्यगाचारतत्परः । श्रद्धालुरनसूयुश्च नरो जीवेत्समाः शतम

బాహ్య లక్షణాలు లేకపోయినను, సమ్యగాచారంలో నిమగ్నుడై, శ్రద్ధావంతుడై, అనసూయుడై ఉన్న నరుడు శత సంవత్సరాలు జీవించగలడు.

Verse 27

श्रुतिस्मृतिभ्यामुदितं स्वेषु स्वेषु च कर्मसु । सदाचारं निषेवेत धर्ममूलमतंद्रितः

శ్రుతి-స్మృతులు ప్రకటించిన ప్రకారం, తన తన కర్మలలో ధర్మమూలమైన సదాచారాన్ని ఆలస్యం లేకుండా నిత్యం సేవించాలి.

Verse 28

दुराचाररतो लोके गर्हणीयः पुमान्भवेत् । व्याधिभिश्चाभिभूयेत सदाल्पायुः सुदुःखभाक्

దురాచారంలో ఆసక్తుడైన పురుషుడు లోకంలో నిందనీయుడవుతాడు; వ్యాధులచేత అధిగమింపబడి, నిత్యం అల్పాయుష్కుడై, మహాదుఃఖభాగుడవుతాడు।

Verse 29

त्याज्यं कर्म पराधीनं कायमात्मवशं सदा । दुःखी यतः पराधीनः सदैवात्मवशः सुखी

పరాధీనత కలిగించే కర్మను విడిచిపెట్టాలి; జీవనాన్ని సదా స్వాధీనంలో ఉంచుకోవాలి. ఎందుకంటే పరాధీనుడు దుఃఖి, స్వాధీనుడు నిత్యం సుఖి।

Verse 30

यस्मिन्कर्मण्यंतरात्मा क्रियमाणे प्रसीदति । तदेव कर्म कर्तव्यं विपरीतं न च क्वचित्

ఏ కర్మ చేయుచుండగా అంతరాత్మ ప్రసన్నమై శాంతించునో, ఆ కర్మనే చేయాలి; దానికి విరుద్ధమైనది ఎప్పుడూ చేయరాదు।

Verse 31

प्रथमं धर्मसर्वस्वं प्रोक्ता यन्नियमा यमाः । अतस्तेष्वेव वै यत्नः कर्तव्यो धर्ममिच्छता

ధర్మసారముగా మొదట యమ-నియమాలు చెప్పబడ్డాయి; కాబట్టి ధర్మాన్ని కోరువాడు వీటిలోనే విశేష యత్నం చేయాలి।

Verse 32

सत्यं क्षमार्जवं ध्यानमानृशंस्यमहिंसनम् । दमः प्रसादो माधुर्यं मृदुतेति यमा दश

సత్యం, క్షమ, ఆర్జవం (సరళత), ధ్యానం, కరుణ, అహింస, దమం (ఇంద్రియనిగ్రహం), ప్రసన్నత, మాధుర్యం, మృదుత్వం—ఇవి దశ యమాలు।

Verse 33

शौचं स्नानं तपो दानं मौनेज्याध्ययनं व्रतम् । उपोषणोपस्थ दंडौ दशैते नियमाः स्मृताः

శౌచం, స్నానం, తపస్సు, దానం, మౌనం, పూజ, శాస్త్రాధ్యయనం, వ్రతాచరణ, ఉపవాసం, ఉపస్థ-నిగ్రహం—ఇవి పది నియమాలుగా స్మరించబడినవి।

Verse 34

कामं क्रोधं मदं मोहं मात्सर्यं लोभमेव च । अमून्षड्वै रिणो जित्वा सर्वत्र विजयी भवेत्

కామం, క్రోధం, మదం, మోహం, మాత్సర్యం, లోభం—ఈ ఆరు శత్రువులను జయించినవాడు సర్వత్ర విజేత అవుతాడు।

Verse 35

शनैः शनैः स चिनुयाद्धर्मं वल्मीक शृंगवत् । परपीडामकुर्वाणः परलोकसहायिनम्

చీమల పుట్ట దానాదానంగా ఎత్తెక్కినట్లే, మనిషి ధర్మాన్ని నెమ్మదిగా నెమ్మదిగా కూడబెట్టాలి; ఇతరులకు బాధ కలిగించకుండా పరలోకంలో సహాయపడే ధర్మాన్ని నిర్మించాలి।

Verse 36

धर्म एव सहायी स्यादमुत्र न परिच्छदः । पितृ मातृ सुत भ्रातृ योषिद्बंधुजनादिकः

పరలోకంలో ధర్మమే సహాయకుడు; సంపదలు, వస్తువులు కాదు. అక్కడ తండ్రి, తల్లి, కుమారుడు, సోదరుడు, భార్య, బంధువులు—ఎవరూ తోడు రారు।

Verse 37

जायते चैकलः प्राणी प्रम्रियेत तथैकलः । एकलः सुकृतं भुंक्ते भुंक्ते दुष्कृतमेकलः

ప్రాణి ఒంటరిగా జన్మిస్తాడు, అలాగే ఒంటరిగా మరణిస్తాడు; ఒంటరిగా పుణ్యఫలాన్ని అనుభవిస్తాడు, ఒంటరిగా పాపఫలాన్ని కూడా అనుభవిస్తాడు।

Verse 38

देहं पंचत्वमापन्नं त्यक्त्वा कौ काष्ठलोष्ठवत् । बांधवा विमुखा यांति धर्मो यांतमनुव्रजेत्

దేహము పంచతత్త్వస్థితికి చేరగానే అది కట్టె ముక్క లేదా మట్టి ముద్దలాగా విడిచిపెట్టబడుతుంది. బంధువులు ముఖం తిప్పి వెళ్లిపోతారు; కాని ప్రయాణించువానిని ధర్మమే అనుసరిస్తుంది।

Verse 39

कृती संचिनुयाद्धर्मं ततोऽमुत्र सहायिनम् । धर्मं सहायिनं लब्द्ध्वा संतरेद्दुस्तरं तमः

కాబట్టి వివేకి ధర్మాన్ని సంగ్రహించాలి; అది పరలోకంలో సహాయకుడు. ధర్మాన్ని సహచరుడిగా పొందినవాడు దాటలేనంత కఠినమైన తమస్సును దాటుతాడు।

Verse 40

संबंधानाचरेन्नित्यमुत्तमैरुत्तमैः सुधीः । अधमानधमांस्त्यक्त्वा कुलमुत्कर्षतां नयेत्

వివేకి ఎల్లప్పుడూ ఉత్తములలో ఉత్తములతో సాంగత్యం చేయాలి. నీచులను, అతి నీచులను విడిచి, తన వంశాన్ని ఉన్నతికి నడిపించాలి।

Verse 41

उत्तमानुत्तमानेव गच्छन्हीनांश्च वर्जयन् । ब्राह्मणः श्रेष्ठतामेति प्रत्यवाये न शूद्रताम्

ఉత్తములలో ఉత్తములతోనే సాంగత్యం చేసి, నీచులను దూరం పెట్టిన బ్రాహ్మణుడు శ్రేష్ఠతను పొందుతాడు; కాని విపరీతాచరణ వల్ల అతడు ఎదగడు, అధోగతికి పడతాడు।

Verse 42

अनध्ययनशीलं च सदाचारविलंघिनम् । सालसं च दुरन्नादं ब्राह्मणं बाधतेंऽतकः

అధ్యయనాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసే, సదాచారాన్ని ఉల్లంఘించే, ఆలస్యంతో ఉండే, అపవిత్రమైన దురన్నాన్ని ఆశ్రయించే బ్రాహ్మణుణ్ని అంతకుడు (మరణం) పట్టుకుంటాడు।

Verse 43

ततोऽभ्यसेत्प्रयत्नेन सदाचारं सदा द्विजः । तीर्थान्यप्यभिलष्यंति सदाचारिसमागमम्

అందుచేత ద్విజుడు ఎల్లప్పుడూ యత్నపూర్వకంగా సదాచారాన్ని ఆచరించాలి. తీర్థస్థలములకూడా సదాచారుల సాంగత్యం, సన్నిధి కావాలని కోరుతాయి।

Verse 44

रजनीप्रांतयामार्धं बाह्मः समय उच्यते । स्वहितं चिंतयेत्प्राज्ञस्तस्मिंश्चोत्थाय सवर्दा

రాత్రి చివరి యామంలోని ఉత్తరార్థాన్ని ‘బ్రహ్మముహూర్తం’ అంటారు. ఆ సమయంలో జ్ఞాని తన పరమహితాన్ని ఆలోచించి, లేచి ఎల్లప్పుడూ దానిలోనే నిమగ్నుడై ఉండాలి।

Verse 45

गजास्यं संस्मरेदादौ तत ईशं सहांबया । श्रीरंगं श्रीसमेतं तु ब्रह्माण्या कमलोद्भवम्

మొదట గజాస్యుడు (గణేశుడు)ను స్మరించాలి; తరువాత అంబతో కూడిన ఈశుడు (శివుడు)ను. ఆపై శ్రీతో కూడిన శ్రీరంగుడు (విష్ణువు)ను, తరువాత బ్రహ్మాణితో కూడిన కమలోద్భవుడు (బ్రహ్మ)ను స్మరించాలి।

Verse 46

इंद्रादीन्सकलान्देवान्वसिष्ठादीन्मुनीनपि । गंगाद्याः सरितः सर्वाः श्रीशैलाद्यखिलान्गिरीन्

ఇంద్రుడు మొదలైన సమస్త దేవతలను, వసిష్ఠుడు మొదలైన మునులను కూడా స్మరించాలి; గంగా మొదలైన సమస్త నదులను, శ్రీశైలం మొదలైన సమస్త పర్వతాలను స్మరించాలి।

Verse 47

क्षीरोदादीन्समुद्रांश्च मानसादि सरांसि च । वनानि नंदनादीनि धेनूः कामदुघादिकाः

క్షీరసాగరం మొదలైన సమస్త సముద్రాలను, మానససరోవరం మొదలైన సమస్త సరస్సులను; నందనవనం మొదలైన సమస్త వనాలను, కామధేనువు మొదలైన కామదుఘా ధేనువులను స్మరించాలి।

Verse 48

कल्पवृक्षादि वृक्षांश्च धातून्कांचनमुख्यतः । दिव्यस्त्रीरुर्वशीमुख्या गरुडादीन्पतत्त्रिणः

కల్పవృక్షాది దివ్య వృక్షములను, ధాతువులలో స్వర్ణమును, దివ్యస్త్రీలలో ఉర్వశీని, పక్షులలో గరుడాదులను స్మరించవలెను।

Verse 49

नागाश्च शेषप्रमुखान्गजानैरावतादिकान् । अश्वानुच्चैःश्रवो मुख्यान्कौस्तुभादीन्मणीञ्छुभान्

నాగులలో శేషప్రధానులను, గజులలో ఐరావతాదులను, అశ్వులలో ఉచ్చైఃశ్రవసును, శుభమణులలో కౌస్తుభాదులను స్మరించవలెను।

Verse 50

स्मरेदरुंधतीमुख्याः पतिव्रतवतीर्वधूः । नैमिषादीन्यरण्यानि पुरीः काशीपुरीमुखाः

అరుంధతీప్రధానమైన పతివ్రత సతీమణులను, నైమిషాదిక పవిత్ర అరణ్యాలను, కాశీపురి ప్రధానమైన పుణ్యపురాలను స్మరించవలెను।

Verse 51

विश्वेशादीनि लिंगानि वेदानृक्प्रमुखानपि । गायत्रीप्रमुखान्मंत्रान्योगिनः सनकादिकान्

విశ్వేశాదిక లింగములను, ఋగ్వేదప్రధాన వేదములను, గాయత్రీప్రధాన మంత్రములను, సనకాదిక యోగులను స్మరించవలెను।

Verse 52

प्रणवादिमहाबीजं नारदादींश्च वैष्णवान् । शिवभक्तांश्च बाणादीन्प्रह्लादादीन्दृढव्रतान्

ప్రణవ (ఓం) ఆదిమహాబీజమును, నారదాదిక వైష్ణవులను, బాణాదిక శివభక్తులను, ప్రహ్లాదాదిక దృఢవ్రతులను స్మరించవలెను।

Verse 53

वदान्यांश्च दधीच्यादीन्हरिश्चंद्रादि भूपतीन् । जननी चरणौ स्मृत्वा सर्वतीर्थोत्तमोत्तमौ

హృదయంలో జననీ యొక్క పరమ పవిత్ర పాదయుగ్మాన్ని స్మరించాలి—అది సమస్త తీర్థాలలోనూ అత్యుత్తమమని భావించబడుతుంది—అలాగే దధీచి మొదలైన మహాదానవీరులను, హరిశ్చంద్రాది ఆదర్శ రాజులను కూడా స్మరించాలి।

Verse 54

पितरं च गुरूंश्चापि हृदि ध्यात्वा प्रसन्नधीः । ततश्चावश्यकं कर्तुं नैरृतीं दिशमाश्रयेत्

ప్రసన్నబుద్ధితో హృదయంలో తండ్రిని మరియు గురువులను ధ్యానించి, అనంతరం అవసరమైన కర్మ చేయుటకు నైరృతి (దక్షిణ-పడమర) దిశను ఆశ్రయించాలి।

Verse 55

ग्रामाद्धनुःशतं गच्छेन्नगराच्च चतुर्गुणम् । तृणैराच्छाद्य वसुधां शिरः प्रावृत्य वाससा

గ్రామం నుండి వంద ధనుస్సుల దూరం వెళ్లాలి, నగరం నుండి దాని నాలుగు రెట్లు దూరం. నేలను గడ్డితో కప్పి, తలపై వస్త్రం కప్పుకొని, విధివిధానంగా ముందుకు సాగాలి।

Verse 56

कर्णोपवीत्युदग्वक्त्रो दिवसे संध्ययोरपि । विण्मूत्रे विसृजेन्मौनी निशायां दक्षिणामुखः

పగటిపూట—మరియు రెండు సంధ్యాకాలాల్లో కూడా—కర్ణోపవీతంగా యజ్ఞోపవీతం ధరించి ఉత్తరముఖంగా ఉండి, మౌనంగా మలమూత్ర విసర్జన చేయాలి. రాత్రి దక్షిణముఖంగా ఉండాలి।

Verse 57

न तिष्ठन्नाप्सु नो विप्र गो वह्न्यनिल संमुखः । न फालकृष्टे भूभागे न रथ्यासेव्यभूतले

ఓ విప్రా, నీటిలో నిలబడి కాదు; ఆవు, అగ్ని లేదా గాలి ఎదురుగా కూడా కాదు; నాగలితో తాజాగా దున్నిన నేలపై కాదు; రహదారి లేదా జనసంచారం ఉన్న స్థలంలో కూడా ఆ కర్మ చేయకూడదు।

Verse 58

नालोकयेद्दिशोभागाञ्ज्योतिश्चक्रं नभोमलम् । वामेन पाणिना शिश्नं धृत्वोत्तिष्ठेत्प्रयत्नवान्

దిక్కుల వైపు చూడకూడదు; వెలుగుల వలయమును గాని నిర్మల ఆకాశమును గాని తిలకించకూడదు. ఎడమ చేతితో ఉపస్థాన్ని పట్టుకొని, యత్నంతో జాగ్రత్తగా లేవాలి.

Verse 59

अथो मृदं समादाय जंतुकर्करवर्जिताम् । विहाय मूषकोत्खातां शौचोच्छिष्टां च नाकुलाम्

తర్వాత పురుగులు, రాళ్లకణాలు లేని మట్టిని తీసుకోవాలి. ఎలుకలు తవ్విన మట్టి, శౌచంలో ముందే వాడిన మట్టి, అలాగే ముంగిస బుర్రలోని మట్టిని వదలాలి.

Verse 60

गुह्ये दद्यान्मृदं चैकां पायौ पंचांबुसां तराः । दश वामकरे चापि सप्त पाणिद्वये मृदः

గుహ్యాంగానికి ఒకసారి మట్టిని రాయాలి; గుదానికి నీటితో కలిసి ఐదు సార్లు. తరువాత ఎడమ చేతికి పది సార్లు, రెండు చేతులకు ఏడు సార్లు మట్టిని రాయాలి.

Verse 61

एकैकां पादयोर्दद्यात्तिस्रः पाण्योर्मृदस्तथा । इत्थं शौचं गृही कुर्याद्गंधलेपक्षयावधि

ప్రతి పాదానికి ఒక్కసారి మట్టిని రాయాలి; చేతులకు అలాగే మూడు సార్లు. గృహస్థుడు ఈ విధంగా శౌచం చేయాలి, వాసన మరియు మలినలేపం పూర్తిగా తొలగేవరకు.

Verse 62

क्रमाद्द्वैगुण्यमेतस्माद्ब्रह्मचर्यादिषु त्रिषु । दिवाविहित शौचस्य रात्रावर्धं समाचरेत्

ఈ శౌచ పరిమాణాన్ని బ్రహ్మచర్యాది మూడు ఆశ్రమాలలో క్రమంగా రెండింతలు చేయాలి. రాత్రివేళలో అయితే, పగలు విధించిన శౌచంలో సగం మాత్రమే ఆచరించాలి.

Verse 63

रुज्यर्धं च तदर्धं च पथि चौरादि बाधिते । तदर्धं योषितां चापि सुस्थे न्यूनं न कारयेत्

రోగమున్నప్పుడు, లేదా సామర్థ్యంలోని సగం కూడా తగ్గినప్పుడు, లేక మార్గంలో దొంగలు మొదలైనవారి ఉపద్రవం కలిగినప్పుడు, నియమాన్ని సగం మాత్రమే ఆచరించవచ్చు. స్త్రీలకు కూడా సగం అనుమతం; అయితే ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడు విధించినదానికన్నా తక్కువ చేయరాదు.

Verse 64

अपि सर्वनदीतोयैर्मृत्कूटैश्चापि गोमयैः । आपादमाचरच्छौचं भावदुष्टो न शुद्धिभाक्

అన్ని నదుల జలాలతో, మట్టి ముద్దలతో, గోమయంతో కూడా పాదాల వరకు శౌచం చేసినా, అంతర్భావం దుష్టమైనవాడు నిజమైన శుద్ధిని పొందడు.

Verse 65

अर्चितः सविता सूते सुतान्पशु वसूनि च । व्याधीन्हरेद्ददात्यायुः पूरयेद्वांछितान्यपि

సవితృ (సూర్యదేవుడు) ఆరాధింపబడినప్పుడు కుమారులు, పశువులు, ధనం ప్రసాదిస్తాడు; వ్యాధులను హరిస్తాడు, దీర్ఘాయుష్షు ఇస్తాడు, కోరిన కోరికలనూ నెరవేర్చుతాడు.

Verse 66

आर्द्रधात्रीफलोन्माना मृदः शौचे प्रकीर्तिताः । सर्वाश्चाहुतयोप्येवं ग्रासाश्चांद्रायणेपि च । प्रागास्य उदगास्योवा सूपविष्टः शुचौ भुवि । उपस्पृशेद्विहीनायां तुषांगारास्थिभस्मभिः

శౌచంలో ఉపయోగించవలసిన మట్టి పరిమాణం తాజా ధాత్రీ (ఉసిరి) ఫలం అంతటిదని చెప్పబడింది. ఇదే పరిమాణం సమస్త ఆహుతులకూ, చాంద్రాయణ వ్రతంలోని గ్రాసాలకూ వర్తిస్తుంది. శుభ్రమైన నేలపై సరిగా కూర్చొని తూర్పుముఖంగా గానీ ఉత్తరముఖంగా గానీ ఉపస్పర్శన/ఆచమనం చేయాలి; సరైన పదార్థం లేనప్పుడు తూషం, అంగారం, అస్తిభస్మం లేదా భస్మంతోనూ చేయవచ్చు.

Verse 67

अनुष्णाभिरफेनाभिरद्भिर्हृद्गाभिरत्वरः । ब्राह्मणो ब्राह्मतीर्थेन दृष्टिपूताभिराचमेत्

బ్రాహ్మణుడు తొందరపడకుండా, వేడిగా కాకుండా, నురుగు లేని, హృదయస్థానం వరకు చేరే నీటితో—బ్రాహ్మతీర్థ ముద్రతో, దృష్టిచే పవిత్రమైన నీటిని ఆచమనం చేయాలి.

Verse 68

कंठगाभिर्नृपः शुद्ध्येत्तालुगाभिस्तथोरुजः । स्त्रीशूद्रावास्य संस्पर्शमात्रेणापि विशुद्ध्यतः

కంఠమట్టుకు జలాన్ని గ్రహిస్తే రాజు శుద్ధుడగును; తాలుమట్టుకు జలాన్ని గ్రహిస్తే తొడ/గుహ్యవ్యాధిగ్రస్తుడు శుద్ధుడగును. స్త్రీ మరియు శూద్రుడు కేవలం ముఖస్పర్శమాత్రంతోనూ శుద్ధులగుదురు.

Verse 69

शिरः प्रावृत्य कंठं वा जले मुक्तशिखोऽपि च । अक्षालितपदद्वंद्व आचांतोप्यशुचिर्मतः

శిరస్సు గాని కంఠం గాని నీటిలో ముంచినా, జుట్టు విప్పి ఉన్నా, పాదయుగ్మం కడగకపోతే ఆచమనం చేసినా అతడు అశుచియనే భావించబడును.

Verse 70

त्रिः पीत्वांबु विशुद्ध्यर्थं ततः खानि विशोधयेत् । अंगुष्ठमूलदेशेन द्विर्द्विरोष्ठाधरौ स्पृशेत्

శుద్ధి నిమిత్తం మూడు సార్లు జలాన్ని ఆచమించాలి; తరువాత శరీర రంధ్రాలను శుద్ధి చేయాలి. బొటనవేలు మూలభాగంతో పై, కింది పెదవులను రెండుసార్లు చొప్పున తాకాలి.

Verse 71

अंगुलीभिस्त्रिभिः पश्चात्पुनरास्यं स्पृशेत्सुधीः । तर्जन्यंगुष्ठकोट्या च घ्राणरंध्रे पुनः पुनः

ఆ తరువాత జ్ఞాని మూడు వేళ్లతో మళ్లీ నోటిని తాకాలి; అలాగే చూపుడు వేలు మరియు బొటనవేలు కొనలతో నాసారంధ్రాలను పునఃపునః తాకాలి.

Verse 72

अंगुष्ठानामिकाग्राभ्यां चक्षुः श्रोत्रे पुनः पुनः । कनिष्ठांगुष्ठयोगेन नाभिरंध्रमुपस्पृशेत्

బొటనవేలు మరియు ఉంగరపు వేలు కొనలతో కళ్లను, చెవులను పునఃపునః తాకాలి; అలాగే చిటికెన వేలు-బొటనవేలు సంయోగంతో నాభిరంధ్రాన్ని తాకాలి.

Verse 73

स्पृष्ट्वा तलेन हृदयं समस्ताभिः शिरः स्पृशेत् । अंगुल्यग्रैस्तथा स्कंधौ सांबु सर्वत्र संस्पृशेत्

అరచేతితో హృదయాన్ని తాకి, అన్ని వేళ్లతో శిరస్సును తాకాలి. వేళ్ల చివరలతో భుజాలను మరియు నీటితో అన్ని అవయవాలను తాకాలి.

Verse 74

आचांतः पुनराचामेत्कृते रथ्योपसर्पणे । स्नात्वा भुक्त्वा पयः पीत्वा प्रारंभे शुभकर्मणाम्

ఆచమనం చేసిన తర్వాత వీధిలోకి వెళితే మళ్ళీ ఆచమనం చేయాలి. స్నానం, భోజనం, పాలు తాగిన తర్వాత మరియు శుభకార్యాల ఆరంభంలో ఆచమనం చేయాలి.

Verse 75

सुप्त्वा वासः परीधाय तथा दृष्ट्वाप्यमंगलम् । प्रमादादशुचिं स्पृष्ट्वा द्विराचांतः शुचिर्भवेत्

నిద్రించిన తర్వాత, వస్త్రం ధరించిన తర్వాత, అమంగళాన్ని చూసినప్పుడు లేదా పొరపాటున అశుచిని తాకినప్పుడు రెండుసార్లు ఆచమనం చేస్తే శుద్ధి కలుగుతుంది.

Verse 76

अथो मुखविशुद्ध्यर्थं गृह्णीयाद्दंतधावनम् । आचांतोप्यशुचिर्यस्मादकृत्वा दंतधावनम्

ఆ తర్వాత నోటి శుద్ధి కోసం దంతధావనం చేయాలి. ఎందుకంటే దంతధావనం చేయకుండా ఆచమనం చేసినా మనిషి అశుచిగానే ఉంటాడు.

Verse 77

प्रतिपद्दर्शषष्ठीषु नवम्यां रविवासरे । दंतानां काष्ठसंयोगो दहेदासप्तमं कुलम्

పాడ్యమి, అమావాస్య, షష్ఠి, నవమి తిథులలో మరియు ఆదివారం నాడు పళ్ళు తోముకోవడానికి పుల్ల (కాష్ఠం) వాడితే ఏడు తరాల కులం నశిస్తుంది.

Verse 78

अलाभे दंतकाष्ठानां निषिद्धे वाथ वासरे । गंडूषा द्वादश ग्राह्या मुखस्य परिशुद्धये

దంతకాష్ఠం లభించనప్పుడు, లేదా నిషిద్ధ దినమున, ముఖశుద్ధి సంపూర్ణమగుటకు పన్నెండు గండూషాలు (కులుకులు) చేయవలెను।

Verse 79

कनिष्ठाग्र परीमाणं सत्वचं निर्व्रणं ऋजुम् । द्वादशांगुलमानं च सार्धं स्याद्दंतधावनम्

దంతధావన కాష్ఠము కనిష్ఠాగ్ర పరిమాణపు మందముతో, తొక్కతో కూడి, గాయరహితమై, నేరుగా ఉండాలి; దాని పొడవు సాడె పన్నెండు అంగుళములు కావలెను।

Verse 80

एकैकांगुलह्रासेन वर्णेष्वन्येषु कीर्तितम् । आम्राम्रातक धात्रीणां कंकोल खदिरोद्भवम्

ఇతర వర్ణముల వారికి పొడవులో ఒక్కొక్క అంగుళం చొప్పున తగ్గింపుగా చెప్పబడింది. తగిన దంతకాష్ఠము మామిడి, అమ్రాతక, ధాత్రి (ఉసిరి), అలాగే కంకోల మరియు ఖదిర వృక్షముల నుండి లభించును।

Verse 81

शम्यपामार्गखर्जूरीशेलुश्रीपर्णिपीलुजम् । राजादनं च नारंगं कषायकटुकंटकम्

శమీ, అపామార్గ, ఖర్జూరీ, శేలు, శ్రీపర్ణీ, పీలు వృక్షముల నుండియు దంతకాష్ఠము యోగ్యం; అలాగే రాజాదనము, నారంగము—కషాయ (కసర), కటు (తీక్ష్ణ) మరియు కంటకములు గలవి।

Verse 82

क्षीरवृक्षोद्भवं वापि प्रशस्तं दंतधावनम् । जिह्वोल्लेखनिकां चापि कुर्याच्चापाकृतिं शुभाम्

క్షీరవృక్షమునుండి పొందిన దంతధావనమును కూడా శ్రేష్ఠమని ప్రశంసించెదరు. జిహ్వోల్లేఖనిక (నాలుక శుభ్రపరచు పరికరం)ను కూడా చేసి, దానిని శుభాకృతిగా మలచవలెను।

Verse 83

अन्नाद्याय व्यूहध्वं सोमोराजाय मा गमत् । समे मुखं प्रमार्क्ष्यते यशसा च भगेन च

అన్నము, పోషణార్థము ఈ విధిని సక్రమంగా నిర్వహించుడి; సోమరాజ దేవుని మార్గమునుండి తప్పిపోవద్దు. ముఖము సమంగా శుద్ధమైతే యశస్సు, భాగ్యములతో సమృద్ధమగును.

Verse 84

आयुर्बलं यशो वर्चः प्रजाः पशु वसूनि च । ब्रह्म प्रज्ञां च मेधां च त्वन्नो देहि वनस्पते

హే వనస్పతినాథా! మాకు ఆయుష్షు, బలం, యశస్సు, తేజస్సు; సంతానం, పశువులు, ధనమును దయచేయుము. అలాగే బ్రహ్మజ్ఞానం, ప్రజ్ఞ, మేధ, బుద్ధిని కూడా ప్రసాదించుము.

Verse 85

मंत्रावेतौ समुच्चार्य यः कुर्याद्दंतधावनम् । वनस्पतिगतः सोमस्तस्य नित्यं प्रसीदति

ఈ రెండు మంత్రాలను సమ్యకుగా ఉచ్చరించి ఎవడు దంతధావనం చేయునో, వనస్పతులలో నివసించే సోముడు అతనిపై నిత్యం ప్రసన్నుడగును.

Verse 86

मुखे पर्युषिते यस्माद्भवेदशुचिभाग्नरः । ततः कुर्यात्प्रयत्नेन शुद्ध्यर्थं दंतधावनम्

రాత్రి గడిచిన తరువాత ముఖము బాసిపోతే మనిషి అశుచితలో భాగస్వామి అవుతాడు; అందుచేత శుద్ధి కొరకు యత్నపూర్వకంగా దంతధావనం చేయవలెను.

Verse 87

उपवासेपि नो दुष्येद्दंतधावनमंजनम् । गंधालंकारसद्वस्त्रपुष्पमालानुलेपनम्

ఉపవాసంలోనూ దంతధావనం, అంజనం దోషముగా పరిగణింపబడవు; అలాగే సుగంధము, ఆభరణాలు, శుభ్రమైన వస్త్రాలు, పుష్పమాలలు, అనులేపనమూ దోషరహితమే.

Verse 88

प्रातःसंध्यां ततः कुर्याद्दंतधावनपूर्विकाम् । प्रातःस्नानं चरित्वा च शुद्धे तीर्थे विशेषतः

తర్వాత దంతధావనం చేసి ప్రాతఃసంధ్యావందనం చేయాలి; అలాగే ప్రాతఃస్నానం చేయాలి—ప్రత్యేకంగా శుద్ధమైన తీర్థఘట్టంలో।

Verse 89

प्रातःस्नानाद्यतःशुद्ध्येत्कायोयं मलिनः सदा । छिद्रितो नवभिश्छिद्रैः स्रवत्येव दिवानिशम्

ప్రాతఃస్నానం మొదలైన శుద్ధిక్రియలతో ఈ దేహం శుద్ధమవుతుంది; ఎందుకంటే ఇది ఎల్లప్పుడూ మలినమే, తొమ్మిది రంధ్రాలతో ఛిద్రితమై పగలు-రాత్రి నిరంతరం స్రవిస్తుంది।

Verse 90

उत्साह मेधा सौभाग्य रूप संपत्प्रवर्तकम् । मनः प्रसन्नताहेतुः प्रातःस्नानं प्रशस्यते

ప్రాతఃస్నానం ప్రశంసింపబడింది—ఇది ఉత్సాహం, మేధ, సౌభాగ్యం, రూపం, సంపదలను పెంపొందించి మనస్సుకు ప్రసన్నతను కలిగిస్తుంది।

Verse 91

प्रस्वेद लालाद्याक्लिन्नो निद्राधीनो यतो नरः । प्रातःस्नानात्ततोर्हः स्यान्मंत्रस्तोत्रजपादिषु

మనిషి చెమట, లాలాజలం మొదలైన వాటితో తడిసి నిద్రాధీనుడై ఉంటాడు; అందువల్ల ప్రాతఃస్నానం చేసిన తరువాత మంత్ర, స్తోత్ర, జపాది కర్మలకు అర్హుడవుతాడు।

Verse 92

प्रातःप्रातस्तु यत्स्नानं संजाते चारुणोदये । प्राजापत्यसमं प्राहुस्तन्महाघविघातकृत्

ప్రతిరోజు ప్రాతః, సుందరమైన అరుణోదయం వచ్చిన వేళ చేసే స్నానాన్ని ప్రాజాపత్య వ్రతసమానమని చెబుతారు; అది మహాపాపాలను నశింపజేస్తుంది।

Verse 93

प्रातःस्नानं हरेत्पापमलक्ष्मीं ग्लानिमेव च । अशुचित्वं च दुःस्वप्नं तुष्टिं पुष्टिं प्रयच्छति

ప్రాతఃస్నానం పాపం, అలక్ష్మీ, గ్లానిని తొలగిస్తుంది; అశుచిత్వం, దుఃస్వప్నాలను నశింపజేసి తృప్తి, పుష్టిని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 94

नोपसर्पंति वै दुष्टाः प्रातःस्नायिजन क्वचित् । दृष्टादृष्टफलं यस्मात्प्रातःस्नानं समाचरेत्

ప్రాతఃస్నానం చేసే జనుని దగ్గరకు దుష్టులు ఎప్పుడూ చేరరు; ఎందుకంటే ప్రాతఃస్నానం దృష్ట-అదృష్ట ఫలాలను ఇస్తుంది, కాబట్టి దానిని ఆచరించాలి।

Verse 95

प्रसंगतः स्नानविधिं वक्ष्यामि कलशोद्भव । विधिस्नानं यतः प्राहुः स्नानाच्छतगुणोत्तरम्

ఇప్పుడు సందర్భానుసారం, ఓ కలశోద్భవా, స్నాన విధిని వివరిస్తాను; విధిగా చేసిన స్నానం, ఇతర స్నానాలకన్నా శతగుణ అధిక ఫలదాయకమని చెబుతారు।

Verse 96

विशुद्धां मृदमादाय बर्हींषि तिल गोमयम् । शुचौ देशे परिस्थाप्य त्वाचम्य स्नानमाचरेत्

శుద్ధమైన మట్టి, కుశగడ్డి, నువ్వులు, గోమయాన్ని తీసుకొని, శుచిస్థలంలో అమర్చి, ఆచమనం చేసి తరువాత స్నానం చేయాలి।

Verse 97

उपग्रही बद्धशिखो जलमध्ये समाविशेत् । उरुं हीति मंत्रेण तोयमावर्त्य सृष्टितः

ఉత్తరీయం సరిగా ధరించి, శిఖను కట్టి, నీటి మధ్యలో ప్రవేశించాలి; ‘ఉరుం హీతి’ మంత్రంతో విధిగా నీటిని ఆవర్తింపజేయాలి।

Verse 98

ये ते शतं ततो जप्त्वा तोयस्यामंत्रणाय च । सुमित्रिया नो मंत्रेण पूर्वं कृत्वा जलांजलिम् । क्षिपेद्द्वेष्यं समुद्दिश्य जपन्दुर्मित्रिया इति

జలాన్ని ఆహ్వానించి అభిమంత్రించుటకు ‘యే తే శతం’ మంత్రాన్ని శతసార్లు జపించి, ముందుగా ‘సుమిత్రియా నో’ మంత్రంతో జలాంజలి చేసి, ద్వేష్య శత్రువును సూచిస్తూ ‘దుర్మిత్రియా’ అని జపిస్తూ ఆ జలాన్ని విసర్జించాలి।

Verse 99

इदं विष्णुरिमं जप्त्वा लिंपेदंगानि मृत्स्नया । मृदैकया शिरः क्षाल्य द्वाभ्यां नाभेस्तथोपरि

‘ఇదం విష్ణుః’ మంత్రాన్ని జపించి శుద్ధిమట్టితో అవయవాలను లేపనం చేయాలి; ఒక భాగ మట్టితో శిరస్సును శుభ్రపరచి, రెండు భాగాలతో నాభి మరియు దాని పైభాగాన్ని శుద్ధి చేయాలి।

Verse 100

नाभेरधस्तु तिसृभिः पादौ षड्भिर्विशोधयेत् । मज्जेत्प्रवाहाभिमुख आपो अस्मानिमं जपन्

నాభి కింద భాగాన్ని మూడు భాగాల మట్టితో శుద్ధి చేసి, పాదాలను ఆరు భాగాలతో విశుద్ధి చేయాలి. తరువాత ప్రవాహం వైపు ముఖం చేసి ‘ఆపో అస్మాన్’ మంత్రం జపిస్తూ జలంలో మునగాలి।

Verse 110

प्रणवं त्रिर्जपेद्वापि विष्णुं वा संस्मरेत्सुधीः । स्नात्वेत्थं वस्त्रमापीड्य गृह्णीयाद्धौतवाससी । आचम्य च ततः कुर्यात्प्रातःसंध्यां कुशान्विताम् । यो न संध्यामुपासीत ब्राह्मणो हि विशेषतः

సుధీుడు ప్రణవాన్ని మూడుసార్లు జపించాలి లేదా విష్ణువును స్మరించాలి. ఇలా స్నానం చేసి వస్త్రాన్ని పిండి, ధౌతవస్త్రాలను ధరించాలి. తరువాత ఆచమనం చేసి కుశతో కూడిన ప్రాతఃసంధ్యను ఆచరించాలి. ముఖ్యంగా సంధ్యోపాసన చేయని బ్రాహ్మణుడు కర్తవ్యభ్రష్టుడవుతాడు।

Verse 120

एकं संभोज्य विधिवद्ब्राह्मणं यत्फलं लभेत् । प्राणायामैर्द्वादशभिस्तत्फलं श्रद्धयाप्यते

విధివిధానంగా ఒక బ్రాహ్మణునికి భోజనం పెట్టడం వల్ల లభించే పుణ్యఫలం, అదే ఫలం శ్రద్ధతో చేసిన పన్నెండు ప్రాణాయామాల ద్వారా కూడా పొందబడుతుంది।

Verse 130

गृहाद्बहुगुणा यस्मात्संध्या बहिरुपासिता । गायत्र्यभ्यासमात्रोपि वरं विप्रो जितेंद्रियः

ఇంటిలో చేసినదానికన్నా ఇంటి వెలుపల ఆచరించిన సంధ్యోపాసన అనేకగుణ ఫలప్రదమైనది; అందుచేత ఇంద్రియనిగ్రహమున్న బ్రాహ్మణునికి గాయత్రీ అభ్యాసమాత్రమూ శ్రేష్ఠమే।

Verse 140

नक्तं दिनं निमज्ज्याप्सु कैवर्ताः किमु पावनाः । शतशोपि तथा स्नाता न शुद्धा भावदूषिता

రాత్రింబగళ్లు నీటిలో మునిగినా కైవర్తులు శుద్ధి పొందకపోతే, మరి ఇతరుల సంగతి ఏమిటి? అంతర్భావం కలుషితమైతే వందసార్లు స్నానం చేసినా శుద్ధి కలగదు।

Verse 150

इमं मंत्रं ततश्चोक्त्वा कुर्यादाचमनं द्विजः । आचार्याः केचिदिच्छंति शाखाभेदेन चापरे

ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించిన తరువాత ద్విజుడు ఆచమనం చేయాలి. కొందరు ఆచార్యులు ఇదే విధంగా కోరుతారు; మరికొందరు వేదశాఖాభేదాన్ని బట్టి భిన్నంగా నిర్దేశిస్తారు।

Verse 160

सहस्रकृत्वो गायत्र्याः शतकृत्वोथवा पुनः । दशकृत्वोथ देव्यैव कुर्यात्सौरीमुपस्थितिम्

గాయత్రీని వెయ్యిసార్లు—లేదా వందసార్లు, లేదా మళ్లీ పది సార్లు—జపించి, ఆ దేవీ గాయత్రీనే ఉపాయంగా చేసుకొని సూర్యుని ‘సౌరీ ఉపస్థితి’ ఉపాసన చేయాలి।

Verse 170

अन्वारब्धेन सव्येन तर्पयेत्षड्विनायकान् । ब्रह्मादीनखिलान्देवान्मरीच्यादींस्तथा मुनीन्

సవ్యోపవీత విధానంలో (యజ్ఞోపవీతాన్ని ఎడమవైపు యథావిధిగా ఉంచి) ఆరు వినాయకులకు తర్పణం చేయాలి; అలాగే బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలకు, మరీచ్యాది మునులకు కూడా తర్పణం చేయాలి।

Verse 180

उदीरतामगिंरस आयंतुन इतीष्यते । ऊर्जं वहंती पितृभ्यः स्वधायिभ्यस्ततः पठेत्

తదనంతరం విధివిధానంగా ‘ఉదీరతామ్…’ అని ప్రారంభమయ్యే వైదిక మంత్రాన్ని జపించాలి; అనంతరం స్వధాభాగులైన పితృదేవతల కోసం ‘ఊర్జం వహంతీ…’ మంత్రాన్ని పఠించాలి।

Verse 190

अध्यापयेच्छुचीञ्शिष्यान्हितान्मेधासमन्वितान् । उपेयादीश्वरं चैव योगक्षेमादि सिद्धये

శుచులైన, హితబుద్ధిగల, మేధాసంపన్న శిష్యులకు బోధించాలి; అలాగే యోగ-క్షేమాది సిద్ధి కోసం ఈశ్వరుని శరణు చేరాలి।

Verse 200

ओंभूर्भुवःस्वःस्वाहेति विप्रो दद्यात्तथाहुतिम् । तथा देवकृतस्याद्या जुहुयाच्च षडाहुतीः

‘ఓం భూర్భువః స్వః స్వాహా’ అని ఉచ్చరించి విప్రుడు ఆహుతి సమర్పించాలి; అలాగే ‘దేవకృత’ విధిలో విధించిన మొదటి ఆహుతి నుండి ప్రారంభించి ఆరు ఆహుతులు హోమించాలి।

Verse 210

प्रतिगृह्णंत्विमं पिंडं काका भूमौ मयार्पितम् । द्वौ श्वानौ श्यामशबलौ वैवस्वतकुलोद्भवौ

నేను భూమిపై అర్పించిన ఈ పిండాన్ని కాకులు స్వీకరించుగాక; అలాగే వైవస్వత (యమ) వంశజులైన శ్యామ-శబల అనే ఆ రెండు శ్వానాలు తృప్తి పొందుగాక।

Verse 220

विधायान्नमनग्नं तदुपरिष्टादधस्तथा । आपोशनविधानेन कृत्वाश्नीयात्सुधीर्द्विजः

అగ్నిదోషం లేని శుద్ధాన్నాన్ని విధి ప్రకారం పైకీ కిందకీ సరిగా ఏర్పాటు చేసి, సుధీ ద్విజుడు ‘ఆపోశన’ విధానాన్ని చేసి తరువాత భుజించాలి।

Verse 230

अंगुष्ठमात्रः पुरुषस्त्वंगुष्ठं च समाश्रितः । ईशः सर्वस्य जगतः प्रभुः प्रीणाति विश्वभुक्

అంగుష్ఠమాత్రుడైన పురుషుడు అంగుష్ఠమందే ఆశ్రయించి ఉన్నాడని చెప్పబడెను; ఆయన సమస్త జగత్తుకు ఈశ్వరుడు, ప్రభువు, విశ్వపాలకుడు—ఇలాంటి స్మరణసాధనతో ప్రసన్నుడగును.

Verse 240

अग्निश्चेति च मंत्रेण विधायाचमने सुधीः । पश्चिमास्यो जपेत्तावद्यावन्नक्षत्रदर्शनम्

‘అగ్నిశ్చ…’ అని ప్రారంభమయ్యే మంత్రంతో ఆచమనం చేసి, జ్ఞానుడు పశ్చిమాభిముఖుడై నక్షత్రదర్శనం కలుగువరకు జపం చేయవలెను.

Verse 243

उद्देशतः समाख्यातो ह्येष नित्यतमो विधिः । इत्थं समाचरन्विप्रो नावसीदति कर्हिचित्

ఈ అత్యంత నిత్యవిధి సంక్షేపంగా వివరించబడింది. ఇట్లుగా ఆచరించే బ్రాహ్మణుడు ఎప్పుడూ దుర్గతికి లోనుకాడు.