Adhyaya 23

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणा यत्कृतं पुरा । तत्सर्वं कथयाम्यद्य शृणुष्वैकाग्रमानसः

వ్యాసుడు పలికెను—ఇకపై పురాతనకాలంలో బ్రహ్మ చేసిన కార్యాన్ని నేను వివరిస్తాను. ఈ రోజు అది అంతటినీ చెబుతాను; ఏకాగ్రచిత్తంతో వినుము।

Verse 2

देवानां दानवानां च वैराद्युद्धं बभूव ह । तस्मिन्युद्धे महादुष्टे देवाः संक्लिष्टमानसाः

దేవులు మరియు దానవుల మధ్య వైరం వల్ల యుద్ధం ఏర్పడింది. ఆ మహాదుష్ట సంగ్రామంలో దేవులు అంతరంగంగా తీవ్రంగా కలత చెందారు।

Verse 3

बभूवुस्तत्र सोद्वेगा ब्रह्माणं शरणं ययुः

అక్కడ వారు భయాకులులై బ్రహ్ముని శరణు పొందుటకు వెళ్లిరి।

Verse 4

देवा ऊचुः । ब्रह्मन्केन प्रकारेण दैत्यानां वधमेव च । करोम्यद्य उपायं हि कथ्यतां शीघ्रमेव मे

దేవులు పలికిరి—హే బ్రహ్మన్! ఏ విధానంతో దైత్యుల వధను సాధించగలం? నేను ఈ రోజే కార్యం చేయునట్లు, ఆ ఉపాయాన్ని త్వరగా చెప్పుము।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । मया हि शंकरेणैव विष्णुना हि तथा पुरा । यमस्य तपसा तुष्टैर्धर्मारण्यं विनिर्मितम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—పూర్వకాలంలో నేను, శంకరుడుతోను విష్ణువుతోను కలిసి, యముని తపస్సుకు ప్రసన్నులమై ‘ధర్మారణ్య’మనే పవిత్ర వనాన్ని నిర్మించితిమి।

Verse 6

तत्र यद्दीयते दानं यज्ञं वा तप उत्तमम् । तत्सर्वं कोटिगुणितं भवेदिति न संशयः

అక్కడ ఇచ్చే దానం గానీ, చేయు యజ్ఞం గానీ, ఉత్తమ తపస్సు గానీ—అవి అన్నీ కోటి రెట్లు ఫలిస్తాయి; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 7

पापं वा यदि वा पुण्यं सर्वं कोटि गुणं भवेत् । तस्माद्दैत्यैर्न धर्षितं कदाचिदपि भोः सुराः

అక్కడ పాపమైనా పుణ్యమైనా—అన్నీ కోటి రెట్లు అవుతాయి. అందువల్ల, ఓ దేవతలారా, దైత్యులు దానిని ఎప్పుడూ ధ్వంసం చేయలేకపోయారు।

Verse 8

श्रुत्वा तु ब्रह्मणो वाक्यं देवाः सर्वे सविस्मयाः । ब्रह्माणं त्वग्रतः कृत्वा धर्मार ण्यमुपाययुः

బ్రహ్ముని వాక్యము విని దేవతలందరూ ఆశ్చర్యచకితులయ్యారు. బ్రహ్ముని ముందుంచి వారు ధర్మారణ్యమునకు బయలుదేరిరి।

Verse 9

सत्रं तत्र समारभ्य सहस्राब्दमनुत्तमम् । वृत्वाऽचार्यं चांगिरसं मार्कंण्डेयं तथैव च

అక్కడ వారు సహస్ర సంవత్సరాలు సాగు అనుత్తమ సత్రయజ్ఞాన్ని ప్రారంభించి, ఆచార్యులుగా ఆంగిరస ఋషిని మరియు మార్కండేయుని కూడా నియమించిరి।

Verse 10

अत्रिं च कश्यपं चैव होता कृत्वा महामतिः । जमदग्निं गौतमं च अध्वर्युत्वं न्यवेदयन्

మహామతులు అత్రి, కశ్యపులను హోతృ-ఋత్వికులుగా నియమించి, జమదగ్ని మరియు గౌతములను అధ్వర్యు-పదవికి నియోగించారు।

Verse 11

भरद्वाजं वसिष्ठं तु प्रत्यध्वर्युत्वमादिशन् । नारदं चैव वाल्मीकिं नोदना याकरोत्तदा

వారు భరద్వాజ, వసిష్ఠులను ప్రత్యధ్వర్యు-పదవికి నియమించారు; ఆ సమయంలో నారదుడు, వాల్మీకిని నోదనా-కార్యానికి (యజ్ఞ-ప్రేరక/ఉచ్చారక) నియోగించారు।

Verse 12

ब्रह्मासने च ब्रह्माणं स्थापयामासुरादरात् । क्रोशचतुष्कमात्रां च वेदिं कृत्वा सुरैस्ततः

ఆదరభక్తులతో వారు బ్రహ్మను బ్రహ్మాసనంపై స్థాపించారు; అనంతరం దేవతలు నాలుగు క్రోశాల పరిమాణమున్న వేదికను నిర్మించారు।

Verse 13

द्विजाः सर्वे समाहूता यज्ञस्यार्थे हि जापकाः । ऋग्यजुःसामाथर्वान्वै वेदानुद्गिरयंति ये

యజ్ఞార్థంగా సమస్త ద్విజ జపకులను పిలిచారు—ఋగ్, యజుః, సామ, అథర్వ వేదాలను ఘోషగా పఠించే వారిని।

Verse 14

गणनाथं शंभुसुतं कार्त्तिकेयं तथैव च । इन्द्रं वज्रधरं चैव जयंतं चन्द्रसूनुकम्

వారు గణనాథుడు—శంభుసుతుడు కార్త్తికేయుడిని—కూడా ఆహ్వానించారు; అలాగే వజ్రధారి ఇంద్రుడు మరియు చంద్రసుతుడు జయంతుడిని కూడా పిలిచారు।

Verse 15

चत्वारो द्वारपालाश्च देवाः शूरा विनिर्मिताः । ततो राक्षोघ्नमंत्रेण हूयते हव्यवाहनः

నాలుగు శూర దేవతలను ద్వారపాలకులుగా నియమించారు. అనంతరం రాక్షసఘ్న మంత్రంతో హవ్యవాహన అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించారు.

Verse 16

तिलांश्च यवमिश्रांश्च मध्वाज्येन च मिश्रितान् । जुहुवुस्ते तदा देवा वेदमंत्रैर्नरेश्वर

హే నరేశ్వరా! అప్పుడు ఆ దేవతలు వేదమంత్రాలతో తిలలు, యవాలు కలిపి, తేనె-నెయ్యితో మిశ్రమం చేసి అగ్నిలో హోమం చేశారు.

Verse 17

आघारावाज्यभागौ च हुत्वा चैव ततः परम् । द्राक्षेक्षुपूगनारिंग जंबीरं बीजपूरकम्

ఆఘారాలు, ఆజ్యభాగాలు హోమం చేసిన తరువాత, ద్రాక్ష, చెరకు, పూగ (సుపారి), నారంగ, జంబీర (నిమ్మ), బీజపూరక (దానిమ్మ)లను సమర్పించారు.

Verse 18

उत्तरतो नालिकेरं दाडिमं च यथाक्रमम् । मध्वाज्यं पयसा युक्तं कृशरशर्करायुतम्

ఉత్తర దిశలో క్రమంగా నాళికేరం (కొబ్బరి) మరియు దాడిమం (దానిమ్మ) సమర్పించారు; అలాగే పాలతో కలిపిన తేనె-నెయ్యి, చక్కెర కలిసిన కృశరను కూడా అర్పించారు.

Verse 19

तंडुलैः शतपत्रैश्च यज्ञे वाचं नियम्य च । विचिंत्य च महाभागाः कृत्वा यज्ञं सदक्षिणम्

తండులాలు, శతపత్ర పుష్పాలతో, యజ్ఞంలో వాక్సంయమం పాటించి ధ్యానిస్తూ, ఆ మహాభాగులు దక్షిణాసహితంగా యజ్ఞాన్ని నిర్వహించారు.

Verse 20

उत्तमं च शुभं स्तोमं कृत्वा हर्षमुपाययुः । अवारितान्नमददन्दीनांधकृपणेष्वपि

ఉత్తమమైన శుభస్తోత్రం చేసి వారు మహానందాన్ని పొందారు. వారు అడ్డంకులేకుండా అన్నదానం చేశారు—దీనులకు, అంధులకు, కృపణులకూ కూడా।

Verse 21

ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण दत्तमन्नं यथेप्सितम् । पायसं शर्करायुक्तं साज्यशाकसमन्वितम्

ప్రత్యేకంగా బ్రాహ్మణులకు వారి ఇష్టానుసారం అన్నం ఇచ్చారు—చక్కెర కలిపిన పాయసం, నెయ్యితో చేసిన కూరలతో కూడి।

Verse 22

मंडका वटकाः पूपास्तथा वै वेष्टिकाः शुभाः । सहस्रमोदकाश्चापि फेणिका घुर्घुरादयः

మండకాలు, వటకాలు, పూపాలు, శుభమైన వేష్టికాలు ఉండేవి; ఇంకా వేలాది మోదకాలు, ఫేణికా, ఘుర్ఘురా మొదలైన మిఠాయిలు కూడా।

Verse 23

ओदनश्च तथा दाली आढकीसंभवा शुभा । तथा वै मुद्गदाली च पर्पटा वटिका तथा

ఓదనము (వండిన అన్నం) ఉండేది; ఆఢకీతో చేసిన శుభమైన పప్పులు; అలాగే ముద్గదాలి (పెసరపప్పు) వంటకాలు, పర్పటా మరియు వటికా పదార్థాలు కూడా।

Verse 24

प्रलेह्यानि विचित्राणि युक्तास्त्र्यूषणसंचयैः । कुल्माषा वेल्लकाश्चैव कोमला वालकाः शुभाः

త్ర్యూషణ (మూడు కార మసాలాలు) సమాహారంతో కలిపిన నానావిధ ప్రలేహ్యాలు (నాకే పదార్థాలు) ఉండేవి. అలాగే కుల్మాషాలు, వెల్లకాలు, కోమలమైన శుభ వాలకా పదార్థాలు కూడా ఉండేవి।

Verse 25

कर्कटिकाश्चार्द्रयुता मरिचेन समन्विताः । एवंविधानि चान्नानि शाकानि विविधानि च

కర్కటికా అనే కూరగాయలు కూడా ఉండెను; అవి రసభరితమై సుసిద్ధమై, నల్ల మిరియాలతో సువాసనగలవై; అలాగే ఇలాంటి అన్నములు, నానావిధ శాకములు మరియు ఉపవంటకములు కూడా ఉండెను।

Verse 26

भोजयित्वा द्विजान्सर्वान्धर्मारण्य निवासिनः । अष्टादशसहस्राणि सपुत्रांश्च तदा नृप

ఓ నృపా! ధర్మారణ్యంలో నివసించే సమస్త ద్విజులను—పుత్రులతో కూడిన పద్దెనిమిది వేల మందిని—అప్పుడు భోజనం చేయింపబడెను।

Verse 27

प्रतिदिनं तदा देवा भोजयंति स्म वाडवान् । एवं वर्षसहस्रं वै कृत्वा यज्ञं तदामराः

అప్పుడు దేవతలు ప్రతిదినం వాడవులను భోజనం చేయించుచుండిరి; ఈ విధంగా అమరులు ఆ యజ్ఞాన్ని సంపూర్ణంగా వెయ్యేళ్లు నిర్వహించిరి।

Verse 28

कृत्वा दैत्यवधं राजन्निर्भयत्वमवाप्नुयुः । स्वर्गं जग्मुस्ते सहसा देवाः सर्वे मरुद्गणाः

ఓ రాజా! దైత్యులను సంహరించి వారు నిర్భయత్వాన్ని పొందిరి; మరియు ఆ దేవతలందరూ మరుద్గణాలతో కూడి వేగంగా స్వర్గానికి వెళ్లిరి।

Verse 29

तथैवाप्सरसः सर्वा ब्रह्मवि ष्णुमहेश्वराः । कैलासशिखरं रम्यं वैकुंठं विष्णुवल्लभम्

అలాగే సమస్త అప్సరసలు, బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు—రమ్యమైన కైలాసశిఖరానికి మరియు విష్ణువల్లభమైన వైకుంఠానికి గమనించిరి।

Verse 30

ब्रह्मलोकं महापुण्यं प्राप्य सर्वे दिवौकसः । परं हर्षमुपाजग्मुः प्राप्य नंदनमुत्तम्

మహాపుణ్యమైన బ్రహ్మలోకాన్ని చేరి సమస్త దేవనివాసులు, ఉత్తమ నందనవనానికి చేరి పరమానందాన్ని పొందిరి।

Verse 31

स्वेस्वे स्थाने स्थिरीभूत्वा तस्थुः सर्वे हि निर्भयाः

వారందరూ తమ తమ స్థానాలలో స్థిరంగా నిలిచి, నిశ్చయంగా భయరహితులై ఉండిరి।

Verse 32

ततः कालेन महता कृताख्ययुगपर्यये । लोहासुरो मदोन्मत्तो ब्रह्मवेषधरः सदा

తర్వాత మహాకాలం గడిచిన పిమ్మట, కృతయుగాంతంలో, గర్వమత్తుడైన లోహాసురుడు ఎల్లప్పుడూ బ్రాహ్మణవేషం ధరించెను।

Verse 33

आगत्य सर्वान्विप्रांश्च धर्षयेद्धर्मवित्तमान् । शूद्रांश्च वणिजश्चैव दंडघातेन ताडयेत्

అతడు అక్కడికి వచ్చి ధర్మవేత్తలైన సమస్త బ్రాహ్మణులను వేధించెను; శూద్రులను, వాణిజ్యులను కూడా దండప్రహారాలతో కొట్టెను।

Verse 34

विध्वंसयेच्च यज्ञादीन्होमद्रव्याणि भक्षयेत् । वेदिका दीर्घिका दृष्ट्वा कश्मलेन प्रदूषयेत्

అతడు యజ్ఞాదులను కూడా విధ్వంసం చేసెను, హోమద్రవ్యాలను భక్షించెను; వేదికలను, పుణ్యదీర్ఘికలను చూచి మలినతతో అపవిత్రం చేసెను।

Verse 35

मूत्रोत्सर्गपुरीषेण दूषयेत्पुण्यभूमिकाः । गहनेन तथा राजन्स्त्रियो दूषयते हि सः

అనుచితస్థలంలో మూత్రం, మలం విసర్జించుట వలన పుణ్యభూమి అపవిత్రమగును; అలాగే హే రాజా, గుప్తాధర్మసంగమం వలన పురుషుడు స్త్రీల గౌరవం, శుచితను కలుషితం చేయును।

Verse 36

ततस्ते वाडवाः सर्वे लोहासुरभयातुराः । प्रनष्टाः सपरीवारा गतास्ते वै दिशो दश

అప్పుడు లోహాసురుని భయంతో వ్యాకులమైన ఆ వాడవులందరు కుటుంబాలతో సహా కనుమరుగై దశదిశల వైపు వెళ్లిపోయిరి।

Verse 37

वणिजस्ते भयोद्विग्ना विप्राननुययुर्नृप । महाभयेन संभीता दूरं गत्वा विमृश्य च

హే నృపా, భయంతో కలవరపడిన ఆ వ్యాపారులు బ్రాహ్మణులను అనుసరించిరి; మహాభయంతో సంభ్రాంతులై దూరం వెళ్లి ఆలోచించిరి।

Verse 38

सह शूद्रैद्विजैः सर्व एकीभूत्वा गतास्तदा । मुक्तारण्यं पुण्यतमं निर्जनं हि ययुश्च ते

అప్పుడు శూద్రులు, ద్విజులు సహా వారందరూ ఏకమై బయలుదేరిరి; మరియు పరమ పుణ్యమైన, నిజంగా నిర్జనమైన ముక్తారణ్యానికి వెళ్లిరి।

Verse 39

निवासं कारयामासुर्नातिदूरे नरेश्वर । वजिङ्नाम्ना हि तद्ग्रामं वासयामासुरेव ते

హే నరేశ్వరా, చాలా దూరం కాకుండా వారు నివాసాలు నిర్మింపజేసిరి; మరియు ఆ గ్రామాన్ని ‘వజిఙ్’ అనే పేరుతోనే స్థాపించిరి।

Verse 40

लोहासुरभयाद्राजन्विप्र नाम्ना विनिर्मितम् । शंभुना वणिजा यस्मात्तस्मात्तन्नामधारणम्

ఓ రాజా! లోహాసుర భయమువలన అది ‘విప్ర’ అనే నామముతో నిర్మింపబడి స్థాపింపబడెను. మరియు వణికుడు శంభువు దానిని స్థాపించినందున, అతని నామసంబంధముగా ఆ నామధారణ కలిగెను.

Verse 41

शंभुग्राममिति ख्यातं लोके विख्यातिमागतम् । अथ केचिद्भयान्नष्टा वणिजः प्रथमं तदा

అది లోకములో ‘శంభుగ్రామం’ అని ప్రసిద్ధి పొందించి మహాఖ్యాతిని పొందెను. అప్పుడు ఆ సమయమున భయమువలన కొందరు వణికులు—మొదటగా—చెదరిపోయి కనుమరుగయ్యిరి.

Verse 42

ते नातिदूरे गत्वा वै मंडलं चक्रुरुत्तमम् । विप्रागमनकांक्षास्ते तत्र वासमकल्पयन्

వారు ఎక్కువ దూరము పోకుండ ఒక ఉత్తమ మండలము (శిబిరము) ఏర్పరచిరి. బ్రాహ్మణుల రాకను ఆకాంక్షించుచు అక్కడే నివాసమును ఏర్పాటు చేసిరి.

Verse 43

मंडलेति च नाम्ना वै ग्रामं कृत्वा न्यवीवसन् । विप्रसार्थपरिभ्रष्टाः केचित्तु वणिजस्तदा

వారు ఒక గ్రామమును నిర్మించి దానికి ‘మండలం’ అని నామముంచి అక్కడే నివసించిరి. అయితే ఆ సమయమున కొందరు వణికులు బ్రాహ్మణుల సార్థమునుండి విడిపోయి వేరుగా నిలిచిరి.

Verse 44

अन्यमार्गे गता ये वै लोहासुरभयार्दिताः । धर्मारण्यान्नाति दूरे गत्वा चिंतामुपाययुः

ఇతర మార్గమున వెళ్లినవారు లోహాసుర భయముచేత బాధితులై ధర్మారణ్యమునుండి ఎక్కువ దూరము పోక అక్కడే చింతలో మునిగిరి.

Verse 45

कस्मिन्मार्गे वयं प्राप्ताः कस्मिन्प्राप्ता द्विजातयः । इति चिंतां परं प्राप्ता वासं तत्र त्वकारयन्

“మేము ఏ మార్గంలో ఇక్కడికి వచ్చాము? ద్విజులమైన మేము ఏ దారిలో చేరాము?”—ఇలా తీవ్రమైన చింతలో పడి, వారు అక్కడే నివాసం నిర్మింపజేసి ఆ స్థలంలోనే నిలిచారు।

Verse 46

अन्यमार्गे गता यस्मात्तस्मात्तन्नामसंभवम् । ग्रामं निवासयामासुरडालंजमिति क्षितौ

వారు వేరే మార్గంలో వెళ్లినందున, ఆ కారణం వల్లనే ఆ పేరు ఏర్పడింది; మరియు వారు భూమిపై “అడాలంజ” అనే గ్రామాన్ని స్థాపించారు।

Verse 47

यस्मिन्ग्रामे निवासी यो यत्संज्ञश्च वणिग्भवेत् । तस्य ग्रामस्य तन्नाम ह्यभवत्पृथिवीपते

హే భూపతీ! ఏ గ్రామంలో నివసించే వాణిజుడు ఏ పేరుతో ప్రసిద్ధుడై ఉంటాడో, ఆ పేరుతోనే ఆ గ్రామం కూడా ప్రసిద్ధి పొందేది।

Verse 48

वणिजश्च तथा विप्रा मोहं प्राप्ता भयार्दिताः । तस्मान्मोहेतिसंज्ञास्ते राजन्सर्वे निरब्रुवन्

వాణిజులు మరియు విప్రులు—ఇద్దరూ భయంతో ఆర్తులై మోహంలో పడ్డారు; అందుచేత, హే రాజా, వారు అందరూ తమను “మోహ” అనే పేరుతోనే ప్రకటించారు।

Verse 49

एवं प्रनषणं नष्टास्ते गताश्च दिशो दिश । धर्मारण्ये न तिष्ठंति वाडवा वणिजोऽपि वा

ఇలా వారు పూర్తిగా గందరగోళంలో పడి దారి తప్పి అన్ని దిశలకూ వెళ్లిపోయారు. ధర్మారణ్యంలో గుర్రాల వ్యాపారులూ లేరు, వాణిజులూ కూడా నిలువలేదు।

Verse 50

उद्वसं हि तदा जातं धर्मारण्यं च दुर्लभम् । भूषणं सर्वतीर्थानां कृतं लोहासुरेण तत्

అప్పుడు ధర్మారణ్యం నిర్జనమై, అక్కడికి చేరుట దుర్లభమైంది. సమస్త తీర్థములకూ భూషణమైన ఆ స్థలాన్ని లోహాసురుడు అలాగే వికృతం చేశాడు.

Verse 51

नष्टद्विजं नष्टतीर्थं स्थानं कृत्वा हि दानवः । परां मुदमवाप्यैव जगाम स्वालयं ततः

ఆ దానవుడు ఆ స్థలాన్ని ద్విజులు లేని, తీర్థక్రియ నశించిన స్థలంగా చేసి, పరమానందం పొందినవాడై అక్కడి నుండి తన నివాసానికి వెళ్లిపోయాడు.