Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 44

Devanagari script

सूर्याद्वै धर्मराड् जज्ञे ते नेदं निर्मितं पुरा । धर्मेण निर्मितं दृष्ट्वा धर्मारण्यमनुत्तमम् । धर्मारण्यमिति प्रोक्तं यन्मया स्कन्द पुण्यदम्

Transliteration

sūryādvai dharmarāḍ jajñe te nedaṃ nirmitaṃ purā | dharmeṇa nirmitaṃ dṛṣṭvā dharmāraṇyamanuttamam | dharmāraṇyamiti proktaṃ yanmayā skanda puṇyadam

Translation

సూర్యుని నుండి ధర్మరాట్ జన్మించాడు; అతడే పురాతన కాలంలో ఈ పుణ్యక్షేత్రాన్ని నిర్మించాడు. ధర్మం చేత నిర్మితమైన ఈ అనుత్తమ అరణ్యాన్ని చూసి దీనికి ‘ధర్మారణ్యం’ అని పేరు పెట్టారు—ఓ స్కందా, ఇది పుణ్యప్రదమని నేను ప్రకటిస్తున్నాను.

Word by Word

• सूर्यात्: from the Sun
• सूर्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

• धर्मराट्: Dharmarāṭ (king Dharma)
• धर्मराट्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म + राट् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'धर्मस्य राट्' (king of Dharma)

• जज्ञे: was born
• जज्ञे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'they' (contextual)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (not)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र द्वितीया (object)

• निर्मितम्: made; constructed
• निर्मितम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर् + मा (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इदम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• पुरा: formerly
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (formerly/earlier)

• धर्मेण: by Dharma
• धर्मेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• निर्मितम्: made; constructed
• निर्मितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निर् + मा (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (दृष्ट्वा इत्यस्य कर्म)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• धर्मारण्यम्: Dharma-forest (Dharmāraṇya)
• धर्मारण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म + अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'धर्मस्य अरण्यम्'

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; धर्मारण्यम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• धर्मारण्यम्: Dharmāraṇya
• धर्मारण्यम्: Karta (Predicate nominative/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: धर्म + अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (quoted name)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative/इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक (thus)

• प्रोक्तम्: was called; was said
• प्रोक्तम्: Kriya (Passive predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (it was said/called)

• यत्: which
• यत्: Karta (Relative pronoun/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (that which)

• मया: by me
• मया: Karana (Agent-instrument in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया, एकवचन

• स्कन्द: O Skanda
• स्कन्द: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• पुण्यदम्: merit-giving
• पुण्यदम्: Karta (Qualifier of relative/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य + द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'पुण्यं ददाति' इति (merit-giving) — यत् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Skanda

Visual Art Cues

Scene: Dharmarāṭ, radiant with solar aura, consecrates or ‘creates’ a vast sacred forest: trees arranged like a mandala, a central shrine/altar implied; the very air glows with dharma.

Characters & Entities

• Sūrya
• Dharmarāṭ
• Dharma
• Dharmāraṇya
• Skanda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A holy site is holy because it is grounded in Dharma: the very landscape is portrayed as shaped by righteousness, making pilgrimage a direct encounter with dharma-made space.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya—the ‘Forest of Dharma’—is explicitly glorified as an unsurpassed puṇya-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual is detailed here; the verse establishes the sacred origin and merit-bearing nature of Dharmāraṇya.