Adhyaya 38

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत कद्रुः कथं मुक्ता क्षीरकुंडनिमज्जनात् । छलं कथं कृतवती सपत्न्यां पापनिश्चया

ఋషులు అన్నారు—ఓ సూతా, క్షీరకుండంలో మునగడం వల్ల కద్రూ ఎలా విముక్తి పొందింది? పాపనిశ్చయంతో ఉన్న ఆమె సహపత్నిపై ఎలా మోసం చేసింది?

Verse 2

कस्य पुत्री च सा कद्रूः सपत्नीसा च कस्य वै । किमर्थमजयत्कद्रूः स्वसपत्नीं छलेन तु । एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि सूत कृपानिधे

ఆ కద్రూ ఎవరి కుమార్తె? ఆమె ఎవరి సహపత్ని? ఏ కారణంతో కద్రూ మోసంతో తన సహపత్నిని జయించింది? ఓ కరుణానిధి సూతా, మేము శ్రద్ధతో వింటున్నాము—దయచేసి చెప్పండి।

Verse 3

श्रीसूत उवाच । शृणुध्वं मुनयः सर्वे इतिहासं महाफलम् । पुरा कृतयुगे विप्राः प्रजापतिसुते उभे

శ్రీ సూతుడు అన్నాడు—ఓ మునులారా, ఈ మహాఫలప్రదమైన ఇతిహాసాన్ని వినండి। పూర్వం కృతయుగంలో, ఓ విప్రులారా, ప్రజాపతికి ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉండేవారు।

Verse 4

कद्रूश्च विनता चेति भगिन्यौ संबभूवतुः । भार्ये ते कश्यपस्यास्तां कद्रूश्च विनता तथा

ఆ ఇద్దరూ అక్కచెల్లెల్లు—కద్రూ మరియు వినతా. కద్రూ, వినతా—ఇద్దరూ కశ్యపుని భార్యలయ్యారు।

Verse 5

विनता सुषुवे पुत्रावरुणं गरुडं तथा । भर्त्तुः सकाशात्कद्रूश्च लेभे सर्पान्बहून्सुतान्

వినత అరుṇుడు మరియు గరుడుని ప్రసవించింది; అదే భర్త ద్వారా కద్రూ సర్పరూపమైన అనేక కుమారులను పొందింది।

Verse 6

अनंतवासुकिमुखान्विषदर्पसमन्वितान् । एकदा तु भगिन्यौ ते कद्रूश्च विनता तथा

వారిలో అనంతుడు, వాసుకి మొదలైన సర్పులు విషమూ దర్పమూ కలిగినవారు. ఒకసారి ఆ ఇద్దరు సోదరీమణులు—కద్రూ మరియు వినత—కలుసుకున్నారు।

Verse 7

अपश्यतां समायांतमुच्चैःश्रवसमं तिकात् । विलोक्य कद्रूस्तुरगं विनतामिदमब्रवीत्

వారు చూస్తుండగా ఉచ్చైఃశ్రవా సమీపానికి వచ్చాడు. ఆ అశ్వాన్ని చూసి కద్రూ వినతతో ఈ మాటలు చెప్పింది।

Verse 8

कुशेषु न्यस्यते सर्पास्सुधैवमधुना मया । स्नात्वा तद्भुङ्ध्वममृतं शुचयः सुसमाहिताः

నేను ఇప్పుడు కుశగడ్డపై అమృతాన్ని ఉంచాను. స్నానం చేసి దానిని భుజించండి; శుద్ధులై సమాహితులై ఉండండి।

Verse 9

श्वेतोऽश्ववालो नीलो वा विनते ब्रूहि तत्त्वतः । इत्युक्त्वा विनता विप्राः कद्रूं तामिदमब्र वीत् । तुरंगः श्वेतवालो मे प्रतिभाति सुमध्यमे । किं वा त्वं मन्यसे कद्रूरिति तां विनताऽब्रवीत्

కద్రూ చెప్పింది—“వినతా, నిజంగా చెప్పు; అశ్వపు తోక తెల్లదా నల్లదా?” అప్పుడు వినత పలికింది—“సుమధ్యమే, నాకు ఆ తురంగపు తోక తెల్లగానే కనిపిస్తోంది; కద్రూ, నీవేమనుకుంటావు?”

Verse 10

पृष्ट्वैवं विनतां कद्रूर्बभाषे स्वमतं च सा । कृष्णवालमहं मन्ये हयमेनमनिंदिते

ఇలా ప్రశ్నించబడిన కద్రూ వినతతో తన అభిప్రాయాన్ని చెప్పింది— “హే నిర్దోషిణీ, ఈ అశ్వానికి నల్లని తోక ఉందని నేను భావిస్తున్నాను।”

Verse 11

ततः पराजये कृत्वा दासीभावं पणं मिथः । व्यतिष्ठेतां महाभागे सपत्न्यौ ते द्विजोत्तमाः

తదుపరి ఓటమి వచ్చినవారికి దాస్యభావమే పణంగా నిర్ణయించి, హే మహాభాగ ద్విజోత్తములారా, ఆ ఇద్దరు సపత్నులు పరస్పరం పందెంపై స్థిరపడ్డారు।

Verse 12

ततः कद्रूर्निजसुतान्वासुकिप्रमुखानहीन् । तस्या नाहं यथा दासी तथा कुरुत पुत्रकाः

అప్పుడు కద్రూ వాసుకి మొదలైన తన సర్పపుత్రులను ఉద్దేశించి చెప్పింది— “పిల్లలారా, నేను ఆమె దాసిగా కాకుండా ఉండేలా ఏర్పాటుచేయండి।”

Verse 13

तस्याभीप्सितसिद्ध्यर्थमित्यवोचद्भृशा तुरा । युष्माभिरुच्चैःश्रवसो बालः प्रच्छाद्यतामिति

తన కోరిక నెరవేరేందుకు ఆమె తీవ్ర ఆతురతతో చెప్పింది— “మీరు అందరూ ఉచ్చైశ్రవసు తోకను కప్పివేయండి, అది నల్లగా కనిపించేలా।”

Verse 14

नांगीचक्रुर्मतं तस्या नागाः कद्रू रुषा तदा । अशपत्कुपिता पुत्राञ्ज्वलंती रोषमूर्च्छि ता

నాగులు ఆమె యోచనను అంగీకరించలేదు. అప్పుడు కోపాగ్నితో మండుతూ, రోషావేశంతో కద్రూ తన కుమారులను శపించింది।

Verse 15

पारीक्षितस्य सर्वेऽद्धा यूयं सत्रे मरिष्यथ । इति शापे कृते मात्रा त्रस्तः कर्कोटकस्तदा

“పరీక్షితుని యాగంలో మీరు అందరూ నిశ్చయంగా మరణిస్తారు”—అని తల్లి శాపం పలికిన వెంటనే కర్కోటకుడు భయంతో వణికిపోయాడు।

Verse 16

प्रणम्य पादयोः कद्रूं दीनो वचनम ब्रवीत् । अहमुच्चैःश्रवोवालं विधास्याम्यंजनप्रभम्

కద్రూ పాదాలకు నమస్కరించి అతడు దీనంగా పలికాడు—“ఉచ్చైఃశ్రవసు తోక రోమాలను అంజనంలా నల్లగా చేస్తాను.”

Verse 17

मा भीरंब त्वया कार्येत्यवादीच्छापविक्लवः । श्वेतमुच्चैःश्रवोवालं ततः कर्कोटको रगः

శాపంతో కలవరపడిన కర్కోటకుడు అన్నాడు—“అమ్మా, భయపడకు; ఇది నేను చేస్తాను.” ఆపై ఆ నాగుడు ఉచ్చైఃశ్రవసు తోక రోమాలను తెల్లగా చేశాడు।

Verse 18

छादयित्वा स्वभोगेन व्यतनोदंजनद्युतिम् । अथ ते विनताकद्र्वौ दास्ये कृतपणे उभे

తన కాయిలతో కప్పి అతడు అంజనంలాంటి నల్లని కాంతిని కలిగించాడు. ఆపై పందెం కట్టిన వినతా, కద్రూ—ఇద్దరూ దాస్యస్థితికి చేరారు।

Verse 19

देवराजहयं द्रष्टुं संरंभादभ्यगच्छ ताम् । शशांकशंखमाणिक्यमुक्तैरावतकारणम्

దేవరాజుని అశ్వాన్ని దర్శించాలనే ఉత్సాహంతో ఆమె ముందుకు వెళ్లింది—చంద్రసమ కాంతి, శంఖంలా తెల్లని వైభవం, మాణిక్యములు ముత్యములతో అలంకృతమై, ఐరావతసహిత దివ్య పరివారంతో కూడినది.

Verse 20

युगांतकालशयनं योगनिद्राकृतो हरेः । अतीत्य कद्रूविनते समुद्रं सरितां पतिम्

యుగాంతకాలంలో హరి యోగనిద్రలో శయనించే స్థలాన్ని దాటి, నదులాధిపతి సముద్రాన్ని అతిక్రమించి కద్రూ వినతలు ముందుకు సాగారు।

Verse 21

ददृशतुर्हयं गत्वा देवराजस्य वाहनम् । कृष्णवालं हयं दृष्ट्वा विनता दुःखिताऽभवत्

అక్కడికి వెళ్లి వారు దేవరాజుని వాహనమైన అశ్వాన్ని చూశారు। నల్లని తోకరొమ్ములు గల ఆ గుర్రాన్ని చూసి వినత దుఃఖించింది।

Verse 22

दुःखितां विनतां कद्रूर्दासीकृत्ये न्ययुंक्त सा । एतस्मिन्नंतरे तार्क्ष्योऽप्यंडमुद्भिद्य वह्निवत्

దుఃఖితమైన వినతను కద్రూ దాసిగా చేసి సేవలో నియమించింది. ఇదే సమయంలో తార్క్ష్యుడు (గరుడుడు) అండాన్ని చీల్చుకొని అగ్నివలె ప్రదర్శితుడయ్యాడు।

Verse 23

प्रादुर्बभूव विप्रेंद्रा गिरिमात्रशरीरवान् । दृष्ट्वा तद्देहमाहात्म्यमभूत्त्रस्तं जगत्त्रयम्

హే విప్రేంద్రులారా, అతడు పర్వతప్రాయమైన శరీరంతో ప్రాదుర్భవించాడు. అతని దేహమహిమను చూసి త్రిలోకం భయపడింది।

Verse 24

ततस्तं तुष्टुवुर्देवा गरुडं पक्षिणां वरम् । दृष्ट्वा तद्देहमाहात्म्यं त्रस्तं स्याद्भुवनत्रयम्

అప్పుడు దేవతలు పక్షులలో శ్రేష్ఠుడైన గరుడుని స్తుతించారు. ఎందుకంటే అతని దేహమహిమను చూచిన త్రిభువనం భయభక్తితో కంపించేది।

Verse 25

इत्यालोच्योपसंहृत्य देहमत्यंतभीषणम् । अरुणं पृष्ठमारोप्य मातुरंतिकमभ्यगात्

ఇట్లు ఆలోచించి అతడు తన అత్యంత భయంకరమైన రూపాన్ని సంకోచింపజేసి, అరుణుని వెన్నుపై ఎక్కించుకొని తల్లి సమీపానికి వెళ్లెను।

Verse 26

अथाह विनतां कद्रूः प्रणतामतिविह्वलाम् । चेटि नागालयं गंतुमुद्योगो मम वर्तते

అప్పుడు కద్రూ, నమస్కరించి నిలిచిన అత్యంత వ్యాకుల వినతతో ఇలా చెప్పెను— “ఓ దాసీ, నాకు నాగాలయానికి వెళ్లుటకు సంకల్పం కలిగింది।”

Verse 27

त्वत्पुत्रो गरुडोतो मां मत्पुत्रांश्च वहत्विति । ततश्च विनता पुत्रं गरुडं प्रत्यभाषत

కద్రూ ఇలా చెప్పెను— “నీ కుమారుడు గరుడుడు నన్ను మరియు నా కుమారులను కూడా మోయుగాక।” అప్పుడు వినత తన కుమారుడు గరుడునితో పలికెను।

Verse 28

अहं कद्रूमिमां वक्ष्ये त्वं सर्पान्वह तत्सुतान् । तथेति गरुडो मातुः प्रत्यगृह्णद्वचो द्विजाः

వినత చెప్పెను— “నేను ఈ కద్రూను మోస్తాను; నీవు ఆమె కుమారులైన సర్పులను మోయుము।” గరుడుడు “తథాస్తు” అని, ఓ ద్విజులారా, తల్లి వాక్యాన్ని అంగీకరించెను।

Verse 29

अवहद्विनता कद्रूं सर्वांस्तान्गरुडोऽवहत् । रविसामीप्यगाः सर्पास्तत्करैराहतास्तदा

వినత కద్రూను మోయగా, గరుడుడు ఆ సర్పులందరినీ మోయెను. సూర్యుని సమీపానికి చేరగానే ఆ సర్పులు అతని కిరణాలచే తాకబడి దగ్ధమయ్యిరి।

Verse 30

अस्तौषीद्वज्रिणं कद्रूः सुतानां तापशांतये । सर्वतापं जलासारैर्देवराजोऽप्यशामयत

తన కుమారుల దాహాన్ని శాంతింపజేయుటకు కద్రూ వజ్రధారి దేవరాజు ఇంద్రుని స్తుతించింది. దేవరాజుడూ జలధారల వర్షంతో వారి సమస్త తాపాన్ని చల్లార్చెను.

Verse 31

नीयमानास्तदा सर्पा गरुडेन बलीयसा । गत्वा तं देशमचिरादवदन्विनतासुतम्

అప్పుడు బలవంతుడైన గరుడునిచే మోసబడుచున్న సర్పములు త్వరలోనే ఆ దేశమునకు చేరి వినతాపుత్రునితో పలికిరి.

Verse 32

वयं द्वीपांतरं गंतुं सर्वे द्रष्टुं कृतत्वराः । वह त्वमस्मान्गरुड चेटीसुत ततः क्षणात्

మేమందరం మరో ద్వీపఖండమునకు వెళ్లి దానిని దర్శించుటకు ఆతురులమై ఉన్నాము. ఓ గరుడా, చేటీసుతా, మమ్మల్ని క్షణమాత్రంలోనే మోసికొనిపో.

Verse 33

ततो मातर मप्राक्षीद्विनतां गरुडो द्विजाः । अहं कस्माद्वहामीमांस्त्वं चेमां वहसे सदा

అప్పుడు, ఓ ద్విజులారా, గరుడుడు తన తల్లి వినతను అడిగెను—“నేను వీరిని ఎందుకు మోసుకోవాలి? నీవు మాత్రం ఆమెను ఎల్లప్పుడూ ఎందుకు మోసుకొనుచున్నావు?”

Verse 34

चेटीपुत्रेति मामेते कि भणंति सरीसृपाः । सर्वमेतद्वद त्वं मे मातस्तत्त्वेन पृच्छतः

ఈ సరీసృపములు నన్ను ‘చేటీపుత్రుడు’ అని ఎందుకు అంటున్నాయి? అమ్మా, నేను అడుగుతున్నాను—సత్యంగా ఇవన్నీ నాకు చెప్పుము.

Verse 35

पृष्टैवं जननी तेन गरुडं प्राब्रवीत्सुतम् । भगिन्या क्रूरया पुत्र च्छलेनाहं पराजिता

అతడు ఇలా ప్రశ్నించగా తల్లి తన కుమారుడు గరుడునితో పలికెను— “బిడ్డా, నా క్రూర సోదరి మోసంతో నన్ను ఓడించింది।”

Verse 36

तस्या दासी भवाम्यद्य चेटीपुत्रस्ततो भवान् । अतस्त्वं वहसे सर्पान्वहाम्येनामहं सदा

“ఈ రోజు నేను ఆమె దాసిగా అయ్యాను; అందువల్ల నీవు దాసీపుత్రుడవు. కాబట్టి నీవు సర్పాలను మోసుకోవాలి, నేను ఎల్లప్పుడూ ఆమెనే మోసుకోవాలి।”

Verse 37

इत्यादि सर्ववृत्तांतमादितोऽस्मै न्यवेदयत् । अथ तां गरुडोऽवा दीन्मातरं विनतासुतः

ఇలా ఆమె ఆది నుండి సమస్త వృత్తాంతాన్ని అతనికి తెలియజేసింది. అప్పుడు వినతాపుత్రుడు గరుడుడు దుఃఖిత తల్లితో పలికెను.

Verse 38

अस्माद्दास्याद्विमोक्षार्थं किं कार्यं ते मयाधुना । इति पृष्टा सुतेनाथ विनता तमभाषत

“ఈ దాస్యము నుండి నీ విముక్తి కోసం ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?”—అని కుమారుడు అడగగా వినత అతనితో పలికింది.

Verse 39

सर्पान्पृच्छस्व गरुड मम मातृविमोक्षणे । युष्माकं मातुः किं कार्यं मयेति वदताधुना

“ఓ గరుడా, నా విమోచన విషయమై సర్పులను అడుగు—‘మీ తల్లికోసం నేను ఏమి చేయాలి?’ వారు ఇప్పుడే చెప్పనివ్వు।”

Verse 40

इति मात्रा समुदितो गरुडः पन्नगान्प्रति । गत्वाऽपृच्छद्विज श्रेष्ठास्तेऽप्येनमवदंस्तदा

మాతృవాక్యంతో ప్రేరితుడైన గరుడుడు నాగుల వద్దకు వెళ్లి వారిని ప్రశ్నించాడు; అప్పుడు ఆ శ్రేష్ఠ ద్విజులూ అతనికి తక్షణమే సమాధానం చెప్పారు।

Verse 41

यदा हरिष्यसे शीघ्रं सुधां त्वममरालयात् । दास्यान्मुक्ता भवेन्माता वैनतेय तवाद्य हि

నీవు దేవలోకమునుండి త్వరగా సుధా (అమృతం) తీసుకొస్తే, అప్పుడు—ఓ వైనతేయా—నీ తల్లి నేడు దాస్యబంధం నుండి నిజంగా విముక్తి పొందుతుంది।

Verse 42

ततो मातरमागम्य गरुडः प्रणतोऽब्रवीत् । सुधामंब ममानेतुं गच्छतो भक्ष्यमर्पय

అప్పుడు గరుడుడు తల్లిదగ్గరకు వచ్చి నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు—“అమ్మా, నేను సుధాను తెచ్చేందుకు వెళ్తున్నాను; ప్రయాణానికి నాకు ఆహారం ప్రసాదించు.”

Verse 43

इतीरिता सुतं प्राह माता तं विनता सुतम् । समुद्रमध्ये वर्तंते शबराः कतिचित्सुत

ఇలా చెప్పగా తల్లి వినత తన కుమారునితో పలికింది—“బిడ్డా, సముద్రమధ్యంలో కొంతమంది శబరులు నివసిస్తున్నారు.”

Verse 44

तान्भक्षयित्वा शबरानमृतं त्वमिहानय । तत्र कश्चिद्द्विजः कामी शवरीसंगकौतुकी

“ఆ శబరులను భక్షించి అమృతాన్ని ఇక్కడికి తీసుకురా. అక్కడ శబరీతో సంగమానికి కుతూహలంతో ఉన్న ఒక కాముక ద్విజుడూ ఉన్నాడు.”

Verse 45

त्यज तं ब्राह्मणं कंठं दहंतं ब्रह्मतेजसा । पक्षादीनि तवांगानि पांतु देवा मरुन्मुखाः

బ్రహ్మతేజస్సు అగ్నితో నిన్ను దహింపజేస్తున్న నీ కంఠస్థ బ్రాహ్మణుని విడిచిపెట్టు. మరుత్ముఖ దేవతలు నీ పక్షాద్యవయవాలను రక్షించుగాక.

Verse 46

इति स्वमातुराशीर्भिर्गरुडो वर्धितो ययौ । शबरालयमभ्येत्य तस्य भक्षय तो मुखम्

ఇలా తల్లి ఆశీర్వాదాలతో బలపడి గరుడుడు బయలుదేరెను. శబరుల నివాసానికి చేరి, ఆ స్థలపు ముఖం (ప్రవేశద్వారం)ను భక్షించుట ప్రారంభించెను.

Verse 47

आवृतं प्राविशन्व्याधा वयांसीव दरीं गिरेः । अथ स ब्राह्मणोऽप्यागात्तत्कंठं मुनिपुंगवाः

ఆవరణతో వ్యాధులు పర్వతగుహలో పక్షులు ప్రవేశించినట్లు లోనికి ప్రవేశించిరి. అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడును అక్కడికి వచ్చెను—ఆ కంఠమునకు, ఓ మునిపుంగవా.

Verse 48

कण्ठं दहन्तं विप्रं तमुवाच विनतासुतः । विप्र पापोऽप्यवध्यो हि निर्याहि त्वमतो बहिः

కంఠాన్ని దహింపజేస్తున్న ఆ బ్రాహ్మణునితో వినతాసుతుడు పలికెను—“ఓ విప్రా, పాపియైనను నీవు అవధ్యుడవు; కనుక ఇక్కడి నుండి బయటకు రా.”

Verse 49

एवमुक्तस्तदा विप्रो गरुडं प्रत्यभाषत । किराती मम भार्यापि निर्गंतव्या मया सह

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు గరుడునకు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను—“నా కిరాతీ భార్య కూడా నాతో కలిసి బయలుదేరవలెను.”

Verse 50

एवमस्त्विति तं विप्रमुवाच पतगेश्वरः । ततः स गरुडो विप्रमुज्जगार सभार्यकम्

“ఏవమస్తు” అని పక్షిరాజు ఆ బ్రాహ్మణునితో పలికెను. తదుపరి గరుడుడు ఆ బ్రాహ్మణుని భార్యతో కూడ బయటకు తీసికొనిపోయెను.

Verse 51

विप्रोऽप्यभीप्सितान्देशान्निषाद्या सह निर्ययौ । शबरान्भक्षयित्वाऽथ गरुडः पक्षिणां वरः

బ్రాహ్మణుడు కూడా నిషాదీ స్త్రీతో కలిసి తనకు అభీష్టమైన దేశాలకు బయలుదేరెను. అప్పుడు పక్షులలో శ్రేష్ఠుడైన గరుడుడు శబరులను భక్షించెను.

Verse 52

आत्मनः पितरं वेगात्कश्यपं समुपेयिवान् । कुत्र यासीति तत्पृष्टो गरुडस्तम भाषत

అతడు వేగంగా తన తండ్రి కశ్యపుని సమీపమునకు చేరెను. “ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?” అని అడుగగా గరుడుడు ఆయనతో పలికెను.

Verse 53

मातुर्दास्यविमोक्षाय सुधामाहर्तुमागमम् । बहून्किराताञ्जग्ध्वापि तृप्तिर्मम न जायते

“నా తల్లిని దాస్యమునుండి విముక్తి చేయుటకై సుధా (అమృతం) తెచ్చుటకు బయలుదేరితిని. అనేక కిరాతులను భక్షించినా నాకు తృప్తి కలగదు.”

Verse 54

अपर्यंतक्षुधा ब्रह्मन्बाधते मामह र्निशम् । तन्निवृत्तिप्रदं भक्ष्यं ममार्पय तपोधन

“హే బ్రాహ్మణా, అంతులేని ఆకలి నన్ను పగలు రాత్రి బాధించుచున్నది. హే తపోధనా, ఆ ఆకలిని నివారించు భక్ష్యమును నాకు ప్రసాదించుము.”

Verse 55

येनाहं शक्नुयां तात सुधामाहर्तुमोजसा । इतीरितः सुतं प्राह कश्यपो विनतोद्भवम्

అలా పలికిన తరువాత కశ్యపుడు వినతాపుత్రునితో అన్నాడు— “తాత, ఏ ఉపాయంతో నేను బలము, దృఢనిశ్చయముతో సుధా (అమృతము) తెచ్చగలను?”

Verse 56

कश्यप उवाच । मुनिर्विभावसुर्नाम्ना पुरासीत्तस्य सानुजः । सुप्रतीक इति भ्राता तावुभौ वंशवैरिणौ

కశ్యపుడు అన్నాడు— “పూర్వం విభావసు అనే ముని ఉండేవాడు. అతనికి సానుజుడైన సుప్రతీకుడు అనే తమ్ముడు ఉండెను. ఆ ఇద్దరూ వంశవైరీలయ్యారు.”

Verse 57

अन्योन्यं शेपतुर्विप्रा महाक्रोधसमाकुलौ । गजोऽभवत्सुप्रतीकः कूर्मोऽभूच्च विभावसुः

మహాక్రోధంతో కలత చెందిన ఆ బ్రాహ్మణమునులు పరస్పరం శపించారు. సుప్రతీకుడు గజమయ్యాడు; విభావసు కూర్మమయ్యాడు.

Verse 58

एवं वित्तविवादात्तौ शेपतुर्भ्रातरौ मिथः । गजः षड्यो जनोच्छ्रायो द्विगुणायामसंयुतः

ఇలా ధనవివాదం కారణంగా ఆ అన్నదమ్ములు పరస్పరం శపించారు. ఆ గజము ఆరు యోజనాల ఎత్తు, పొడవు దానికి రెండింతలు గలది.

Verse 59

कूर्मस्त्रियोजनोच्छ्रयो दशयोजनविस्तृतः । बद्धवैरावुभावेतौ सरस्यस्मिन्विहंगम

కూర్మము మూడు యోజనాల ఎత్తు, పది యోజనాల విస్తీర్ణముగలది. ఓ విహంగమా, వైరం బంధమైన ఆ ఇద్దరూ ఈ సరస్సులోనే నివసించిరి.

Verse 60

पूर्ववैरमनुस्मृत्य युध्येते जेतुमिच्छया । उभौ तौ भक्षयित्वा त्वं सुधामाहर तृप्तिमान्

పూర్వవైరాన్ని స్మరించి వారు ఇద్దరూ జయించాలనే కోరికతో పరస్పరం యుద్ధం చేస్తారు. నీవు వారిద్దరినీ భక్షించి తృప్తుడై సుధా (అమృతం) తీసుకురా.

Verse 61

एवं पित्रेरितः पक्षी गत्वा तद्गजकच्छपौ । समुद्धत्य महाकायौ महाबलपराक्रमौ

ఇలా తండ్రి ఆజ్ఞతో ఆ పక్షి అక్కడి గజకచ్ఛపుల వద్దకు వెళ్లి, మహాబలపరాక్రమములు గల ఆ మహాకాయులను ఎత్తుకొని,

Verse 62

वहन्नखाभ्यां संतीर्थं विऌअंबाभिधमभ्यगात् । तत्रागतं समालोक्य पक्षिराजं द्विजोसमाः

తన గోళ్లతో వారిని మోసుకుంటూ ‘విళంబా’ అనే పుణ్యతీర్థానికి చేరాడు. అక్కడ పక్షిరాజు వచ్చినట్లు చూసి శ్రేష్ఠ ద్విజులు,

Verse 63

तत्तीरजो महावृक्षो रोहिणाख्यो महोच्छ्रयः । वैनतेयमिदं प्राह महाबलपराक्रमम्

ఆ తీరం వద్ద ‘రోహిణా’ అనే మహోన్నతమైన మహావృక్షం నిలిచి ఉండెను. అది మహాబలపరాక్రముడైన వైనతేయునితో ఈ మాటలు పలికెను:

Verse 64

एनामारुह मच्छाखां शतयोजनमायताम् । स्थित्वात्र गजकूर्मौ त्वं भक्षयस्व खगोत्तम

“శతయోజనముల పొడవు గల నా ఈ కొమ్మపై ఎక్కుము. ఇక్కడ నిలిచి, ఓ ఖగోత్తమా, గజకూర్ములను భక్షించుము.”

Verse 65

इत्युक्तस्तरुणा पक्षी स तत्रास्ते मनोजवः । तद्भारात्सा तरोः शाखा भग्नाऽभूद्द्विजसत्तमाः

యువకుడు ఇలా పలికిన వెంటనే మనోవేగసముడైన పక్షి అక్కడే కూర్చున్నాడు. అతని భారంతో వృక్షశాఖ విరిగిపోయింది, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా.

Verse 66

वालखिल्यमुनींस्तस्मिल्लंबमानानधोमुखान् । दृष्ट्वा तत्पातशंकावांस्तां शाखां गरुडोऽग्रहीत्

ఆ శాఖపై తలక్రిందులుగా వేలాడుతున్న వాలఖిల్య మునులను చూసి, వారు పడిపోతారనే భయంతో గరుడుడు ఆ శాఖను పట్టుకున్నాడు.

Verse 67

गजकूर्मो च तां शाखां गृहीत्वा यांतमं बरे । पिता तस्याब्रवीत्तत्र गरुडं विनतासुतम्

ఆ శాఖను పట్టుకున్న గజమూ కూర్మమూ ఆకాశంలో తీసుకుపోబడుతున్నాయి. అప్పుడు అక్కడ అతని తండ్రి వినతాసుతుడైన గరుడునితో పలికాడు.

Verse 68

त्यजेमां निर्जने शैले शाखां तं विनतोद्भव । इत्युक्तः स तथा गत्वा शाखां निष्पुरुषे नगे

“ఓ వినతోద్భవా, ఈ శాఖను నిర్జనమైన పర్వతంపై వదిలివేయి.” అని చెప్పగా, అతడు అలాగే వెళ్లి జనరహితమైన కొండపై ఆ శాఖను ఉంచాడు.

Verse 69

विन्यस्याभक्षयत्पक्षी तौ तदा गजकच्छपौ । अथोत्पातः समभवत्तस्मिन्नवसरे दिवि

శాఖను ఉంచిన తరువాత ఆ పక్షి ఆ ఇద్దరిని—గజమును కూర్మమును—అప్పుడు భక్షించాడు. అదే సమయంలో ఆకాశంలో ఒక అశుభ సూచక ఉత్పాతం కనబడింది.

Verse 70

दृष्ट्वोत्पातं बलारातिः पप्रच्छ स्वपुरोहितम् । उत्पातकारणं जीव किमत्रेति पुनःपुनः । बृहस्पतिस्तदा शक्रं प्रोवाच द्विजसत्तमाः

ఉత్పాతాన్ని చూచి బలారాతి ఇంద్రుడు తన పురోహితుని పదేపదే అడిగెను— “హే జీవ (బృహస్పతీ), ఈ అపశకునానికి కారణమేమి?” అప్పుడు బృహస్పతి శక్రునితో పలికెను, హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా।

Verse 71

बृहस्पतिरुवाच । काश्यपो हि मुनिः पूर्वमयजत्क्रतुना हरे

బృహస్పతి పలికెను— హే హరి (ఇంద్రా), పూర్వకాలంలో కశ్యప ముని క్రతుయజ్ఞాన్ని నిర్వహించెను।

Verse 72

सर्वान्नृषीन्सुरान्सिद्धान्यक्षान्गंधर्वकिन्नरान् । यज्ञसंभारसिद्ध्यर्थं प्रेषयामास स द्विजाः

హే ద్విజులారా, యజ్ఞసంభారము సిద్ధించుటకై ఆయన ఋషులు, దేవులు, సిద్ధులు, యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు—అందరినీ పంపెను।

Verse 73

वालखिल्यान्ससंभारान्ह्रस्वानंगुष्ठमात्रकान् । मज्जतो गोष्पदजले दृष्ट्वा हसितवान्भवान्

యజ్ఞసంభారములతో, అంగుళమాత్రమైన చిన్న వాలఖిల్యులు గోఖురజలంలో మునుగుచుండగా చూసి మీరు (ఇంద్రుడు) నవ్వితిరి।

Verse 74

भवतावमताः क्रुद्धा वालखिल्यास्तदा हरे । जुहुवुर्यज्ञवह्नौ ते क्रोधेन ज्वलिताननाः

హే హరి, మీ అవమానముచే వాలఖిల్యులు కోపించిరి; క్రోధజ్వలిత ముఖములతో వారు యజ్ఞాగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించిరి।

Verse 75

देवेंद्रभयदः शत्रुः कश्यपस्य सुतोऽस्त्विति । तस्य पुत्रोऽद्य गरुडः सुधाहरणकौतुकी

“దేవేంద్రునికి భయకారణమైన శత్రువు కశ్యపునికి కుమారుడుగా జన్మించుగాక”—ఇది విధివాక్యం. నేడు ఆ కుమారుని సంతానమైన గరుడుడు అమృతాన్ని అపహరించుటకు ఉత్సుకుడై ఉద్భవించాడు.

Verse 76

समागच्छति तद्धेतुरयमुत्पात आगतः । इत्युक्तः सोऽब्रवीदिंद्रो देवानग्निपुरोगमान्

“దానికి కారణం సమీపిస్తోంది—ఈ అపశకున సూచక ఉత్పాతం ప్రత్యక్షమైంది.” అని చెప్పగానే, అగ్నిని ముందుంచి ఇంద్రుడు దేవతలతో పలికాడు.

Verse 77

सुधामाहर्तुमायाति पक्षी सा रक्ष्यतामिति । इतींद्रप्रेरिता देवा ररक्षुः सायुधाः सुधाम्

“ఆ పక్షి అమృతాన్ని తీసుకుపోవడానికి వస్తున్నది—దానిని కాపాడండి.” అని. ఇంద్రుని ప్రేరణతో దేవతలు ఆయుధాలతో అమృతాన్ని రక్షించారు.

Verse 78

पक्षिराजस्तदाभ्यागाद्देवानायुधधारिणः । महाबलं ते गरुडं दृष्ट्वाऽकम्पंत वै सुराः

అప్పుడు పక్షిరాజు గరుడుడు ఆయుధధారులైన దేవతల వద్దకు వచ్చాడు. గరుడుని మహాబలాన్ని చూచి సురులు నిజంగా కంపించారు.

Verse 79

गरुडस्य सुराणां च ततो युद्धमभून्महत् । अखंडि पक्षितुण्डेन भौवनोऽमृतपालकः

అనంతరం గరుడుడు మరియు దేవతల మధ్య మహాయుద్ధం జరిగింది. పక్షి ముక్కుతో గరుడుడు అమృతపాలకుడైన భౌవనుని చీల్చి నాశనం చేశాడు.

Verse 80

तदा निजघ्नुगर्रुडं देवाः शस्त्रैरनेकशः । अतीव गरुडो देवैर्बाधितः शस्त्रपाणिभिः

అప్పుడు దేవతలు అనేక శస్త్రాలతో గరుడుని మళ్లీ మళ్లీ కొట్టిరి. ఆయుధధారులైన దేవులచేత గరుడు అత్యంతంగా బాధింపబడెను.

Verse 81

पक्षाभ्यामाक्षिपद्दूरे देवानग्निपुरोगमान् । तत्पक्षविक्षिता देवास्तदा परमकोपनाः

తన రెక్కలతో అగ్ని-పురోగములైన దేవతలను దూరంగా విసిరివేశెను. ఆ రెక్కల దెబ్బతో చెదరిపోయిన దేవులు అప్పుడు పరమ కోపంతో ఉప్పొంగిరి.

Verse 82

नाराचान्भिंदि पालांश्च नानाशस्त्राणि चाक्षिपन् । ततस्तु गरुडो वेगाद्देवदृष्टिविलोपिनीम्

వారు ఇనుప బాణాలు, భిందిపాలాలు మరియు నానావిధ శస్త్రాలను విసిరిరి. అప్పుడు గరుడు మహావేగంతో దేవుల దృష్టిని హరించే అంధకారసదృశ ప్రభావాన్ని కలిగించెను.

Verse 83

धूलिमुत्थापयामास पक्षाभ्यां विनतासुतः वायुना । शमयामासुस्तान्पांसूंस्त्रिदशोत्तमाः

వినతాసుతుడైన గరుడు తన రెక్కలతో వాయువేగంతో కూడిన ధూళిని ఎగరగొట్టెను. అప్పుడు త్రిదశోత్తములైన దేవులు ఆ ధూళిని శమింపజేసిరి.

Verse 84

रुद्रान्वसूंस्तथादित्यान्मरुतोऽन्यान्सुरांस्तथा । गरुडः पक्षतुंडाभ्यां व्यथितानकरोद्द्विजाः

ఓ ద్విజులారా! గరుడు రుద్రులు, వసువులు, ఆదిత్యులు, మరుతులు మరియు ఇతర దేవతలనూ తన రెక్కలు, ముక్కుతో కొట్టి వ్యథింపజేసెను.

Verse 85

पलायितेषु देवेषु सोऽद्राक्षीज्ज्वलनं पुरः । ज्वलंतं परितस्त्वग्निं शमापयितुमुद्ययौ

దేవతలు పారిపోయినప్పుడు అతడు ముందర మండుతున్న అగ్నిని చూచెను. చుట్టూరా జ్వాలలతో ఆవరించబడి, ఆ దావాగ్నిని శమింపజేయుటకు అతడు సిద్ధమయ్యెను.

Verse 86

स सहस्रमुखो भूत्वा तैः पिबञ्छतशो नदीः । तमग्निं नाशयामास तैः पयोभिस्त्वरान्वितः

అతడు సహస్రముఖుడై వందల నదుల జలమును త్రాగెను. ఆ జలములతో వేగంగా ఆ అగ్నిని శమింపజేసి నాశనం చేసెను.

Verse 87

सितधारं भ्रमच्चक्रं सुधारक्षकमंतिके । दृष्ट्वा तदरिरंध्रेण संक्षिप्तांगोतराविशत्

తెల్లని ధారతో తిరుగుచున్న చక్రం—అమృతరక్షకము—సమీపంలో చూచి, అతడు దేహాన్ని సంకోచింపజేసి ఆ అరల మధ్యనున్న సన్నని రంధ్రం ద్వారా లోనికి ప్రవేశించెను.

Verse 88

ततो ददर्श द्वौ सर्पो व्यक्तास्यौ भीषणाकृती । याभ्यां दृष्टोपि भस्म स्यात्तौ सर्पौ गरुडस्तदा

అనంతరం అతడు రెండు సర్పములను చూచెను—విప్పిన నోరులతో, భయంకరాకారములతో—వారి చూపు మాత్రమునే భస్మమగును. ఆ రెండు సర్పములు అప్పుడు గరుడుని ఎదుర్కొన్నవి.

Verse 89

आच्छिद्य पक्षतुंडाभ्यां गृहीत्वाऽमृतमुद्ययौ । यंत्रमुत्पाट्य चोद्यंतं गरुडं प्राह माधवः

రెక్కలతోను ముక్కుతోను వారిని చీల్చి, అతడు అమృతమును పట్టుకొని ఎగిరెను. యంత్రమును పెకలించి ఎగిరిపోతున్న గరుడునితో అప్పుడు మాధవుడు పలికెను.

Verse 90

तव तुष्टोऽस्मि पक्षीश वरं वरय सुव्रत । अथ पक्षी तमाह स्म कमलानायकं हरिम्

హే పక్షీశ్వరా! నేను నీపై ప్రసన్నుడను; హే సువ్రతా, వరం కోరుకో. అప్పుడు ఆ పక్షి కమలానాయకుడైన హరితో పలికెను.

Verse 91

तवोपरि स्थितिर्मे स्यान्मा भूतां च जरामृती । तथास्त्विति हरिः प्राह वरं मद्व्रियतामिति

అతడు అన్నాడు, “నేను నీపై నిలిచియుండుదును; నాకు జరా మరణములు కలుగకూడదు.” హరి పలికెను, “తథాస్తు; నా వైపునుండి కూడా ఒక వరం స్వీకరించు.”

Verse 92

इत्युक्तस्तं हरिः प्राह मम त्वं वाहनं भव । स्यंदनोपरि केतुश्च मम त्वं विनतासुत

ఇట్లు చెప్పబడినపుడు హరి అతనితో, “నీవు నా వాహనమవు; హే వినతాసుతా, నా రథంపై నా కేతువుగాను ఉండు” అని పలికెను.

Verse 93

तथास्त्विति खगोप्याह कमलापतिमच्युतम् । हृतामृतं खगं श्रुत्वा तत आखंडलो जवात्

ఖగమును కమలాపతి అచ్యుతునితో “తథాస్తు” అని పలికెను. పక్షి అమృతాన్ని హరించిందని విని ఆఖండలుడు (ఇంద్రుడు) వేగముగా బయలుదేరెను.

Verse 94

अभिद्रुत्याशु कुलिशं पक्षे चिक्षेप पक्षिणः । ततो विहस्य गरुडः पाकशासनमब्रवीत्

దూసుకొచ్చి అతడు పక్షి రెక్కపై త్వరగా వజ్రాన్ని విసిరెను. అప్పుడు గరుడుడు నవ్వి పాకశాసనుడైన (ఇంద్రుని)తో పలికెను.

Verse 95

कुलिशस्य निपातान्मे न हरे कापि वेदना । सफलो वज्रपातस्ते भूयाच्च सुरनायक

నీ వజ్రపాతం పడినప్పటికీ నా వేదన ఏమాత్రం తొలగదు. హే సురనాయకా, నీ వజ్రప్రహారం తన ప్రయోజనంలో నిజంగా ఫలప్రదమగుగాక।

Verse 96

इतीरयन्पत्रमेकं व्यसृजत्पक्षतस्तदा । शोभनं पर्णमस्येति सुपर्ण इति सोभ वत्

ఇట్లు పలికి అతడు అప్పుడు తన రెక్క నుండి ఒక్క ఈకను వదిలివేశాడు. ఆ ఈక అతి శోభనమైనదై ఉండుటచేత అతడు ‘సుపర్ణుడు’—సుందర రెక్కలవాడు—అని ప్రసిద్ధి పొందెను।

Verse 97

तस्मिन्सुपर्णे हेमाभे सर्वे विस्मयमाययुः । ततस्तु गरुडः शक्रमब्रवीद्द्विजपुंगवाः

ఆ సుపర్ణుడు స్వర్ణవర్ణంగా ప్రకాశించగా అందరూ ఆశ్చర్యంలో మునిగిపోయారు. అనంతరం గరుడుడు శక్రుని (ఇంద్రుని) ఉద్దేశించి పలికెను, హే ద్విజపుంగవా।

Verse 98

भवता साकमखिलं जगदेतच्चराचरम् । देवेंद्र सततं वोढुममोघा शक्तिरस्ति मे

హే దేవేంద్రా, నీతో కలిసి ఈ సమస్త చరాచర జగత్తును నిరంతరం మోయగల అచ్యుతమైన శక్తి నాకు ఉంది।

Verse 99

नाखण्डलसहस्रं मे रणे लभ्यं हरे भवेत् । इति ब्रुवाणं गरुडमब्रवीत्पाकशासनः

హే హరి, యుద్ధంలో నన్ను ఎదుర్కొనుటకు వెయ్యి ఇంద్రులైనా సరిపోరు. ఇట్లు పలికిన గరుడునికి పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు) ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను।

Verse 100

किं तेऽमृतेन कार्यं स्याद्दीयताममृतं मम । इमां सुधां भवान्दद्याद्येभ्यो हि विनतोद्भव

నీకు అమృతంతో ఏమి పని? ఆ అమృతాన్ని నాకు ఇవ్వు. ఓ వినతాపుత్రా! నీవు ఎవరి కోసం ఈ సుధను తెచ్చావో, వారికే నీవు దీనిని ఇవ్వుము.

Verse 110

मुक्ता तदैव विनता दासीभावाद्द्विजोत्तमाः । सर्पास्तेऽमृतभक्षार्थं स्नातुं सर्वे ययुस्तदा

హే ద్విజోత్తమా! ఆ క్షణమే వినత దాస్యస్థితి నుండి విముక్తి పొందింది. తరువాత ఆ సర్పులందరూ అమృతభక్షణార్థం స్నానానికి వెళ్లారు.

Verse 120

स्तेयी सुरापी विज्ञेयो गुरुदाररतश्च सः । संसर्गदोषदुष्टश्च मुनिभिः परिकीर्त्यते

అతడు దొంగడూ, మద్యపానీ అని తెలిసికొనవలెను; అలాగే గురుపత్నిపై ఆసక్తి కలవాడును మునులు కుసంగదోషంతో కలుషితుడని ప్రకటిస్తారు.

Verse 130

अज्ञानान्मुग्धया पापं कद्र्वा यदधुना कृतम् । क्षंतुमर्हसि तत्सर्वं दयाशीला हि साधवः

అజ్ఞానముచేత మోహితమైన కద్రూ ఇప్పుడు చేసిన పాపమంతటినీ మీరు క్షమించవలెను; ఎందుకంటే సాధువులు సహజంగా దయాశీలులు.

Verse 140

उपोष्य त्रिदिनं सस्नौ तस्मिन्क्षीरसरोजले । चतुर्थे दिवसे तस्यां कुर्वत्यां स्नानमादरात् । अदेहा व्योमगावाणी समुत्तस्थौ द्विजोत्तमाः

మూడు దినములు ఉపవాసముండి ఆమె ఆ క్షీర-సరోజజలంలో స్నానము చేసింది. నాలుగవ దినమున భక్తితో స్నానము చేయుచుండగా, హే ద్విజోత్తమా, ఆకాశంలో సంచరించే శరీరరహిత వాణి ఉద్భవించింది.

Verse 150

यः पठेदिममध्यायं क्षीरकुंडप्रशंसनम् । गोसहस्रप्रदातॄणां प्राप्नोत्यविकलं फलम्

క్షీరకుండ మహిమను ప్రశంసించే ఈ అధ్యాయాన్ని ఎవడు పఠిస్తాడో, అతడు వెయ్యి గోవులను దానం చేసినవారికి కలిగే పూర్ణ పుణ్యఫలాన్ని ఏ లోటు లేక పొందును।