Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 38

Devanagari script

मणिनाग उवाच । अत्र स्थाने महादेव स्थीयतामंशभागतः । सहस्रांशेन भागेन स्थीयतां नर्मदाजले । उपकाराय लोकानां मम नाम्नैव शङ्कर

Transliteration

maṇināga uvāca | atra sthāne mahādeva sthīyatāmaṃśabhāgataḥ | sahasrāṃśena bhāgena sthīyatāṃ narmadājale | upakārāya lokānāṃ mama nāmnaiva śaṅkara

Translation

మణినాగుడు అన్నాడు—హే మహాదేవా, ఈ స్థలంలో అంసభాగంగా విరాజిల్లుము. హే శంకరా, నర్మదా జలంలో సహస్రాంశ భాగంగా నివసించుము; లోకహితార్థం నా నామంతోనే.

Word by Word

• मणिनागः: Maṇināga
• मणिनागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मणिनाग (प्रातिपदिक; मणि + नाग)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अत्र: here
• अत्र: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषण (locative adverb: here)

• स्थाने: in this place
• स्थाने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• महादेव: O Mahādeva
• महादेव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक; महा + देव)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• स्थीयताम्: let (it/you) remain
• स्थीयताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लोट् (imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (let it be stayed/let (you) remain)

• अंशभागतः: as a portion
• अंशभागतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अंशभाग (प्रातिपदिक; अंश + भाग)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) ; अर्थः—अंशरूपेण/भागरूपेण (as a portion)

• सहस्रांशेन: with a thousandth part
• सहस्रांशेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सहस्रांश (प्रातिपदिक; सहस्र + अंश)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुष (with a thousandth part)

• भागेन: with a share/portion
• भागेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• स्थीयताम्: let (it/you) remain
• स्थीयताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लोट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग

• नर्मदाजले: in the waters of the Narmadā
• नर्मदाजले: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर्मदाजल (प्रातिपदिक; नर्मदा + जल)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (in the water of Narmadā)

• उपकाराय: for the benefit
• उपकाराय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: उपकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन; प्रयोजनार्थ (for the benefit)

• लोकानाम्: of people/worlds
• लोकानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• मम: my
• मम: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• नाम्ना: by (my) name
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• एव: indeed; only
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle: indeed/only)

• शङ्कर: O Śaṅkara
• शङ्कर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Maṇināga

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇināga-nāmāṅkita Śiva-sthāna (implied)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Mahādeva/Śaṅkara

Visual Art Cues

Scene: Maṇināga petitions Mahādeva to remain at the spot as a partial manifestation and to abide within Narmadā’s waters ‘by a thousandth part,’ requesting the deity bear his name for the world’s benefit.

Characters & Entities

• Maṇināga
• Mahādeva (Śiva)
• Śaṅkara
• Narmadā (Revā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes salvific when the Lord consents to abide there—divine presence is invoked for loka-kalyāṇa (the welfare of all).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Narmadā (Revā) river and a particular spot on its waters where Śiva is requested to abide as an aṃśa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, the verse sets up the idea of establishing Śiva’s presence at a site (foundation for liṅga-pratiṣṭhā and tīrtha worship).