Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 61

Devanagari script

देवद्विजगुरोर्भक्तास्तीर्थसेवापरायणाः । मातापितृवशा नित्यं द्रोहक्रोधविवर्जिताः

Transliteration

devadvijagurorbhaktāstīrthasevāparāyaṇāḥ | mātāpitṛvaśā nityaṃ drohakrodhavivarjitāḥ

Translation

వారు దేవుడు, ద్విజులు (బ్రాహ్మణులు), గురువుల పట్ల భక్తులు; తీర్థసేవలో నిబద్ధులు. ఎల్లప్పుడూ తల్లిదండ్రుల ఆజ్ఞలో ఉండి, ద్రోహం‑క్రోధం లేనివారు।

Word by Word

• देवद्विजगुरोः: of gods, brahmins, and the guru
• देवद्विजगुरोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: देव-द्विज-गुरु (प्रातिपदिक; देव + द्विज + गुरु)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; समाहार-द्वन्द्वे एकवचन-प्रयोगः

• भक्ताः: devoted
• भक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• तीर्थसेवापरायणाः: wholly devoted to serving sacred places
• तीर्थसेवापरायणाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तीर्थ-सेवा-परायण (प्रातिपदिक; तीर्थ + सेवा + परायण)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• मातापितृवशाः: obedient to mother and father
• मातापितृवशाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: माता-पितृ-वश (प्रातिपदिक; माता + पितृ + वश)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसकलिङ्ग-एकवचन-प्रयोगः (adverbial accusative)

• द्रोहक्रोधविवर्जिताः: free from malice and anger
• द्रोहक्रोधविवर्जिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्रोह-क्रोध-विवर्जित (प्रातिपदिक; द्रोह + क्रोध + विवर्जित)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

Speaker

Narrator (Revā-khaṇḍa dialogue voice; precise speaker not explicit in excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇināga

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍunandana

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at a tīrtha respectfully bowing to a guru and brāhmaṇas; a son serving parents; the group approaches the sacred ford with calm faces, no weapons raised, symbolizing absence of anger and treachery.

Characters & Entities

• Guru
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage merit is inseparable from ethical character—devotion, humility, service, and self-control.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Tīrtha-sevā is praised generally; within this adhyāya, the focal tīrtha is Maṇināga on the Revā (Narmadā).

What ritualistic prescription is mentioned?

Service to tīrthas (tīrtha-sevā) as a sustained devotional practice.