Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 66

Devanagari script

अपेयैश्च रसैर्मात्रा पोषिता सा दिनेदिने । जात्यंधा सापि कालेन बाल्ये कुष्ठरुजार्दिता

Transliteration

apeyaiśca rasairmātrā poṣitā sā dinedine | jātyaṃdhā sāpi kālena bālye kuṣṭharujārditā

Translation

రోజుకోరోజు తల్లి త్రాగలేని రసాలతో కూడ ఆమెను పోషించింది; ఆమె జన్మాంధురాలే, కాలక్రమంలో బాల్యములోనే కుష్ఠవ్యాధి బాధతో కూడ బాధపడింది.

Word by Word

• अपेयैः: undrinkable
• अपेयैः: Karana (Instrument qualifier/करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ+पेयं (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पा ‘to drink’ से पेय)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (रसैः)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• रसैः: with liquids/juices
• रसैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• मात्रा: by the mother
• मात्रा: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• पोषिता: nourished
• पोषिता: Kriya (Predicate participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुष् (धातु) → पोषित (क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त; विधेयविशेषण (सा)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• दिनेदिने: day by day
• दिनेदिने: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास: दिने दिने (सप्तमी-द्विवचनार्थे) → ‘प्रतिदिनम्’ (adverbial)

• जात्यन्धा: blind from birth
• जात्यन्धा: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जाति+अन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (जात्या अन्धा = जन्मना अन्धा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (सा)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• कालेन: in course of time
• कालेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘कालेन’ = समयेन

• बाल्ये: in childhood
• बाल्ये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बाल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• कुष्ठरुजार्दिता: afflicted by leprosy-pain
• कुष्ठरुजार्दिता: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुष्ठ+रुजा+अर्दित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √अर्द् ‘to afflict’ से क्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (कुष्ठरुजया अर्दिता); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त; विशेषण (सा)

Speaker

Narrator (context not specified in snippet; likely the Purāṇic narrator in Brahmakhaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: माता दिनेदिने अपेय-रसैः अपि कन्यां पोषयति; कन्या जन्मान्धा, बाल्ये कुष्ठपीडिता; गृहं दरिद्रं, पात्रे अल्पं द्रव्यम्, मातुः मुखे करुणा।

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse underscores endurance through karmic adversity and the sustaining power of familial duty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is directly mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the focus is on the narrative of affliction and survival.