Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

कोटीश्वरमिति प्रोक्तं पृथिव्यां नृपनन्दन । स्नापयेत्तं तु यो भक्त्या पूर्णिमायां नृपोत्तम

Transliteration

koṭīśvaramiti proktaṃ pṛthivyāṃ nṛpanandana | snāpayettaṃ tu yo bhaktyā pūrṇimāyāṃ nṛpottama

Translation

ఓ నృపనందనా! భూమిపై ఇది ‘కోటీశ్వర’మని ప్రసిద్ధి. ఓ నృపోత్తమా! పౌర్ణమి నాడు భక్తితో ఆయనకు స్నానాభిషేకం చేయువాడు—

Word by Word

• कोटीश्वरम्: (the deity/place) Koṭīśvara
• कोटीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—कोटि + ईश्वर (षष्ठी-तत्पुरुष/निर्धारणार्थ)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• प्रोक्तम्: is called/said
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे ‘said/called’

• पृथिव्याम्: on the earth
• पृथिव्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• नृपनन्दन: O son of a king
• नृपनन्दन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृपनन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन; समासः—नृप + नन्दन (षष्ठी-तत्पुरुष)

• स्नापयेत्: should cause to bathe / should bathe (it)
• स्नापयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) (स्नापयति-णिच्)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)

• तम्: that (one/it)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-यः (relative pronoun)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• पूर्णिमायाम्: on the full-moon day
• पूर्णिमायाम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्णिमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/काल), एकवचन

• नृपोत्तम: O best of kings
• नृपोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृपोत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन; समासः—नृपः + उत्तमः (कर्मधारय)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭīśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A riverside Śiva shrine named Koṭīśvara; a kingly pilgrim performs abhiṣeka on a bright full-moon night while sages witness; Revā flows nearby.

Characters & Entities

• Koṭīśvara
• Pūrṇimā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional worship timed with sacred lunar days (pūrṇimā) amplifies merit at a mahā-tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭīśvara Tīrtha and its presiding Śiva-form, Koṭīśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāpana/abhiṣeka—bathing or anointing Koṭīśvara with devotion on Pūrṇimā.