Adhyaya 5

Verse 1

श्रीसूत उवाच । प्रस्तुत्य चक्रतीर्थं तु पुण्यं पापविनाशनम् । पुनरप्यद्भुतं किञ्चित्प्रब्रवीमि मुनीश्वराः

శ్రీసూతుడు పలికెను—పరమ పుణ్యమైన, పాపనాశకమైన చక్రతీర్థాన్ని వివరించిన తరువాత, ఓ మునీశ్వరులారా, నేను మరొక అద్భుత విషయాన్ని మళ్లీ చెబుతాను.

Verse 2

विधूमनामा हि वसुर्देवस्त्री चाप्यलंबुषा । ब्रह्मशापान्महाघोरात्पुरा प्राप्तौ मनुष्यताम्

విధూమనామక వసుదేవుడు మరియు ఆయన దివ్య భార్య అలంబుషా—బ్రహ్ముని మహాఘోర శాపం వల్ల—పూర్వం మనుష్యత్వాన్ని పొందారు.

Verse 3

चक्रतीर्थे महापुण्ये स्नात्वा शापाद्विमोचितौ । ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाप्राज्ञ पुराणार्थविशारद

మహాపుణ్యమైన చక్రతీర్థంలో స్నానం చేసి వారు ఇద్దరూ శాపవిముక్తులయ్యారు. ఋషులు పలికిరి—ఓ సూతపుత్రా, మహాప్రాజ్ఞా, పురాణార్థవిశారదా!

Verse 4

प्राज्ञत्वाद्व्यासशिष्य त्वादज्ञातं ते न किंचन । ब्रह्मा केनापराधेन सहालंबुसया वसुम्

మీరు ప్రాజ్ఞులు, వ్యాసుని శిష్యులు; అందువల్ల మీకు ఏదీ అజ్ఞాతం కాదు. ఏ అపరాధం వల్ల బ్రహ్ముడు అలంబుషాతో కూడిన ఆ వసువును శపించాడు?

Verse 5

पुरा विधूमनामानं शप्तवांश्चतुराननः । ब्रह्मशापेन घोरेण कयोस्तौ पुत्रतां गतौ

పూర్వం చతురాననుడైన బ్రహ్ముడు విధూమనామక వసువును శపించాడు. బ్రహ్ముని ఆ ఘోర శాపం వల్ల వారు ఇద్దరూ పుత్రత్వాన్ని పొందారు.

Verse 6

शापस्यान्तः कथमभूद्ब्रह्मणा शप्तयोस्तयोः । एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि

బ్రహ్ముడు శపించిన ఆ ఇద్దరి శాపాంతం ఎలా జరిగింది? మేము శ్రద్ధతో వింటున్నాము—దయచేసి దీనిని విస్తారంగా చెప్పవలసినది.

Verse 7

श्रीसूत उवाच । पुरा हि भगवान्ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननः । सावित्र्या च सरस्वत्या पार्श्वयोः प्रविराजितः

శ్రీసూతుడు పలికెను—పూర్వకాలమున స్వయంభూ, చతుర్ముఖ సృష్టికర్త భగవాన్ బ్రహ్మ, తన రెండు పార్శ్వములలో విరాజిల్లిన సావిత్రి మరియు సరస్వతితో మహా ప్రకాశముగా శోభించెను।

Verse 8

सनातनेन मुनिना सनकेन च धीमता । सनत्कुमारनाम्ना च नारदेन महात्मना

ఆయన సేవలో సనాతన ముని, ధీమంతుడైన సనకుడు, సనత్కుమారనామధేయుడు, మరియు మహాత్మ నారదుడు హాజరై ఉండిరి।

Verse 9

सनन्दनादिभिश्चान्यैः सेव्यमानो मुनीश्वरैः । सुपर्ववृन्दजुष्टेन स्तूयमानो बिडौजसा

సనందనాది ఇతర మునీశ్వరులచే సేవింపబడి, ఉత్తమ దివ్యగణసమూహముతో కూడి, మహాబలవంతులైన దేవులచే నిరంతరం స్తుతింపబడెను।

Verse 10

आदित्यादि ग्रहैश्चैव स्तूयमानपदांबुजः । सिद्धैः साध्यैर्मरुद्भिश्च किंनरैश्च समावृतः

ఆదిత్యాది గ్రహదేవతలచే స్తుతింపబడిన ఆయన పాదపద్మములు; సిద్ధులు, సాధ్యులు, మరుతులు మరియు కిన్నరులతో చుట్టుముట్టబడి ఉండెను।

Verse 11

गणैः किंपुरुषाणां च वसुभिश्चाष्टभिर्वृतः । उर्वशीप्रमुखानां च स्वर्वेश्यानां मनोरमम्

ఆయన కింపురుషగణములతోను అష్టవసువులతోను పరివృతుడై ఉండెను; ఉర్వశీ-ప్రధానమైన స్వర్గాప్సరసల మనోహర సాన്നిధ్యమూ ఆ సభను శోభింపజేసెను।

Verse 12

नृत्यं वादित्रसहितं वीक्ष्यमाणो मुहुर्मुहुः । गोष्ठीं चक्रे सभामध्ये सत्यलोके कदाचन

వాద్యాలతో కూడిన నృత్యాన్ని అతడు మళ్లీ మళ్లీ వీక్షించాడు; ఒకసారి సత్యలోక సభామధ్యంలో గోష్ఠిని నిర్వహించాడు।

Verse 13

मेघगर्जितगम्भीरो जनानां नंदयन्मुहुः । वीणावेणुमृदंगानां ध्वनिस्तत्र व्यसर्पत

మేఘగర్జనవలె గంభీరంగా, జనులను మళ్లీ మళ్లీ ఆనందింపజేస్తూ, వీణా-వేణు-మృదంగాల ధ్వని అక్కడ అంతటా వ్యాపించింది।

Verse 14

गंगातरंगमालानां शीकरस्पर्शशीतलः । पवमानः सुखस्पर्शो मन्दं मन्दं ववौ तदा

అప్పుడు గంగ తరంగమాలల చిలకరింతల స్పర్శతో చల్లగా, దేహానికి సుఖమిచ్చే మృదువైన పవనం మెల్లమెల్లగా వీచింది।

Verse 15

पर्यायेण तदा सर्वा ननृतुर्देवयोषितः । नृत्यश्रमेण खिन्नासु वेश्यास्वन्यासु सादरम्

అప్పుడు దేవయువతులు అందరూ మారుమారుగా నర్తించారు; నృత్యశ్రమతో కొందరు అలసినప్పుడు, ఇతరులు వేశ్యలవలె నైపుణ్యంతో సాదరంగా ముందుకు వచ్చారు।

Verse 16

अलंबुसा देवनारी रूपयौ वनशालिनी । मदयन्ती जनान्सर्वान्सभामध्ये ननर्त वै

అప్పుడు రూపయౌవనంతో ప్రకాశించే దేవనారి అలంబుసా సభామధ్యంలో నిజంగా నర్తించి, అక్కడున్న వారందరినీ మోహింపజేసి ఆనందింపజేసింది।

Verse 17

तस्मिन्नवसरे तस्या नृत्यंत्याः संसदि द्विजाः । वस्त्रमाभ्यंतरं वायुर्लीलया समुदक्षिपत्

ఆ క్షణమే, ఓ ద్విజులారా, సభలో నర్తిస్తున్న ఆమె అంతర్వస్త్రాన్ని వాయువు లీలగా పైకి ఎత్తివేసెను।

Verse 19

तत्क्षिप्ते वसने स्पष्टमूरुमूलमदृश्यत । तथाभूतां तु तां दृष्ट्वा सर्वे ब्रह्मादयो ह्रिया

వస్త్రం అలా తొలగిపోవడంతో ఆమె ఊరుమూలం స్పష్టంగా కనబడెను; ఆమెను అట్టి స్థితిలో చూచి బ్రహ్మాది సమస్తులు లజ్జతో నిండిరి।

Verse 20

तामेव ब्रह्मभवने दृष्ट्वानिलहृतांशुकाम् । हर्षसंफुल्लनयनो हृष्टरोमा ततोऽभवत्

బ్రహ్మభవనంలో వాయువు హరించిన వస్త్రముతో ఉన్న ఆమెను చూసి అతడు హర్షంతో ఉల్లసించెను; నేత్రాలు వికసించి రోమాంచము కలిగెను।

Verse 21

अलंबुसायां तस्यां तु जातकामं विलोक्य तम् । वसुं विधूमनामानं शशाप चतुराननः

అలంబుసాపై అతనిలో కామము జనించినదని చూచి చతురాననుడు ‘విధూమ’ నామ వసువును శపించెను।

Verse 22

यस्मात्त्वमीदृशं कार्यं विधूम कृतवानसि । तस्माद्धि मर्त्यलोके त्वं मानुषत्वमवाप्स्यसि

‘హే విధూమా, నీవు ఇలాంటి అనుచిత కార్యము చేసినందున, మర్త్యలోకంలో నీవు నిశ్చయంగా మానవ జన్మను పొందుదువు.’

Verse 23

इयं च देवयोषित्ते तत्र भार्या भविष्यति । एवं स ब्रह्मणा शप्तो विधूमः खिन्नमानसः

“మరియు ఈ దివ్య కన్య అక్కడ నీ భార్య అవుతుంది.” ఇలా బ్రహ్మశాపం పొందిన విధూముడు హృదయంలో దిగులుపడ్డాడు.

Verse 24

प्रसादयामास वसुर्ब्रह्माणं प्रणिपत्य तु । विधूम उवाच । अस्य शापस्य घोरस्य भगवन्भक्तवत्सल

వసువు నమస్కరించి బ్రహ్మను ప్రసన్నపరచేందుకు యత్నించాడు. విధూముడు అన్నాడు— “భగవన్, భక్తవత్సల! ఈ ఘోర శాపము విషయమై…”

Verse 25

नाहमर्होऽस्मि देवेश रक्ष मां करुणानिधे । एवं प्रसादितस्तेन भारतीपतिरव्ययः

“నేను అర్హుడను కాను, దేవేశా! కరుణానిధీ, నన్ను రక్షించండి.” అతని ప్రార్థనతో అవ్యయుడైన భారతీపతి (బ్రహ్మ) ప్రసన్నుడయ్యాడు.

Verse 26

कृपया परया युक्तो विधूमं प्राह सांत्वयन् । ब्रह्मोवाच । त्वयि शापोऽप्ययं दत्तो न चासत्यं ब्रवीम्यहम्

పరమ కరుణతో బ్రహ్మ విధూముని ఓదార్చుతూ పలికాడు— “నీపై ఈ శాపం విధించబడింది; నేను అసత్యం పలకను.”

Verse 27

ततोऽवधिं कल्पयामि शापस्यास्य तवाधुना । मर्त्यभावं समापन्नः सहालंबुसयाऽनया

“కాబట్టి ఇప్పుడు నీ ఈ శాపానికి నేను పరిమితిని నిర్ణయిస్తున్నాను— ఈ అలంబుసాతో కలిసి నీవు మర్త్యభావాన్ని పొందిన తరువాత…”

Verse 28

तत्र भूत्वा महाराजः शासयित्वा चिरं महीम् । पुत्रमप्रतिमं त्वस्यां जनयित्वा महीपतिम्

అక్కడ అతడు మహారాజుగా అవతరించి, దీర్ఘకాలం భూమిని పాలించి, ఆమె ద్వారా సాటిలేని కుమారుని కనుగొంటాడు—దేశాధిపతిగా యోగ్యుడైనవాడిని।

Verse 29

अभिषिच्य च राज्ये तं राज्यरक्षाविचक्षणम् । एतच्छापस्य शांत्यर्थं दक्षिणस्योदधेस्तटे । फुल्लग्रामसमीपस्थे चक्रतीर्थे महत्तरे

రాజ్యరక్షణలో నిపుణుడైన ఆ కుమారుని రాజ్యాభిషేకం చేసి, ఈ శాపశాంతి కోసం దక్షిణ సముద్ర తీరాన, ఫుల్లగ్రామ సమీపంలోని మహత్తర చక్రతీర్థానికి వెళ్లవలెను।

Verse 30

अनया भार्यया सार्द्धं यदा स्नानं करिष्यसि । तदा त्वं मानुषं भावं जीर्णत्वचमिवोरगः

ఈ భార్యతో కలిసి నీవు పవిత్రస్నానం చేసినప్పుడు, నీవు మానవస్థితిని పొందుతావు—పాము పాత చర్మాన్ని విడిచినట్లుగా।

Verse 31

विसृज्य भार्यया सार्द्धं स्वं लोकं प्रतिपत्स्यसे । चक्रतीर्थे विना स्नानं न नश्येच्छाप ईदृशः

భార్యతో కలిసి (ఈ విధిని) నెరవేర్చిన తరువాత నీవు నీ స్వలోకాన్ని తిరిగి పొందుతావు; చక్రతీర్థంలో స్నానం లేకుండా ఇలాంటి శాపం నశించదు।

Verse 32

इति ब्रह्मवचः श्रुत्वा विधूमो नातिहृष्टवान् । स्ववेश्म प्राविशत्तूर्णमामंत्र्य चतुराननम्

బ్రహ్మవాక్యాలను విని విధూముడు అత్యంత సంతోషించలేదు; చతురానన ప్రభువును వీడుకొని, అతడు త్వరగా తన గృహంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 33

चिंतयामास तत्रासौ मर्त्यतां यास्यतो मम । को वा पिता भवेद्भूमौ का वा माता भविष्यति

అప్పుడు అతడు మనసులో ఆలోచించాడు— “నేను మర్త్యత్వంలో ప్రవేశించబోతే, భూమిపై నా తండ్రి ఎవరు? నా తల్లి ఎవరు అవుతుంది?”

Verse 34

बहुधेत्थं समालोच्य विधूमो निश्चिकाय सः । कौशांबीनगरे राजा शतानीक इति श्रुतः

ఇలా అనేక విధాలుగా ఆలోచించి విధూముడు నిర్ణయించాడు— కౌశాంబీ నగరంలో ‘శతానీక’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన రాజు ఉన్నాడు।

Verse 35

अस्ति वीरो महाभागो भार्या चापि पतिव्रता । तस्य विष्णुमतीनाम विष्णोः श्रीरिव वल्लभा

ఆ రాజు వీరుడు, మహాభాగ్యశాలి; అతని భార్య కూడా పతివ్రత. ఆమె పేరు విష్ణుమతి— విష్ణువుకు శ్రీ ఎంత ప్రియమో, అతనికి ఆమె అంత ప్రియ.

Verse 36

तमेव पितरं कृत्वा मातरं च विधाय ताम् । संभविष्यामि भूलोके स्वकर्मपरिपाकतः

అతనినే తండ్రిగా చేసుకొని, ఆమెనే తల్లిగా నియమించుకొని, నా కర్మఫల పరిపాకంతో నేను భూలోకంలో జన్మిస్తాను।

Verse 37

ततः स माल्यवन्तं च पुष्पदंतं बलोत्कटम् । त्रीनाहूयात्मनो भृत्यान्वृत्तमेतन्न्यवे दयत्

తర్వాత అతడు తన ముగ్గురు సేవకులను పిలిచాడు— మాల్యవంతుడు మరియు బలంలో ప్రబలుడైన పుష్పదంతుడు మొదలైనవారిని— జరిగిన సంగతంతా వారికి తెలియజేశాడు।

Verse 38

भृत्याः शृणुत भद्रं वो ब्रह्मशापान्महाभयात् । जनिष्यामि शतानीकाद्विष्णुमत्यामहं सुतः

హే సేవకులారా, వినుడి—మీకు మంగళం కలుగుగాక. బ్రాహ్మణశాపమునకు జనితమైన మహాభయముచేత నేను రాజు శతానీకుని ద్వారా విష్ణుమతీ గర్భమున పుత్రుడిగా జన్మించెదను।

Verse 39

इति श्रुत्वा वचो भृत्यास्तस्या प्राणा बहिश्चराः । वाष्पपूर्णमुखाः सर्वे विधूमं वाक्यमब्रुवन्

ఆ మాటలు విని భృతులు, ఆమె ప్రాణములు వెలుపల సంచరిస్తున్నట్లుగా, కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖములతో అందరూ విధూమునకు వాక్యమును పలికిరి।

Verse 40

भृत्या ऊचुः । त्वद्वियोगं वयं सर्वे त्रयोऽपि न सहामहे । तस्मान्मानुष भावत्वमस्माभिः सह यास्यसि

భృతులు పలికిరి—మేము ముగ్గురమూ నీ వియోగమును సహించలేము; అందుచేత నీవు మా వెంటనే మానవభావమును పొందెదవు।

Verse 41

शतानीकस्य राजर्षेर्मंत्री योऽयं युगन्धरः । सेनानीर्विप्रतीकश्च योऽयं प्राग्रसरो रणे

రాజర్షి శతానీకుని మంత్రి అయిన ఈ యుగంధరుడు, మరియు యుద్ధమున ముందుగా దూసుకుపోయే సేనాని అయిన ఈ విప్రతీకుడు—

Verse 42

नर्मकर्मसु हृद्विप्रो वल्लभाख्यो महांश्च यः । तेषां पुत्रास्त्रयोऽप्येते भविष्यामो न संशयः

మరియు నర్మకర్మలలో హృద్యుడైన, వల్లభనామ మహా బ్రాహ్మణుడు—ఆ ముగ్గురికి మేము ముగ్గురమూ పుత్రులమై జన్మించెదము; సందేహము లేదు।

Verse 43

शतानीकस्य राजर्षेः पुत्रभावं गतस्य ते । शुश्रूषां संविधास्यामस्तेषु तेषु च कर्मसु । तानेवंवादिनः सोऽयं विधूमो वाक्यमब्रवीत्

నీవు రాజర్షి శతానీకుని పుత్రభావాన్ని పొందినప్పుడు, మేము నీ ప్రతి కర్తవ్యకర్మలో సేవ చేస్తాము—ఇలా పలుకుతున్న వారితో విధూముడు మాటలాడెను।

Verse 44

विधूम उवाच । जानेऽहं भवतां स्नेहं तादृशं मय्य नुत्तमम्

విధూముడు పలికెను—నాపై మీ స్నేహం ఎంత అపూర్వమో, అతి ఉత్తమమో నేను తెలుసుకొనుచున్నాను।

Verse 45

तथापि कथयाम्यद्य तच्छृणुध्वं हितं वचः । ब्रह्मशापेन घोरेण स्वेन दुष्कर्मणा कृतम्

అయినను నేడు హితవచనం చెప్పుచున్నాను—వినుడి। ఈ ఘోర బ్రాహ్మణశాపము నా స్వదుష్కర్మఫలముగా కలిగినది।

Verse 46

कुत्सितं मानुषं भावमहमेकोऽनुवर्तये । विहितं न हि युष्माकमेतच्छापानुवर्तनम्

ఈ కుత్సిత మానుషభావాన్ని నేను ఒక్కడే అనుభవిస్తాను; మీకు ఈ శాపానుసరణం విధిగా నియమింపబడలేదు।

Verse 47

जुगुप्सितेऽतो मानुष्ये मा कुरुध्वं मनोऽधुना । अतः शापावधिर्यावन्मद्वियोगो विषह्यताम्

కాబట్టి ఈ జుగుప్సిత మానుషస్థితిపై ఇప్పుడే మనస్సు పెట్టకండి. శాపావధి ముగిసే వరకు నా వియోగాన్ని సహించండి।

Verse 48

इत्युक्तवन्तं ते सर्वे माल्यवत्प्रमुखास्तदा । ऊचुः प्रणम्य शिरसा प्रार्थयंतः पुनःपुनः

అతడు ఇలా పలికిన తరువాత, మాల్యవత్‌ మొదలైన వారందరూ భక్తితో శిరస్సు వంచి నమస్కరించి, మళ్లీ మళ్లీ ప్రార్థిస్తూ అతనితో పలికారు।

Verse 49

रक्षित्वा कृपया ह्यस्मान्मा कुरुष्व च साहसम् । परित्यजसि नः सर्वान्भक्तानद्य निरागसः

కరుణతో మమ్మల్ని కాపాడిన మీరు, ఇప్పుడు సాహసమైన పని చేయకండి. నిర్దోషులైన మీ భక్తులైన మమ్మల్ని ఈ రోజు విడిచిపెట్టకండి।

Verse 50

त्वद्वियोगान्महाघोरान्मानुष्यमपि कुत्सितम् । बहु मन्यामहे देव तस्मान्नस्त्राहि सांप्रतम्

మీ వియోగం వల్ల మానవజీవితం కూడా మాకు మహాభయంకరంగా, తుచ్ఛంగా అనిపిస్తోంది. కనుక, ఓ దేవా, ఇప్పుడే మమ్మల్ని రక్షించండి।

Verse 51

एवं स याचमानांस्त्रीनन्वमन्यत भृत्यकान् । तैस्त्रिभिः सहितः सोऽयं कौशांबीं गन्तुमैच्छत

ఇలా వేడుకుంటున్న ఆ ముగ్గురు సేవకుల మాటను అతడు అంగీకరించాడు. ఆ ముగ్గురితో కలిసి అతడు కౌశాంబీకి వెళ్లాలని కోరుకున్నాడు।

Verse 52

एतस्मिन्नेव काले तु सोमवंशविवर्द्धनः । अर्जुनाभिजने जातो जनमेजयसंभवः

అదే సమయంలో సోమవంశాన్ని వృద్ధి చేసే వాడు, అర్జునుని వంశంలో జన్మించిన, జనమేజయుని సంతానంగా ఒకడు పుట్టాడు।

Verse 53

शतानीको महीपालः पृथिवीमन्वपालयत् । बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी प्रजापालनतत्परः

మహీపాలుడైన శతానీకుడు భూమిని సమ్యగ్గా పరిపాలించాడు. అతడు బుద్ధిమంతుడు, నీతిజ్ఞుడు, వాగ్మి, ప్రజారక్షణలో నిత్యము తత్పరుడు.

Verse 54

चतुरंगबलोपेतो विक्रमैकधनो युवा । स कौशांबीं महाराजो नगरीमध्युवास वै

అతడు చతురంగ సైన్యంతో సమృద్ధుడు, యువకుడు, పరాక్రమమే ఏకధనంగా కలవాడు. ఆ మహారాజు నిజంగా కౌశాంబీ నగరంలో నివసించెను.

Verse 55

तस्य मन्त्ररहस्यज्ञो मन्त्री जातो युगंधरः । सेनानीर्विप्रतीकश्च तस्य प्राग्रसरो रणे

అతని మంత్రి యుగంధరుడు, మంత్రరహస్యాలను తెలిసినవాడు; అతని సేనాధిపతి విప్రతీకుడు, యుద్ధంలో అతని తరఫున ముందుండేవాడు.

Verse 56

नर्मकर्मसु तस्यासीद्वल्लभाख्यः सखा द्विजः । तस्य विष्णुमती नाम विष्णोः श्रीरिव वल्लभा

వినోదకార్యాలలో అతనికి వల్లభుడు అనే బ్రాహ్మణ స్నేహితుడు ఉండెను. అతని ప్రేయసి పేరు విష్ణుమతి—విష్ణువుకు శ్రీ ఎంత ప్రియమో, అతనికి ఆమె అంత ప్రియము.

Verse 57

स सर्वगुणसंपन्नः शतानीको महामतिः । पुत्रमात्मसमं तस्यां भार्यायां नान्वविंदत

సర్వగుణసంపన్నుడైన మహామతి శతానీకుడు, ఆ భార్య ద్వారా తనతో సమానమైన కుమారుని పొందలేకపోయెను.

Verse 58

आत्मानमसुतं ज्ञात्वा स भृशं पर्यतप्यत । स युगंधरमाहूय मंत्रिणं मन्त्रवित्तमम्

తాను పుత్రహీనుడనని తెలిసి రాజు అత్యంతంగా దుఃఖించాడు. అప్పుడు మంత్రసలహాలో పరమ నిపుణుడైన తన మంత్రి యుగంధరుని పిలిపించాడు.

Verse 59

पुत्रलाभः कथं मे स्यादिति कार्यममन्त्रयत् । युगन्धरो मही पालं पुत्रालाभेन पीडितम् । हर्षयन्वचसा स्वेन वाक्यमेतदभाषत

అతడు “నాకు పుత్రలాభం ఎలా కలుగును?” అని ఆలోచించాడు. పుత్రలాభం లేక బాధపడుతున్న భూపతిని చూసిన యుగంధరుడు తన మాటలతో అతనిని సాంత్వనపరచి ఆనందింపజేస్తూ ఇలా పలికాడు.

Verse 60

युगन्धर उवाच । अस्ति शांडिल्यनामा तु महर्षिः सत्यवाक्छुचिः

యుగంధరుడు అన్నాడు—“శాండిల్య అనే మహర్షి ఉన్నాడు; ఆయన సత్యవాక్కు, శుచిగా ఉన్నవాడు.”

Verse 61

शत्रुमित्रसमो दांतस्तपःस्वाध्यायतत्परः । तमेव मुनिमासाद्य ज्वलंतमिव पावकम्

ఆయన శత్రు–మిత్రుల పట్ల సమదృష్టి గలవాడు, దమనం కలవాడు, తపస్సు మరియు స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడు. అగ్నివలె జ్వలించే ఆ మునిని చేరి—

Verse 62

पुत्रमात्मसमं राजन्प्रार्थयेथा विनीतवत् । कृपावान्स महर्षिस्तु पुत्रं ते दास्यति ध्रुवम्

ఓ రాజా, వినయంతో ఆయనను ఆశ్రయించి నీతో సమానమైన పుత్రుని ప్రార్థించు. కరుణామయుడైన ఆ మహర్షి నిశ్చయంగా నీకు పుత్రుని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 63

इति तद्वचनं श्रुत्वा हर्षसंफुल्ललोचनः । मंत्रिणा तेन संयुक्तस्तस्यागादाश्रमं मुनेः

ఆ మాటలు విని హర్షంతో వికసించిన నేత్రాలుగల రాజు, ఆ మంత్రితో కలిసి, ముని ఆశ్రమానికి వెళ్లెను।

Verse 64

तमाश्रमे समासीनं प्रणनाम महीपतिः । शांडिल्यस्तु महातेजा राजानं प्राप्तमाश्रमम्

ఆశ్రమంలో ఆసీనుడైన మునికి మహీపతి నమస్కరించెను. మహాతేజస్సుగల శాండిల్యుడు రాజు ఆశ్రమానికి వచ్చినదాన్ని చూచెను.

Verse 65

दृष्ट्वा पाद्यादिभिः पूज्य स्वागतं व्याजहार सः । शांडिल्य उवाच । शतानीक किमर्थं त्वमाश्रमं प्राप्तवान्मम

అతనిని చూచి ముని పాద్యాదులతో పూజించి స్వాగతం పలికెను. శాండిల్యుడు అన్నాడు— ‘శతానీకా, ఏ కారణంతో నా ఆశ్రమానికి వచ్చితివి?’

Verse 66

यत्कर्तव्यमिदानीं ते तद्वदस्व करोम्यहम् । मुनिमेवं वदंतं तं प्रत्यवादीद्युगंधरः

‘ఇప్పుడు నీకు చేయవలసినది ఏదో చెప్పు; నేను చేస్తాను.’ ముని ఇలా చెప్పగా యుగంధరుడు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను.

Verse 67

भगवन्नेष वै राजा पुत्रालाभेन कर्षितः । भवंतं शरणं प्राप्तः सांप्रतं पुत्रकारणात्

‘భగవన్, ఈ రాజు పుత్రలాభం లేక క్షీణించి బాధపడుతున్నాడు. పుత్రప్రాప్తి కారణార్థం ఇప్పుడు మీ శరణు పొందాడు.’

Verse 68

अस्यापुत्रत्वजं दुःखं त्वमपाकर्तुमर्हसि । इति तस्य वचः श्रुत्वा शांडिल्यो मुनिसत्तमः

“ఈ అపుత్రత్వమున జనించిన దుఃఖాన్ని మీరు తొలగించవలసినవారు.” అని అతని మాట విని మునిశ్రేష్ఠుడు శాండిల్యుడు పలికెను.

Verse 69

पुत्रलाभवरं तस्मै प्रतिजज्ञे नृपाय वै । स राज्ञो वरदः श्रीमान्कौशांबीमेत्य सादरम्

ఆ రాజునకు పుత్రలాభ వరమును నిశ్చయంగా వాగ్దానం చేసెను. ఆ శ్రీమాన్ వరదాత సాదరంగా కౌశాంబీకి వచ్చెను.

Verse 70

पुत्रेष्ट्या पुत्रकामस्य याजकोऽभून्महामुनिः । ततो मुनिप्रसादेन राजा दशरथोपमः

పుత్రకాంక్ష గల రాజునకు పుత్రేష్టి యజ్ఞములో మహాముని యాజకుడయ్యెను. ఆపై ముని కృపవలన రాజు దశరథుని సమానంగా (సంతానసంపన్నుడై) నిలిచెను.

Verse 71

यज्वा राममिव प्राप सहस्रानीकमात्मजम् । एवं विधूमः संजज्ञे शतानीकान्नृपोत्तमात्

యజ్ఞము చేసి రామునివలె సహస్రానీక అనే కుమారుని పొందెను. ఈ విధంగా నృపోత్తముడైన శతానీకుని నుండి విధూముడు జన్మించెను.

Verse 72

अत्रांतरे मंत्रिवरस्सेनानीस्तु महीपतेः । द्विजो नर्मवयस्यश्च पुत्रान्प्रापुः कुलोचितान्

ఇంతలో రాజుని ఉత్తమ మంత్రి మరియు సేనాని, అలాగే ఒక ద్విజుడు మరియు హాస్యప్రియ సఖుడు కూడ తమ కులానికి తగిన కుమారులను పొందిరి.

Verse 73

पुत्रो युगंधरस्यासीन्माल्यवान्नाम भृत्यकः । यौगंधरायणो नाम्ना मन्त्रशास्त्रेषु कोविदः

యుగంధరుని కుమారుడు మాల్యవాన్ అనే భృతుడు; అతడు ‘యౌగంధరాయణ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొంది, మంత్ర-నీతి మరియు రాజ్యశాస్త్రాలలో నిపుణుడు।

Verse 74

विप्रतीकस्य तनयः पुष्पदन्तो बभूव ह । रुमण्वानिति विख्यातः परसैन्यविमर्दनः

విప్రతీకుని కుమారుడు పుష్పదంతుడు; అతడు ‘రుమణ్వాన్’ అని విఖ్యాతి పొందినవాడు, శత్రుసేనలను మర్దించే వీరుడు।

Verse 75

वल्लभस्य तदा जज्ञे तनयो वै बलोत्कटः । वसंतक इति ख्यातो नर्मकर्मसु कोविदः

అప్పుడు వల్లభునికి అపార బలమున్న కుమారుడు జన్మించాడు; అతడు ‘వసంతక’ అని ప్రసిద్ధి పొంది, హాస్య-వినోద కళల్లో నిపుణుడు।

Verse 76

अथ ते ववृधुः सर्वे राजपुत्रपुरोगमाः । पञ्चहायनतां तेषु यातेषु तदनंतरम्

ఆ తరువాత రాజకుమారుని ముందుండగా వారు అందరూ క్రమంగా పెరిగారు; వారు ఐదు సంవత్సరాల వయస్సుకు చేరిన వెంటనే తదుపరి సంఘటనలు చోటుచేసుకున్నాయి।

Verse 77

अलंबुसापि स्वर्वेश्या भूपतेः कृतवर्मणः । अयोध्यायां महापुर्यां कन्या जाता मृगावती

అలంబుసా అనే స్వర్గీయ అప్సర రాజు కృతవర్ముని సమీపానికి వచ్చింది; మహానగరమైన అయోధ్యలో మృగావతి అనే కుమార్తె జన్మించింది।

Verse 78

एवं विधूममुख्यास्ते जज्ञिरे क्षितिमण्डले । अत्रांतरे महासत्त्वो दुष्टसानुचरो बली

ఈ విధంగా విధూమముఖ మొదలైన ఆ ప్రధానులు భూమండలంపై జన్మించారు. అంతలో దుష్ట అనుచరులతో కూడిన మహాబలవంతుడైన మహాసత్త్వుడు ఉద్భవించాడు.

Verse 79

अहिदंष्ट्र इति ख्यातो महादैत्यो बलोत्कटः । युक्तः स्थूलशिरोनामा सहायेन दुरात्मना

అహిదంష్ట్ర అని ప్రసిద్ధుడైన ఆ మహాదైత్యుడు అపారబలవంతుడు. స్థూలశిరః అనే దురాత్మ సహాయకుడితో అతడు కలిసిపోయాడు.

Verse 80

रुरोध देवनगरं बबाध विबुधानपि । वर्तमाने दिवि महासमरे सुररक्षसाम्

అతడు దేవనగరాన్ని ముట్టడించి, దేవతలనూ బాధించాడు. ఆ సమయంలో స్వర్గంలో దేవ-రాక్షసుల మహాసమరం జరుగుచుండెను.

Verse 81

आनिनाय शतानीकं सहायार्थं पुरंदरः । स यौवराज्ये तनयं विधाय विधिना नृपः

పురందరుడైన ఇంద్రుడు సహాయార్థం శతానీకుని తీసుకొచ్చాడు. ఆ రాజు విధివిధానంగా తన కుమారుని యువరాజుగా నియమించాడు.

Verse 82

प्रतस्थे रथमास्थाय युद्धाय दितिजैः सह । नीतो मातलिनाभ्येत्य सादरं स धनुर्धरः

ఆ ధనుర్ధర వీరుడు రథమెక్కి దితిజులతో యుద్ధానికి బయలుదేరాడు. మాతలి సమీపించి సాదరంగా అతనిని ముందుకు నడిపించాడు.

Verse 83

विधाय प्रेक्षकान्देवाञ्जघान दितिजान्रणे । अथ दैत्याधिपः सोऽपि निहतः समरे दिवि

దేవులను సాక్షులుగా ఏర్పాటు చేసి అతడు యుద్ధంలో దితిజ దానవులను సంహరించాడు; ఆపై దైత్యాధిపతিও స్వర్గ సమరంలో హతుడయ్యాడు।

Verse 84

ततः शक्रस्य वचसा परेतं नृपपुंगवम् । रथमारोप्य सहसा कौशांबीं मातलिर्ययौ

అనంతరం శక్రుని ఆజ్ఞతో మాతలి ఆ పరలోకగత రాజశ్రేష్ఠుని రథంపై ఎక్కించి వేగంగా కౌశాంబీకి వెళ్లాడు।

Verse 85

नीत्वा महीतलमसौ तत्सुताय न्यवेदयत् । ततः सहस्रानीकोपि विलप्य वहुदुखितः

అతనిని భూమికి తీసుకొచ్చి అతని కుమారునికి వార్త తెలియజేశాడు; అప్పుడు సహస్రానీకుడూ మహాదుఃఖంతో విలపించాడు।

Verse 86

मंत्रिभिः सह संभूय प्रेतकार्यं न्यवर्तयत् । मृतं ज्ञात्वा पतिं राज्ञी सहैवानुममार च

మంత్రులతో కలిసి సమావేశమై అతడు విధివిధానంగా ప్రేతకార్యాన్ని నిర్వహించాడు; భర్త మరణించాడని తెలిసి రాణి కూడా అతనితోనే ప్రాణాలు విడిచింది।

Verse 87

महिष्या सह संप्राप्ते भूपाले कीर्तिशेषताम् । भेजे राज्यं शतानीकतनयो मंत्रिणां गिरा

రాజు మహిషితో కలిసి కీర్తిశేష స్థితికి చేరినప్పుడు, మంత్రుల ఉపదేశంతో శతానీకుని కుమారుడు రాజ్యాన్ని స్వీకరించాడు।

Verse 88

युगन्धरे विप्रतीके वल्लभे च मृते सति । यौगन्धरायणमुखास्तत्पुत्राः सर्व एव हि

యుగంధరుడు, విప్రతీకుడు, వల్లభుడు పరలోకగతులైన తరువాత, యౌగంధరాయణుడు మొదలైన అతని కుమారులందరూ రాజకార్యభారాన్ని మోసేందుకు నిలిచిరి.

Verse 89

शतानीक सुतस्यास्य तत्तत्कार्यमकुर्वत । एवं स पालयामास महीं राजसुतो बली

శతానీకుని ఈ కుమారుని కోసం వారు ప్రతి కార్యమును యథావిధిగా నిర్వహించిరి; ఈ విధంగా ఆ బలవంతుడైన రాజకుమారుడు భూమిని పాలించి రక్షించెను.

Verse 90

याते काले महेन्द्रेण सनन्दनमहोत्सवे । निमंत्रितस्तत्कथितां भाविनीमशृणोत्कथाम्

కాలక్రమేణ మహేంద్రుడు సనందన మహోత్సవాన్ని నిర్వహించినప్పుడు, అతడు అక్కడికి ఆహ్వానింపబడి, అతని ద్వారా భవిష్యత్తులో జరిగే విషయకథను వినెను.

Verse 91

स्वर्योषिद्ब्रह्मणः शापादयोध्यायायामलंबुसा । जाता मृगावती कन्या भूपतेः कृतवर्मणः

బ్రహ్మశాప ప్రభావమున స్వర్గీయ అప్సర అలంబుసా అయోధ్యలో కృతవర్మ రాజుని కుమార్తెగా ‘మృగావతి’ అనే నామంతో జన్మించెను.

Verse 92

विधूम नामा च वसुस्त्वं नाकललनां पुरा । तामेव ब्रह्मसदने दृष्ट्वानिलहृतांशुकाम्

పూర్వము నీవు ‘విధూమ’ నామక వసువుగా ఉండితివి, ఆమె స్వర్గకన్య; బ్రహ్మసభలో గాలిచేత అపహరింపబడిన వస్త్రముతో ఉన్న ఆమెనే చూచి నీ మనస్సు కలత చెందెను.

Verse 93

तदैव मादनाक्रांतः शापान्मर्त्यत्वमागतः । सैव ते दयिता राजन्भाविनी न चिरात्सखे

అదే క్షణంలో మదనమోహానికి లోనై నీవు శాపవశంగా మర్త్యత్వాన్ని పొందితివి. ఓ రాజా, అదే ఆమె త్వరలో నీ ప్రియురాలవుతుంది, సఖా.

Verse 94

यदा त्वमात्मनः पुत्रं राज्ये संस्थाप्य भूपते । मृगावत्या स्त्रिया सार्द्धं दक्षिणस्योदधेस्तटे

ఓ భూపతే, నీవు నీ కుమారుని రాజ్యంలో స్థాపించి, మృగావతీ స్త్రీతో కలిసి దక్షిణ సముద్ర తీరానికి చేరినప్పుడు—

Verse 95

चक्रतीर्थे महापुण्ये फुल्लग्रामसमीपतः । स्नानं करिष्यसि तदा शापान्मुक्तो भविष्यसि

ఫుల్లగ్రామ సమీపంలోని మహాపుణ్యమైన చక్రతీర్థంలో నీవు స్నానం చేసినప్పుడు, అప్పుడు శాపం నుండి విముక్తుడవుతావు.

Verse 96

इति प्रोवाच भगवन्सत्यलोके पितामहः । इतींद्रवचनं श्रुत्वा सहस्रानीकभूपतिः

సత్యలోకంలో పితామహుడు బ్రహ్మదేవుడు ఇలా పలికెను. ఇంద్రుని ఈ వచనాలు విని సహస్రానీక రాజు—

Verse 97

तथोद्वाहकृतोत्साहः समामंत्र्य शचीपतिम् । कौशांबीं प्रस्थितो हृष्टः स तिलोत्तमया पथि

అనుగుణంగా వివాహ ఏర్పాటుకు ఉత్సాహంతో, శచీపతి ఇంద్రుని అనుమతి తీసుకొని అతడు హర్షంతో కౌశాంబీకి బయలుదేరెను; మార్గమందు తిలోత్తమా తోడుగా ఉండెను.

Verse 98

स्मरन्किमपि तां कांतां भाषमाणामनन्यधीः । ध्यायञ्छतक्रतुवचो नालुलोके महीपतिः

ఆమె మాట్లాడుచుండగా, రాజు మనస్సు ఆమెపైనే నిలిపి, మరొక ప్రేయసిని స్మరించెను. శతక్రతు (ఇంద్రుడు) వచనములలో లీనుడై భూపతి ఆమెవైపు చూడనేలేదు.

Verse 99

सा शशाप नृपं सुभ्रूरनादरतिर स्कृता । आहूयमानोपि मया सहस्रानीक भूपते

అనాదరంతో తృణీకరింపబడిన ఆ సుభ్రూయుత స్త్రీ రాజునకు శాపమిచ్చెను— “ఓ సహస్రానీక భూపతే! నేను పిలిచినా నీవు వినలేదు.”

Verse 100

मृगावतीं हृदा ध्यायन्किमर्थं मामुपेक्षसे । सौभाग्यमत्ता मानिन्यो न सहंतेऽवधीर णाम्

హృదయంలో మృగావతిని ధ్యానించుచు నన్నెందుకు ఉపేక్షించుచున్నావు? సౌభాగ్యమత్తులైన మానినులు అవమానాన్ని సహించరు.

Verse 101

मामवज्ञाय यां राजन्हृदा ध्यायसि सांप्रतम् । तया चतुर्दशसमा वियुक्तस्त्वं भविष्यसि

ఓ రాజా! నన్ను అవజ్ఞచేసి నీవు ఇప్పుడు హృదయంలో ధ్యానించుచున్న ఆమెతో వియోగమై నీవు పద్నాలుగు సంవత్సరములు ఉండెదవు.

Verse 102

इति शप्तवतीं राजा तामु वाच तिलोत्तमाम् । तामेव यदि लभ्येयं तनुजां कृतवर्मणः

ఇట్లు శపించిన తిలోత్తమాతో రాజు పలికెను— “కృతవర్ముని తనయ అయిన ఆమెనే నేను పొందగలిగితే!”

Verse 103

चतुर्दशसमा दुःखं सहिष्ये तद्वियोगजम् । इत्युक्त्वा तद्गतमना नृपः प्राया न्निजां पुरीम्

“పద్నాలుగు సంవత్సరాలు వియోగజన్యమైన దుఃఖాన్ని నేను సహిస్తాను.” అని చెప్పి, ఆమెపైనే మనస్సు నిలిపిన రాజు తన నగరానికి బయలుదేరెను।

Verse 104

ततः कालेन तनया भूपतेः कृतवर्मणः । तमाससाद दयिता सर्वस्वं पुष्पधन्वनः

ఆపై కాలక్రమంలో కృతవర్మ భూపతి కుమార్తె అతనిని చేరింది—ఆమె పుష్పధన్వుడు (కామదేవుడు) యొక్క ప్రియ, అతని సర్వస్వమే.

Verse 105

मृगावती समासाद्य विला सतरुवल्लरीम् । विभ्रमांभोधिलहरीं ननंद मदनद्युतिः

మృగావతిని పొందిన తరువాత—విలాసవృక్షంపై ఆనందలతలా, విభ్రమసముద్రంలోని తరంగంలా—అతడు మదనదీప్తితో హర్షించాడు।

Verse 106

सा तस्माद्गर्भमाधत्त भवानीवेंदुशेखरात् । पांडिम्ना शशिलेखेव पीपूषक्षालिता बभौ

ఆయన ద్వారా ఆమె గర్భం ధరించింది—చంద్రశేఖరుడైన శివుని నుండి భవానీ గర్భం ధరించినట్లే; సౌమ్యమైన పాండుర్యంతో ఆమె మెరిసింది—సూర్యకిరణాలతో కడిగిన చంద్రకళలా।

Verse 107

सुन्दरी दौर्हृदव्यक्तेरथ पौरंदरीव दिक् । रराज राजमहिषी रजनीकरगर्भिणी

ఆపై గర్భావస్థ కోరికలు వ్యక్తమవుతుండగా ఆ సుందరి రాజమహిషి ప్రకాశించింది—పురందరాధిష్ఠిత దిక్కులా—అంతరంలో రజనీకరుడు (చంద్రుడు) ను ధరించి।

Verse 108

सा दौर्हृदवशाद्राज्ञी यंयं काममकाम यत् । सुदुर्लभमपिप्रेम्णा तत्तत्सर्वं समाहरत्

దౌర్హృదవశమున రాణికి ఏ ఏ కోరిక కలిగినదో, అది అత్యంత దుర్లభమైనదైనా ప్రేమవశుడైన రాజు ఒక్కొక్కటిగా అన్నిటినీ సమకూర్చెను।

Verse 109

पत्यौ समीहितकरे सा कदाचिन्मृगावती । स्वेच्छया वै मतिं चक्रे रक्तवापीनिमज्जने

భర్త ఆమె కోరికలను నెరవేర్చువాడైనప్పటికీ, మృగావతి ఒకనాడు స్వేచ్ఛతోనే ఎర్రని వాపిలో మునిగి స్నానం చేయాలని నిర్ణయించెను।

Verse 110

अभिलाषं सविज्ञाय मृगावत्या महीपतिः । कौसुम्भसलिलैः पूर्णां क्षणाद्वापीमकारयत्

మృగావతి అభిలాషను గ్రహించిన మహీపతి, క్షణములోనే కుసుంబరంజిత జలములతో నిండిన వాపిని నిర్మింపజేసెను।

Verse 111

तस्मिन्रक्तजले राज्ञी स्नानं सादरमातनोत् । ततस्तां रक्ततोयार्द्रां फुल्लकिंशुकसन्निभाम्

ఆ రక్తవర్ణ జలములో రాణి సాదరంగా స్నానం చేసెను; అనంతరం ఆమె ఎర్రని నీటితో తడిసి, పూసిన కింశుక వృక్షంలా ప్రకాశించెను।

Verse 112

राजस्त्रीमामिषधिया सुपर्णकुलसंभवः । जहार विकटः पक्षी मुग्धां दग्धविधेर्वशात्

రాజస్త్రీని మాంసమని భావించి, సుపర్ణకులసంభవుడైన ఒక భయంకర మహాపక్షి దగ్ధవిధి వశమున ఆ ముద్దురాలిని అపహరించెను।

Verse 113

नीत्वा विहायसा दूरं स तामचलसन्निभः । तत्याजमोहविवशामुदयाचलकंदरे

ఆకాశమార్గమున ఆమెను చాలా దూరం మోసికొని వెళ్లి, పర్వతసమానమైన ఆ పక్షి మోహవశుడై ఉదయాచల గుహలో ఆమెను విడిచిపెట్టెను।

Verse 114

लब्धसंज्ञा शनैः कंपविलोलतनुवल्लरी । दृग्भ्यामुत्पलतुल्याभ्यां मुहुरश्रूण्यवर्तयत्

క్రమంగా స్పృహ పొందిన ఆమె సన్నని దేహలత కంపించి ఊగిసలాడెను; కమలసమాన నేత్రాల నుండి ఆమె మళ్లీ మళ్లీ కన్నీరు కార్చెను।

Verse 115

हा नाथ मंदभाग्याहं त्वद्वियोगेनपीडिता । का गतिः क्व नु गच्छामि द्रक्ष्यामि त्वन्मुखं कदा

“హా నాథా! నేను మందభాగ్యురాలిని, నీ వియోగంతో బాధపడుచున్నాను. నా గతి ఏమిటి—నేను ఎక్కడికి పోవాలి? నీ ముఖదర్శనం నాకు ఎప్పుడు కలుగును?”

Verse 116

इत्युक्त्वा गजसिंहानां पुरोभूद्वधकांक्षिणी । सा सर्वकेसरिगजैस्त्यक्ता न निधनं गता

ఇట్లు చెప్పి, మరణాకాంక్షతో ఆమె ఏనుగులూ సింహాలూ ముందుకు వెళ్లి నిలిచెను; కాని ఆ సింహఏనుగులన్నీ ఆమెను విడిచినా ఆమెకు మరణం కలుగలేదు।

Verse 117

आपत्काले नृणां नूनं मरणं नैव लभ्यते । अतिदीनं समाकर्ण्य तस्याः क्रंदितमुन्मुखाः

ఆపదాకాలమున మనుష్యులకు నిశ్చయంగా మరణముకూడ సులభంగా లభించదు. ఆమె అతి దీనమైన ఏడుపు విని వారు ముఖమెత్తి ఆమెవైపు చూచిరి।

Verse 118

मृगा निष्पंदगतयो न तृणान्यप्यभक्षयन् । ततस्तां करुणासिंधुर्मुनिपुत्रस्तथास्थिताम्

మృగాలు నిశ్చలమై గడ్డిపరకల్నికూడా మేయలేదు. అప్పుడు కరుణాసముద్రుడైన మునిపుత్రుడు ఆ స్థితిలో నిలిచిన రాణిని చూచెను।

Verse 119

रुदतीं कृपया राज्ञीं समानीय स्वमाश्रमम् । न्यवेदयच्च तां राज्ञीं गुरवे जमदग्नये । जमदग्निस्तु धर्मात्मा तामाश्वासयदंतिके

కరుణతో అతడు ఏడుస్తున్న రాణిని తన ఆశ్రమానికి తీసికొని వచ్చి గురువు జమదగ్నికి నివేదించాడు. ధర్మాత్ముడైన జమదగ్ని ఆమెను సమీపంలోనే ఓదార్చెను।

Verse 120

जमदग्निरुवाच । तथा जानीहि मां भद्रे कृतवर्मा यथा तव

జమదగ్ని పలికెను—భద్రే, నన్ను అలాగే తెలుసుకొనుము; నీకు కృతవర్మా యెట్లయితే, నేనూ నీకు అట్లేను।

Verse 121

एवमाश्वासिता तत्र कृपया जमदग्निना । चक्रे तत्रैव सा वासमाश्रमे मुनिसंकुले

జమదగ్ని కరుణచే అక్కడ ఓదార్పు పొందిన ఆమె, మునులతో నిండిన ఆ ఆశ్రమంలోనే అక్కడే నివసించెను।

Verse 122

ततस्स्वल्पेन कालेन विशाखमिव पार्वती । असूत तनयं बाला शौर्यधैर्यगुणान्वितम्

తర్వాత స్వల్పకాలంలోనే, పార్వతి విశాఖుని ప్రసవించినట్లుగా, ఆ యువతి శౌర్యధైర్యగుణసంపన్నుడైన కుమారుని ప్రసవించెను।

Verse 123

सूतिकागृहकृत्यानि यानि कार्याणि बंधुभिः । चक्रिरे मातृवत्तानि मृगावत्या मुनिस्त्रियः

సూతికాగృహంలో బంధువులు చేయవలసిన కార్యాలన్నిటిని మునిపత్నులు మృగావతికి తల్లివలె స్నేహంతో నిర్వహించారు।

Verse 124

तं सुजातं नृपसुतं कापि वागशरीरिणी । उदयाचलजातत्वाच्चकारोदयनाभिधम्

ఆ సుజాతుడైన రాజకుమారునికి ఒక అశరీరవాణి, ఉదయాచల సమీపంలో జన్మించినందున, ‘ఉదయన’ అనే నామం పెట్టింది।

Verse 125

आश्रमे स मुनीन्द्रेण कृतचूडादिकव्रतः । जग्राह सकला विद्या जमदग्नेर्महामुनेः

ఆశ్రమంలో మునీంద్రుడు అతనికి చూఢాకర్మాది సంస్కారాలు నిర్వహించి, తరువాత అతడు మహాముని జమదగ్ని వద్ద సమస్త విద్యలను అభ్యసించాడు।

Verse 126

युवा नृपसुतः सोऽयं कदाचिन्मृगयापरः । अपश्यदेकं भुजगं व्याधेन दृढसंयतम्

ఒకసారి ఆ యువరాజకుమారుడు వేటలో ఆసక్తితో ఉండగా, ఒక వేటగాడు బలంగా కట్టిపట్టుకున్న ఒక సర్పాన్ని చూశాడు।

Verse 127

उवाच स कृपायुक्तो व्याध मुंच भुजंगमम् । किं करिष्यस्यनेन त्वं नैनं हिंसितुर्महसि

అతడు కరుణతో ఇలా అన్నాడు— “ఓ వేటగాడా, ఈ సర్పాన్ని విడిచిపెట్టు. దీనితో నీవేమి చేస్తావు? దీనిని హింసించుట నీకు తగదు.”

Verse 128

तमुवाच ततो व्याधः सर्पेणानेन पूरुष । धनधान्यादिकं लप्स्ये ग्रामेषु नगरेषु च

అప్పుడు ఆ వ్యాధుడు ఆ పురుషునితో అన్నాడు— “ఈ సర్పమువలన నేను గ్రామములలోను నగరములలోను ధన-ధాన్యాది సంపదను పొందుదును।”

Verse 129

अतोहं जीविकामेनं नैव मोक्ष्ये कथंचन । इत्युक्त्वा पेटिकायां तं वबंध शबराधमः

“కాబట్టి నా జీవిక నిమిత్తం ఇతనిని ఏ విధంగానూ విడిచిపెట్టను।” అని చెప్పి ఆ నీచ శబరుడు అతనిని ఒక చిన్న పెట్టెలో బంధించాడు।

Verse 130

बद्धमालोक्य भुजगं शबराय धनार्थिने । अमोचयत्स्वजननीदत्तं दत्त्वा स कंकणम्

బంధింపబడిన సర్పాన్ని చూసి, ధనార్థి శబరునికి తన తల్లి ఇచ్చిన కంకణాన్ని ఇచ్చి, అతడు ఆ సర్పాన్ని విడిపించాడు।

Verse 131

मोचितस्तेन सर्पोऽसौ नरो भूत्वा कृतांजलिः । सख्यं कृत्वा च सहसा तं पातालं निनाय वै

అతడు విడిపించిన వెంటనే ఆ సర్పము మనుష్యరూపమును ధరించి కృతాంజలిగా నమస్కరించాడు. వెంటనే స్నేహం చేసి అతనిని పాతాళమునకు తీసికొనిపోయాడు।

Verse 132

किन्नराख्येन नागेन धृतराष्ट्रसुतेन सः । पातालं प्राविशत्तत्र न्यवसत्पूजितस्सुखम्

ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడైన ‘కిన్నర’ అనే నాగునితో కలిసి అతడు పాతాళంలో ప్రవేశించాడు. అక్కడ పూజింపబడి సుఖంగా నివసించాడు।

Verse 133

धृतराष्ट्रस्य तनयां भगिनीं किन्नरस्य च । ललिताख्यां गुणोपेतां प्रियां भेजे नृपात्मजः

రాజకుమారుడు ధృతరాష్ట్రుని కుమార్తెయైన, కిన్నరుని సోదరియైన, గుణసంపన్న లలితను ప్రియగా స్వీకరించాడు।

Verse 134

सा तस्माज्जनयामास पुत्रमप्रतिमौजसम् । ततः सा ललिता प्राह त्वरितोदयनं प्रति

ఆయన ద్వారా ఆమె అపూర్వ వీర్యముగల కుమారుని ప్రసవించింది. అనంతరం లలిత త్వరితోదయనునితో పలికింది।

Verse 135

ललितोवाच । अहं विद्या धरी पूर्वं सुकर्णी नाम नामतः । शापात्सर्पत्वमाप्तास्मि शापांतो गर्भ एष मे

లలిత పలికింది—నేను పూర్వం ‘సుకర్ణీ’ అనే విద్యాధరీని. శాపవశాత్ సర్పత్వాన్ని పొందాను; ఈ గర్భమే నా శాపాంతం।

Verse 136

ततोऽमुं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रमप्रतिमौजसम् । तांबूलीं स्रजमम्लानां वीणां घोषवतीमपि

కాబట్టి ఈ అపూర్వ వీర్యముగల కుమారుని స్వీకరించు; అలాగే తాంబూలం, వాడని పుష్పమాల, ఘోషవతీ వీణను కూడా గ్రహించు।

Verse 137

तथेति प्रतिजग्राह तत्सर्वं नृपनंदनः । पश्यतां सर्वसर्पाणां साप्यगच्छद्विहायसम्

“తథాస్తు” అని రాజకుమారుడు ఆ సమస్తాన్ని స్వీకరించాడు. సమస్త సర్పాలు చూస్తుండగానే ఆమె కూడా ఆకాశమార్గంగా వెళ్లిపోయింది।

Verse 138

ततः सोऽपि गृहीत्वा तु वीणां मालां च पुत्रकम् । दुःखितामात्मजननीं द्रषुकामस्त्वरान्वितः

అప్పుడు అతడూ వీణను, మాలనూ, తన చిన్న కుమారునూ తీసుకొని, దుఃఖంతో వ్యాకులమైన తన తల్లిని చూడాలనే తపనతో వేగంగా బయలుదేరాడు।

Verse 139

श्वशुरादीननुज्ञाप्य सहसा स्वाश्रमं ययौ । जननीं शोकसंतप्तामाश्वस्तां जमदग्निना

మామగారు మొదలైనవారి అనుమతి పొందిన తరువాత, అతడు వెంటనే తన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు; అక్కడ శోకంతో దగ్ధమైన తల్లిని జమదగ్ని సాంత్వనపరిచాడు।

Verse 140

समेत्य तोषयामास वृत्तं चास्यै न्यवेदयत् । तदा प्रहृष्टहृदया सा बभूव मृगावती

ఆమెను కలుసుకొని అతడు ఆమెకు సాంత్వన కలిగించి, జరిగిన సంగతులన్నీ వివరించాడు; అప్పుడు మృగావతీ హృదయం ఆనందంతో పరవశించింది।

Verse 141

अत्रांतरे स शबरः कौशांब्यां वणिजं ययौ । सहस्रानीकनामांकं विक्रेतुं मणिकंकणम्

ఇంతలో ఆ శబరుడు కౌశాంబీలోని ఒక వ్యాపారిని వద్దకు వెళ్లి, సహస్రానీక నామముద్ర కలిగిన మణికంకణాన్ని అమ్మాలని చూశాడు।

Verse 142

राजमुद्रां समालोक्य कंकणे स वणिग्वरः । शबरेण समं गत्वा सर्वं राज्ञे न्यवेदयत्

కంకణంపై రాజముద్రను చూసిన ఆ శ్రేష్ఠ వ్యాపారి, శబరునితో కలిసి వెళ్లి, జరిగినదంతా రాజుకు నివేదించాడు।

Verse 143

ततः सहस्रानीकोऽयं तत्प्राप्य मणिकंकणम् । मृगावतीविप्रयोगविषाग्निपरिपीडितः

అప్పుడు సహస్రానీకుడు ఆ మణిమయ కంకణాన్ని పొందగానే మృగావతీ వియోగమనే విషాగ్నితో తీవ్రంగా బాధపడెను।

Verse 144

तद्बाहुसंगपीयूष शीकरासारशीतलम् । कंकणं हृदये न्यस्य विललाप सुदुःखितः

ఆమె ఆలింగనామృత-చినుకుల వలె శీతలమైన ఆ కంకణాన్ని హృదయంపై ఉంచి అతడు ఘోర దుఃఖంతో విలపించెను।

Verse 145

उवाच च कथं लब्धं कंकणं शबर त्वया । स चैवमुक्तस्तत्प्राप्ति क्रमं तस्मै न्यवेदयत्

అతడు అడిగెను—“ఓ శబరా, ఈ కంకణం నీకు ఎలా లభించింది?” అప్పుడు శబరుడు దాని లభించిన క్రమమంతా అతనికి వివరించెను।

Verse 146

शबरस्य वचः श्रुत्वा सहस्रानीकभूपतिः । प्रतस्थे मंत्रिभिः सार्द्धं प्रियालोकनकौतुकी

శబరుని మాటలు విని సహస్రానీక రాజు మంత్రులతో కలిసి బయలుదేరెను, ప్రియదర్శన ఆశతో ఉత్సుకుడై।

Verse 147

यत्रेंदुभास्क रमुखा लभंते सहसोदयम् । तमेव गिरिमुद्दिश्य सहसा सोऽभ्यगच्छत

చంద్రసూర్యులు ఒకేసారి ఉదయిస్తారని చెప్పబడే ఆ పర్వతాన్నే లక్ష్యంగా చేసుకొని అతడు వెంటనే వేగంగా చేరెను।

Verse 148

किंचिन्मार्गं समुल्लंघ्य तस्थौ विश्रांतसैनिकः । तस्मिन्विनिद्रे दयितासंगमध्यानतत्परे

కొద్దిపాటి మార్గాన్ని దాటి, సైన్యం విశ్రాంతి పొందునట్లు అతడు అక్కడ నిలిచెను. అక్కడ నిద్రమత్తు కలుగగానే, ప్రియాసంగమ ధ్యానమున అతని మనస్సు లీనమయ్యెను.

Verse 149

वसंतको विचित्रास्तु कथयामास वै कथाः । तत्कथाश्रवणेनैव तां रात्रिं स निनाय वै

అప్పుడు వసంతకుడు అనేక విచిత్ర కథలను చెప్పెను; ఆ కథలను వినుచుండగానే అతడు ఆ రాత్రి అంతటిని గడిపెను.

Verse 150

ततः कालेन ककुभं प्राप्य जंभारिपालिताम् । जमदग्न्याश्रमं गत्वा निर्वैरहरिकुंजरम्

తదుపరి కాలక్రమేణ జంభారిచే (ఇంద్రునిచే) రక్షింపబడిన కకుభను చేరి, అతడు జమదగ్ని ముని ఆశ్రమమునకు వెళ్లెను—అక్కడ సింహము, గజము కూడ వైరం లేక నివసించును.

Verse 151

तपस्यंतं मुनिं दृष्ट्वा शिरसा प्रणनाम सः । आशीर्वादेन स मुनिः प्रतिजग्राह तं नृपम्

తపస్సులో నిమగ్నమైన మునిని చూచి అతడు శిరస్సు వంచి ప్రణామము చేసెను. ముని ఆశీర్వచనముతో ఆ రాజును స్వీకరించి సత్కరించెను.

Verse 152

विधिवत्पूजयामास पाद्यार्घ्याचमनीयकैः । उवाच च महीपालं धर्मार्थसहितं वचः

అతడు విధివిధానముగా పాద్యము, అర్ఘ్యము, ఆచమనీయ జలములతో పూజించెను; అనంతరం ధర్మార్థసహితమైన వచనమును రాజుతో పలికెను.

Verse 154

भविष्यति दिशां जेता सिंहसंहननो युवा । पौत्र एष महाभाग तथा द्युदयनात्मजः

హే మహాభాగా! నీ ఈ పౌత్రుడు, ద్యుదయనుని కుమారుడు, సింహసమ బలవంతుడై యౌవనంతో దిక్కులన్నిటినీ జయించును।

Verse 155

इयं मृगावती भार्या पाति व्रत्यपरायणा । तदेतांस्त्रीन्महाराज प्रतिगृह्णीष्व मा चिरम्

ఇది మృగావతి అనే భార్య, పతివ్రతాధర్మంలో పరాయణ; కావున హే మహారాజా, ఆలస్యం చేయక ఈ స్త్రీని స్వీకరించుము।

Verse 156

उक्त्वैवं मुनिना दत्तांस्तान्गृहीत्वा महीपतिः । प्रियासहायः स्वपुरीं प्रतस्थे मंत्रिभिर्वृतः

ముని ఇలా పలికి ఇచ్చిన ఆ దానాలను రాజు స్వీకరించి, ప్రియతో సహాయంగా మంత్రులతో చుట్టుముట్టబడి తన నగరికి బయలుదేరెను।

Verse 157

ततः प्रविश्य कौशांबीं नगरीं स नृपोत्तमः । स्मरञ्छक्रस्य वचनं मानुषं जन्म कुत्सयन्

అనంతరం ఆ నృపోత్తముడు కౌశాంబీ నగరంలో ప్రవేశించి, శక్రుని (ఇంద్రుని) వచనాన్ని స్మరించుచూ మానవ జన్మస్థితిని తృణీకరించెను।

Verse 158

महीमुदयनायैव ददौ पुत्राय धीमते । तस्मिन्नुदयने पुत्र राज्यपालनदक्षिणे

ఆయన జ్ఞానవంతుడైన తన కుమారుడు ఉదయనునికే రాజ్యభూమిని అప్పగించెను; ఆ కుమారుడు ఉదయనుడు రాజ్యపాలనలో దక్షుడై యుండెను।

Verse 159

राज्यभारं विनिक्षिप्य स शापविनिवृत्तये । वसंतकरुमण्वद्भ्यां मृगावत्या च भार्यया

రాజ్యభారాన్ని విడిచి, శాపవిమోచనార్థం అతడు వసంతకరుమణ్వతో కూడి, భార్య మృగావతితో సహా ప్రయాణమయ్యెను।

Verse 160

यौगन्धरायणेनापि मंत्रिपुत्रेण संयुतः । चक्रतीर्थे महापुण्ये दक्षिणस्योदधेस्तटे

మంత్రిపుత్రుడైన యౌగంధరాయణుడూ అతనితో కలిసి, దక్షిణ సముద్రతీరంలోని మహాపుణ్య చక్రతీర్థానికి వారు చేరిరి।

Verse 161

स्नानं कर्तुं ययौ तूर्णं सर्वतीर्थोत्त मोत्तमे । वाहनैर्वातरंहोभिरचिराल्लवणोदधिम्

పవిత్రస్నానం చేయుటకు అతడు సమస్త తీర్థాలలో శ్రేష్ఠమైన ఆ తీర్థానికి వేగంగా వెళ్లెను; గాలివేగంతో దూసుకుపోయే వాహనాలపై అచిరకాలంలో లవణసముద్రాన్ని చేరెను।

Verse 162

संप्राप्य चक्रतीर्थं च स्नानं चक्रुर्यथाविधि । तेषु च स्नातमात्रेषु चक्रतीर्थे नृपादिषु

చక్రతీర్థాన్ని చేరి వారు విధివిధానంగా స్నానం చేసిరి; చక్రతీర్థంలో రాజు మొదలైనవారు స్నానమాత్రం చేయగానే…

Verse 163

विनष्टं तत्क्षणादेव मानुष्यमतिकुत्सितम् । ततो विधूतपापास्ते स्वं रूपं प्रतिपेदिरे

ఆ క్షణమే వారి అత్యంత నింద్యమైన మానవస్థితి నశించెను; అనంతరం పాపాలు తొలగి వారు తమ స్వరూపాన్ని తిరిగి పొందిరి।

Verse 164

दिव्यांबरधराः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः । विमानानि महार्हाणि समारुह्य विभूषिताः

వారందరూ దివ్య వస్త్రాలు ధరించి, దివ్య మాల్యాలు మరియు సుగంధ అనులేపనాలతో అలంకృతులై, మహార్హమైన ప్రకాశవంతమైన విమానాలను అధిరోహించారు।

Verse 165

तत्तीर्थं बहु मन्वानाः स्वशापच्छेदकारणम् । पश्यतां सर्वलोकानां स्वर्गलोकं ययुस्तदा

తమ శాపనివృత్తికి కారణమని ఆ తీర్థాన్ని అత్యంతంగా గౌరవించి, సమస్త లోకాలు చూస్తుండగా వారు అప్పుడు స్వర్గలోకానికి వెళ్లారు।

Verse 166

तदाप्रभृति ते सर्वे ज्ञात्वा तत्तीर्थवैभवम् । पावने चक्रतीर्थेऽस्मिन्स्नानं कुर्वंति सर्वदा

అప్పటినుంచి వారు అందరూ ఆ తీర్థ మహిమను తెలుసుకొని, ఈ పవిత్ర చక్రతీర్థంలో ఎల్లప్పుడూ స్నానం చేస్తారు।

Verse 167

एवं प्रभावं तत्तीर्थं ये समागत्य मानवाः । स्नानं सकृच्च कुर्वंति ते सर्वे स्वर्गवासिनः

ఆ తీర్థ ప్రభావం ఇంతటి: అక్కడికి వచ్చి ఒక్కసారి అయినా స్నానం చేసిన మనుష్యులందరూ స్వర్గవాసులవుతారు।

Verse 168

एवं वः कथितं विप्रा विधूमचरितं महत् । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । यं यं कामयते कामं तं सर्वं शीघ्रमाप्नुयात्

ఓ విప్రులారా! ఈ విధంగా మీకు విధూముని మహత్తర చరిత్ర చెప్పబడింది. ఏకాగ్రచిత్తంతో ఈ అధ్యాయాన్ని పఠించినా లేదా శ్రవించినా, అతడు కోరిన కోరిన కోరికలన్నిటినీ త్వరగా సంపూర్ణంగా పొందుతాడు।

Verse 193

नरनाथ मृगावत्यां जातोऽयं तनयस्तव । यशोनिधिर्महातेजा रामचंद्र इवापरः

హే నరనాథా! మృగావతీ నుండి నీ ఈ కుమారుడు జన్మించాడు—యశస్సముద్రుడు, మహాతేజస్సు గలవాడు, మరొక రామచంద్రునివలె।