Adhyaya 13

Verse 1

श्रीसूत उवाच । मंगलाख्ये महातीर्थे नरः स्नात्वा विकल्मषः । एकांतरामनाथाख्यं क्षेत्रं गच्छेत्ततः परम्

శ్రీ సూతుడు పలికెను— ‘మంగళ’ అనే మహాతీర్థంలో స్నానం చేసి మనిషి కల్మషరహితుడవుతాడు; ఆపై అతడు ముందుకు ‘ఏకాంతరామనాథ’ అనే పుణ్యక్షేత్రానికి వెళ్లవలెను।

Verse 2

तत्र रामो जगन्नाथो जानक्या लक्ष्मणेन च । हनुमत्प्रमुखैश्चापि वानरैः परिवारितः

అక్కడ జగన్నాథుడైన శ్రీరాముడు జానకీ, లక్ష్మణులతో కూడి విరాజిల్లుచున్నాడు; హనుమంతుడు ప్రధానుడైన వానరగణములు కూడా ఆయనను పరివారముగా చుట్టుముట్టి ఉన్నారు।

Verse 3

सन्निधत्ते सदा विप्रा लोकानुग्रहकाम्यया । विद्यते पुण्यदा तत्र नाम्ना ह्यमृतवापिका

హే విప్రులారా, లోకానుగ్రహం చేయాలనే సంకల్పంతో ఆయన అక్కడ నిత్యం సన్నిధిగా ఉంటాడు. అదే స్థలంలో ‘అమృతవాపికా’ అనే పుణ్యప్రదమైన పవిత్ర వాపీ కూడా ఉంది।

Verse 4

तस्यां निमज्जतां नृणां न जरांतकजं भयम् । अस्याममृतवाप्यां यः सश्रद्धं स्नाति मानवः

అందులో మునిగే మనుష్యులకు జరా మరియు మరణమునుండి పుట్టే భయం ఉండదు. ఈ అమృతవాపీలో ఎవడు శ్రద్ధతో స్నానం చేస్తాడో—

Verse 5

अमृतत्वं भजत्येष शंकरस्य प्रसादतः । महापातकनाशिन्यामस्यां वाप्यां निमज्जताम्

శంకరుని ప్రసాదముచేత అతడు అమృతత్వాన్ని పొందును. ఈ మహాపాతకనాశినీ వాపిలో మునిగిస్నానం చేయువారికి మహాపాపములైనను నశించును.

Verse 6

अमृतत्वं हरो दातुं सन्निधत्ते सदा तटे । ।ऋषय ऊचुः । इयं ह्यमृतवापीति कुतो हेतोर्निगद्यते

అమృతత్వాన్ని దానమిచ్చుటకై హరుడు సదా దాని తీరమున సన్నిహితుడై ఉండును. ఋషులు పలికిరి— ‘ఇది “అమృతవాపి” అని ఎందుకు చెప్పబడుచున్నది? కారణమేమి?’

Verse 7

अस्माकमेतद्ब्रूहि त्वं कृपया व्यासशासित । तथैवामृतनामिन्या वापिकायाश्च वैभवम् । तृप्तिर्न जायतेऽस्माकं त्वद्वचोऽमृतपायिनाम्

హే వ్యాసశాసితా! కృపచేసి మాకు ఇది చెప్పుము; అలాగే ‘అమృత’ నామధారిణి ఆ వాపి యొక్క అద్భుత వైభవమును కూడా వివరించుము. నీ వచనామృతాన్ని పానము చేయు మాకు తృప్తి కలుగదు.

Verse 8

श्रीसूत उवाच । अस्या अमृतनामत्वं वैभवं च मनोहरम्

శ్రీసూతుడు పలికెను— ఆమెకు ‘అమృత’ అనే నామం కలగుట యొక్క కారణమును, అలాగే ఆమె మనోహర వైభవమును నేను చెప్పుదును.

Verse 9

प्रवक्ष्यामि विशेषेण शृणुत द्विजसत्तमाः । पुरा हिमवतः पार्श्वे नानामुनिसमाकुले

నేను దీనిని విశేషముగా వివరించెదను— వినుడి, హే ద్విజసత్తములారా. పూర్వకాలమున హిమవంతుని సమీపమున, అనేక మునులతో నిండిన ప్రదేశములో—

Verse 10

सिद्धचारणगंधर्वदेवकिन्नरसेविते । सिंहव्याघ्रवराहेभमहिषादिसमाकुले

ఆ స్థలం సిద్ధులు, చారణులు, గంధర్వులు, దేవులు, కిన్నరులు సేవించుచుండగా, సింహ, వ్యాఘ్ర, వరాహ, గజ, మహిషాది జంతువులతో నిండియున్నది।

Verse 11

तमालतालहिंतालचंपकाशोकसंतते । हंसकोकिलदात्यूहचक्रवाकादिशोभिते

అది తమాల, తాళ, హింతాళ, చంపక, అశోక వృక్షసంతతితో విస్తరించి, హంస, కోకిల, దాత్యూహ, చక్రవాకాది పక్షులతో శోభిల్లుచున్నది।

Verse 12

पद्मेंदीवरकह्लारकुमुदाढ्यसरो वृते । सत्यवाञ्छीलवान्वाग्मी वशी कुंभजसोदरः

పద్మ, నీలపద్మ, కహ్లార, కుముదములతో సమృద్ధమైన సరస్సు చుట్టుముట్టిన అక్కడ కుంభజుడు (అగస్త్యుడు) యొక్క సహోదరుడు సత్యవంతుడు, శీలవంతుడు, వాగ్మి, వశుడై నివసించుచున్నాడు।

Verse 13

आस्ते तपश्चरन्नित्यं मोक्षार्थी शंकरप्रियः । त्रिकालमर्चयञ्छंभु वन्यैर्मूलफलादिभिः

అతడు నిత్యం తపస్సు చేయుచు అక్కడే నివసించుచున్నాడు—మోక్షార్థి, శంకరప్రియుడు—మూలఫలాదివంటి వన్యద్రవ్యాలతో త్రికాలం శంభువును అర్చించుచున్నాడు।

Verse 14

आगतान्स्वाश्रमाभ्याशमतिथीन्वन्यभोजनैः । पूजयन्नर्चयन्नग्निं संध्योपासनतत्परः

తన ఆశ్రమ సమీపమునకు వచ్చిన అతిథులను వన్యభోజనములతో సత్కరించుచు, అగ్నిని అర్చించుచు, సంధ్యోపాసనలో నిత్య తత్పరుడై ఉంటాడు।

Verse 15

गायत्र्यादीन्महामंत्रान्कालेकाले जपन्मुदा । निद्रां परित्यजन्ब्राह्मे मुहूर्ते विष्णुचिंतकः

అతడు గాయత్రీ మొదలైన మహామంత్రాలను కాలకాలమున ఆనందముతో జపించును. బ్రాహ్మముహూర్తమున నిద్రను విడిచి విష్ణుచింతనలో లీనమగును.

Verse 16

स्नानं कुर्वन्नुषःकाले नमन्संध्यां प्रसन्नधीः । गायत्रीं प्रजपन्विप्राः पूजयन्हरिशंकरौ

ఉషఃకాలమున స్నానం చేసి ప్రసన్నబుద్ధితో సంధ్యావందనం చేయును. గాయత్రీని జపించుచు ఆ విప్రుడు హరి మరియు శంకరులను పూజించును.

Verse 17

वेदाध्यायी शास्त्रपाठी मध्याह्नेऽतिथिपूजकः । श्रोतापुराणपाठानामग्निकार्येष्वतंद्रितः

అతడు వేదాధ్యయనం చేసి శాస్త్రపాఠం చేయును. మధ్యాహ్నమున అతిథులను సత్కరించును; పురాణపఠనాన్ని శ్రవణం చేసి అగ్నికార్యాలలో అలసట లేకుండును.

Verse 18

पंचयज्ञपरो नित्यं वैश्वदेवबलिप्रदः । प्रत्यब्दं श्राद्धकृत्पित्रोस्तथान्यश्राद्धकृद्द्विजाः

అతడు నిత్యం పంచమహాయజ్ఞములలో పరాయణుడై వైశ్వదేవబలిని సమర్పించును. ప్రతి సంవత్సరము పితృశ్రాద్ధం చేయును; ద్విజునకు విధించిన ఇతర శ్రాద్ధములనూ ఆచరించును.

Verse 19

एवं निनाय कालं स नित्यानुष्ठानतत्परः । तस्यैवं वर्तमानस्य तपश्चरत उत्तमम्

ఇలా అతడు నిత్యానుష్ఠానములలో తత్పరుడై కాలమును గడిపెను. ఈ విధంగా జీవించుటవలన అతని తపస్సు పరమోత్తమమై ప్రకాశించెను.

Verse 20

सहस्रवर्षाण्यगमञ्च्छंकरासक्तचेतसः । तथापि शंकरो नास्याययौ प्रत्यक्षतां तदा

శంకరునందు సంపూర్ణంగా లీనమైన మనస్సుతో అతనికి వెయ్యేళ్లు గడిచాయి; అయినా అప్పటికీ శంకరుడు అతనికి తక్షణమే ప్రత్యక్ష దర్శనం అనుగ్రహించలేదు।

Verse 21

ततस्त्वगस्त्यभ्रातासौ ग्रीष्मे पंचानिमध्यगः । भास्करं दत्तदृष्टिश्च मौनव्रतसमन्वितः

అనంతరం అగస్త్యుని సోదరుడు గ్రీష్మకాలంలో పంచాగ్నుల మధ్య తపస్సు చేశాడు; సూర్యునిపై దృష్టి నిలిపి మౌనవ్రతాన్ని ఆచరించాడు।

Verse 22

तिष्ठन्कनिष्ठिकांगुल्यां वामपादस्य निश्चलः । ऊर्ध्वबाहुर्निरालंबस्तपस्तेपेऽतिदारुणम्

ఎడమ పాదపు చిన్నవేలిపై నిశ్చలంగా నిలిచి, చేతులను పైకి ఎత్తి, ఎలాంటి ఆధారం లేకుండా అతడు అత్యంత ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు।

Verse 23

अथ तस्य प्रसन्नात्मा महादेवो घृणानिधिः । प्रादुरासीत्स्वया दीप्त्या दिशो दश विभासयन्

అప్పుడు కరుణానిధి మహాదేవుడు అతనిపై ప్రసన్నుడై, తన స్వదీప్తితో దశదిశలను ప్రకాశింపజేస్తూ ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 24

ततोऽद्राक्षीन्मुनिः शंभुं सांबं वृषभसंस्थि तम् । दृष्ट्वा प्रणम्य तुष्टाव भवानीपतिमीश्वरम्

అప్పుడు ముని అంబతో కూడిన శంభువును వృషభంపై ఆసీనుడిగా చూశాడు; దర్శనం పొందగానే నమస్కరించి భవానీపతి ఈశ్వరుని స్తుతించాడు।

Verse 25

मुनिरुवाच । नमस्ते पार्वतीनाथ नीलकंठ महेश्वर । शिव रुद्र महादेव नम स्ते शंभवे विभो

ముని పలికెను— హే పార్వతీనాథ నీలకంఠ మహేశ్వరా, నీకు నమస్కారం. హే శివా, హే రుద్రా, హే మహాదేవా—హే సర్వవ్యాపి శంభూ, నీకు ప్రణామం.

Verse 26

श्रीकंठोमापते शूलिन्भगनेत्रहराव्यय । गंगाधर विरूपाक्ष नमस्ते रुद्र मन्यवे

హే శ్రీకంఠా, హే ఉమాపతే, త్రిశూలధారీ, భగుని నేత్రాన్ని హరించిన అవ్యయా! హే గంగాధరా, హే విరూపాక్షా—హే మహాక్రోధస్వరూప రుద్రా, నీకు నమస్కారం.

Verse 28

अंतकारे कामशत्रो देवदेव जगत्पते । स्वामिन्पशुपते शर्व नमस्ते शतधन्वने । दक्षयक्षविनाशाय स्नायूनां पतये नमः । निचेरवे नमस्तुभ्यं पुष्टानां पतये नमः

హే మృత్యువును అంతం చేసే వాడా, కామశత్రువా, దేవదేవా, జగత్పతే! హే స్వామీ, హే పశుపతే, హే శర్వా—శతధన్వా, నీకు నమస్కారం. దక్షయజ్ఞవినాశకా, స్నాయువుల అధిపతికి నమః. హే నిచేరవా, నీకు నమస్కారం; పుష్టులూ సమృద్ధులూ అయినవారి అధిపతికి నమః.

Verse 29

भूयोभूयो नमस्तुभ्यं महादेव कृपालय । दुस्तराद्भवसिंधोर्मां तारयस्व त्रिलोचन

మళ్లీ మళ్లీ నీకు నమస్కారం, హే మహాదేవా, కరుణానిధీ. హే త్రిలోచనా, ఈ దుర్తర భవసాగరము నుండి నన్ను దాటించు.

Verse 30

अगस्त्यसोदरेणैवं स्तुतः शंभुरभाषत । प्रीणयन्वचसा स्वेन कुंभजस्यानुजं मुनिम्

అగస్త్యుని సోదరుడు ఇలా స్తుతించగా శంభువు పలికెను; తన వాక్యములతో కుంభజుడు (అగస్త్యుడు) యొక్క అనుజ మునిని ఆనందింపజేస్తూ.

Verse 31

ईश्वर उवाच । कुंभजानुज वक्ष्यामि मुक्त्युपायं तवानघ । सेतुमध्ये महातीर्थं गंधमादनपर्वते

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఓ కుంభజుడు (అగస్త్యుడు) యొక్క అనుజా, ఓ నిర్దోషీ! నీకు ముక్తి పొందు ఉపాయాన్ని చెప్పుదును. సేతువు మధ్యలో గంధమాదన పర్వతమున ఒక మహాతీర్థము ఉంది.

Verse 32

मंगलाख्यस्य तीर्थस्य नातिदूरेण वर्तते । तत्र गत्वा कुरु स्नानं ततो मुक्तिमवाप्स्यसि

‘మంగళ’ అనే తీర్థానికి చాలా దూరం కాదు. అక్కడికి వెళ్లి స్నానం చేయుము; అప్పుడు నీవు ముక్తిని పొందుదువు.

Verse 33

तत्तीर्थसेवनान्नान्योमोक्षो पायो लघुस्तव । न हि तत्तीर्थवैशिष्ट्यं वक्तुं शक्यं मयापि च

ఆ తీర్థ సేవకంటే నీకు మోక్షానికి మరొక సులభ ఉపాయం లేదు. ఆ తీర్థ వైశిష్ట్యాన్ని నేను కూడ పూర్తిగా వర్ణించలేను.

Verse 34

संदेहो नात्र कर्तव्यस्त्वयाद्य मुनिसत्तम । तस्मात्तत्रैव गच्छ त्वं यदीच्छसि भवक्षयम्

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ఇక్కడ నీవు సందేహం చేయవలసిన అవసరం లేదు. కాబట్టి భవక్షయాన్ని కోరితే, నీవు ఆ స్థలానికే వెళ్లుము.

Verse 35

इत्युक्त्वा भगवानीशस्तत्रैवांतरधीयत । ततो देवस्य वचनादगस्त्यस्य सहोदरः

ఇట్లు చెప్పి భగవానుడు ఈశుడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను. ఆపై దేవుని వచనానుసారంగా అగస్త్యుని సహోదరుడు ప్రయాణమయ్యెను.

Verse 36

गत्वा सेतुं समुद्रे तु गंधमादनपर्वते । ईश्वरणैव गदितं तीर्थं तच्छीघ्रमासदत्

సముద్రంలోని సేతువుకు, గంధమాదన పర్వతానికి వెళ్లి, ఈశ్వరుడు స్వయంగా చెప్పిన ఆ తీర్థాన్ని అతడు త్వరగా చేరుకున్నాడు।

Verse 37

तत्र तीर्थे महापुण्ये स्नातानां मुक्तिदायिनि । एकांतरामनाथाख्ये क्षेत्रालंकरणे शुभे

అక్కడ ఆ మహాపుణ్య తీర్థంలో—స్నానం చేసినవారికి ముక్తిని ప్రసాదించేదానిలో—‘ఏకాంతరామనాథ’ అనే శుభమైన, క్షేత్రాభరణమైన స్థలంలో।

Verse 38

सस्नौ नियमपूर्वं स त्रीणि वर्षाणि वै द्विजः । ततश्चतुर्थवर्षे तु समाधिस्थो महामुनिः

ఆ ద్విజుడు నియమపూర్వకంగా అక్కడ మూడు సంవత్సరాలు స్నానం చేశాడు; ఆపై నాలుగో సంవత్సరంలో ఆ మహాముని సమాధిస్థుడయ్యాడు।

Verse 39

ब्रह्मनाड्या प्राणवायुं मूर्द्धन्यारोप्ययोगतः । प्राणान्निर्गमयामास ब्रह्मरंध्रेण तत्र सः

అక్కడ యోగశక్తితో బ్రహ్మనాడి ద్వారా ప్రాణవాయువును శిరస్సు శిఖరానికి ఎత్తి, బ్రహ్మరంధ్రం ద్వారా ప్రాణాలను నిష్క్రమింపజేశాడు।

Verse 41

विनष्टाशेषदुःखस्य तत्तीर्थस्नानवैभवात् । मृतत्वमभूद्यस्मादगस्त्यानुजजन्मनः

ఆ తీర్థస్నాన మహిమచేత అతని సమస్త దుఃఖాలు పూర్తిగా నశించాయి; అందువల్ల అగస్త్యుని అనుజుడిగా జన్మించిన వాడు దేహత్యాగం—అంతిమ ప్రస్థానం—పొందాడు।

Verse 42

ततो ह्यमृतवापीतिप्रथाऽस्यासीन्मुनीश्वराः । अत्र तीर्थे नरा ये तु वर्षत्रयमतंद्रिताः

అప్పుడు, ఓ మునీశ్వరులారా, ఈ తీర్థం ‘అమృతవాపీ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందింది. ఈ తీర్థంలో మూడు సంవత్సరాలు అలసట లేకుండా నియమవ్రతాలు ఆచరించే వారు—

Verse 43

स्नानं कुर्वंति ते सत्यममृतत्वं प्रयांति हि । एवं त्वमृतवापीति प्रथा तद्वैभवं तथा । युष्माकं कथितं विप्राः किंभूयः श्रोतुमिच्छथ

ఇక్కడ స్నానం చేసే వారు నిజంగా అమృతత్వాన్ని పొందుతారు. ఈ విధంగా ‘అమృతవాపీ’ అనే ఖ్యాతి ఏర్పడింది; ఇదే దాని దివ్య వైభవం. ఓ బ్రాహ్మణులారా, నేను చెప్పాను—ఇంకా ఏమి వినదలచుకున్నారు?

Verse 44

ऋषय ऊचुः । एकांतरामनाथाख्या तस्य क्षेत्रस्य वै मुने

ఋషులు అన్నారు—ఓ మునీ, ఆ క్షేత్రానికి చెందిన ‘ఏకాంతరామనాథ’ అనే స్థలం ఉంది—

Verse 45

कथं समागता सूत वक्तुमेतत्त्वमर्हसि । अस्माकं मुनिशार्दूल तच्छुश्रूषातिभूयसी

ఓ సూతా, అది అక్కడికి ఎలా వచ్చింది/స్థాపితమైంది? ఇది వివరించడానికి మీరు అర్హులు. ఓ మునిశార్దూలా, అది వినాలనే మా ఆకాంక్ష అత్యంతంగా పెరిగింది.

Verse 46

श्रीसूत उवाच । पुरा दाशरथी रामः ससुग्रीवभिभीषणः । लक्ष्मणेन युतो भ्रात्रा मंत्रज्ञेन हनूमता

శ్రీ సూతుడు అన్నాడు—పూర్వకాలంలో దాశరథి రాముడు సుగ్రీవుడు, విభీషణుడితో కలిసి; మంత్రజ్ఞుడైన తన సోదరుడు లక్ష్మణుడితో, అలాగే సలహాలో నిపుణుడైన హనుమంతుడితో కూడ (అక్కడికి వచ్చెను).

Verse 47

वानरैर्बध्यमाने तु सेतावंबुधिमध्यतः । चिंतयन्मनसा सीतामेकांते सममंत्रयत्

సముద్రమధ్యంలో వానరులు సేతువును కడుతుండగా, రాముడు హృదయంలో సీతను స్మరించుచు ఏకాంతంలో రహస్యంగా మంత్రణ చేశాడు।

Verse 48

तेषु मंत्र यमाणेषु रावणादिवधं प्रति । उल्लोलतरकल्लोलो जुघोष जलधिर्भृशम्

వారు రావణాది వధ విషయమై మంత్రణ చేస్తుండగా, ఎగసిపడే అలలతో సముద్రం ఘోరంగా గర్జించింది।

Verse 49

अर्णवस्य महाभीमे जृंभमाणे महाध्वनौ । अन्योन्यकथितां वार्तां नाशृण्वंस्ते परस्परम्

సముద్రం భయంకరంగా ఉప్పొంగి మహాధ్వని చేయగా, వారు పరస్పరం మాట్లాడినా ఒకరి మాట మరొకరు వినలేకపోయారు।

Verse 50

ततः किंचिदिव क्रुद्धो भृकुटीकुटिलेक्षणः । भ्रूभंगलीलया रामो नियम्य जलधिं तदा

అప్పుడు రాముడు స్వల్పంగా కోపించినట్లుగా, ముడుచుకున్న భ్రూకుటితో తీక్ష్ణదృష్టి చేసి, భ్రూభంగ లీలమాత్రంతోనే సముద్రాన్ని నియంత్రించాడు।

Verse 51

न्यमंत्रयत विप्रेंद्रा राक्षसानां वधं प्रति । एकांतेऽमंत्रयत्तत्र तैः सार्धं राघवो यतः

హే విప్రేంద్రా! అప్పుడు ఆయన రాక్షసుల సంహారం విషయమై సంప్రదించాడు; అక్కడే ఏకాంతంలో రాఘవుడు వారితో కలిసి మంత్రణ చేశాడు।

Verse 52

एकांतरामनाथाख्यं तत्क्षेत्रमभवद्विजाः । सोयं नियमितो वार्धी रामभ्रूभंगलीलया

హే ద్విజులారా, ఆ పుణ్యక్షేత్రం ‘ఏకాంతరామనాథ-క్షేత్రం’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది. ఇక్కడ శ్రీరాముని భ్రూభంగ-లీలచేత సముద్రమే నియమితమై ఆపబడెను.

Verse 53

अद्यापि निश्चलजलस्तत्प्रदेशेषु दृश्यते । एकांतरामनाथाख्यं तदेतत्क्षेत्रमुत्तमम्

ఇప్పటికీ ఆ ప్రాంతాలలో జలము నిశ్చలంగా కనిపిస్తుంది. ఇదే ‘ఏకాంతరామనాథ’ అని ప్రసిద్ధమైన పరమోత్తమ పుణ్యక్షేత్రం.

Verse 54

आगत्यामृतवाप्यां च स्नात्वा नियमपूर्वकम् । रामादीनपि सेवंते ते सर्वे मुक्तिमाप्नुयुः

ఇక్కడికి వచ్చి అమృత-వాపీలో నియమపూర్వకంగా స్నానం చేసి, వారు రామాది దేవస్వరూపులను సేవించి ఆరాధిస్తారు; వారు అందరూ ముక్తిని పొందుతారు.

Verse 55

अद्वैतविज्ञानविवेकशून्या विरक्तिहीनाश्च समाधि हीनाः । यागाद्यनुष्ठानविवर्जिताश्च स्नात्वात्र यास्यंत्यमृतं द्विजेंद्राः

హే ద్విజేంద్రులారా, అద్వైత-విజ్ఞాన వివేకం లేనివారు, వైరాగ్యం లేనివారు, సమాధి లేనివారు, యాగాది అనుష్ఠానాలు చేయనివారు—వారైనా ఇక్కడ స్నానం చేస్తే అమృతపదాన్ని చేరుదురు.