Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 12

Devanagari script

सर्वरोगविनिर्मुक्तो भुनक्ति सचराचरम् । विष्णुश्च देवता येषां नर्मदातीर्थसेविनाम्

Transliteration

sarvarogavinirmukto bhunakti sacarācaram | viṣṇuśca devatā yeṣāṃ narmadātīrthasevinām

Translation

అతడు సమస్త రోగాల నుండి విముక్తుడై చరాచర సమస్త సమృద్ధిని అనుభవిస్తాడు; నర్మదా తీర్థాన్ని సేవించువారికి అధిదేవుడు స్వయంగా విష్ణువే।

Word by Word

• सर्व-रोग-विनिर्मुक्तः: freed from all diseases
• सर्व-रोग-विनिर्मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + रोग (प्रातिपदिक) + विनिर्मुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुच् (धातु) क्त, वि-निर्-उपसर्ग)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्; विशेषणम्; तत्पुरुष-समासः (‘सर्वेभ्यः रोगेभ्यः विनिर्मुक्तः’)

• भुनक्ति: enjoys
• भुनक्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भुज् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• स-चर-अचरम्: the moving and the unmoving (all beings)
• स-चर-अचरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘सहित’) + चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) एकवचनम्; द्वन्द्व-समासः (‘चरं च अचरं च’) समाहार-द्वन्द्वः

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• देवता: deity
• देवता: Pradhana-karta (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st) एकवचनम्

• येषाम्: of whom
• येषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (6th/Genitive) बहुवचनम्; सम्बन्धः

• नर्मदा-तीर्थ-सेविनाम्: of the servants/attendants of Narmadā’s tīrthas
• नर्मदा-तीर्थ-सेविनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + सेविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (6th) बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘नर्मदायाः तीर्थस्य सेविनः’)

Speaker

Mārkaṇḍeya (contextual attribution within the Revā Khaṇḍa dialogue)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadā-tīrtha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: On the Narmadā bank, devotees perform tīrtha-sevā—cleaning steps, offering lamps and tulasī—while Viṣṇu appears subtly as a radiant presence above the waters; sick devotees are shown recovering.

Characters & Entities

• Narmadā (Revā)
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-sevā to the Narmadā grants bodily well-being and worldly prosperity, rooted in divine grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Narmadā-tīrtha (Revā’s sacred fords and riverbank holy places) as celebrated in Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is tīrtha-sevā—devotional attendance and service to the Narmadā’s sacred places.