Adhyaya 65
ఈ అధ్యాయంలో సంభాషణ రూపంలో మార్కండేయుడు యుధిష్ఠిరునికి నర్మదా దక్షిణ తీరంలోని ‘ఆనందేశ్వర’ తీర్థ మహాత్మ్యాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. దైత్యవధానంతరం దేవతలు తదితర దివ్యసత్త్వాలు మహేశ్వరుని పూజించగా, శివుడు గౌరీతో కలిసి భైరవ రూపం ధరించి నర్మదా తీరంలో ఆనందనృత్యం చేశాడు. ఆ ఆదిఘటన వల్లనే ఈ స్థలానికి ‘ఆనందేశ్వర’ అనే నామం ఏర్పడి, ఇది శుద్ధికర శక్తి గల పవిత్ర క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. తదుపరి ఆచారవిధానం చెప్పబడింది—అష్టమి, చతుర్దశి, పౌర్ణమాసి రోజుల్లో దేవపూజ, సుగంధ ద్రవ్యాలతో అభ్యంగం/అనులేపనం, సామర్థ్యానుసారం బ్రాహ్మణ సత్కారం చేయాలి. గోదానం, వస్త్రదానం కూడా శ్రేయస్కరమని పేర్కొంటుంది. వసంత ఋతువులో త్రయోదశి నాడు శ్రాద్ధ విధానం, ఇంగుడ, బదర, బిల్వ, అక్షత, జలము వంటి సరళ అర్పణలతో చేయవలెనని సూచిస్తుంది. ఫలశ్రుతిలో పితృదేవతలకు దీర్ఘ తృప్తి, అనేక జన్మల వరకు సంతాన పరంపర నిలకడగా ఉండటం చెప్పి, ధర్మకర్మ యొక్క దూరగామి మంగళాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र आनन्देश्वरमुत्तमम् । तत्तीर्थं कथयिष्यामि सर्वपापक्षयंकरम्
శ్రీమార్కండేయుడు పలికెను—తదనంతరం, ఓ రాజేంద్రా, ఉత్తమమైన ఆనందేశ్వరుని దర్శనార్థం వెళ్లవలెను. ఆ తీర్థమును నేను వివరిస్తాను; అది సమస్త పాపక్షయకారకం.
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । आनन्दश्चैव संजातो रुद्रस्य द्विजसत्तम । कथ्यतां मे च तत्सर्वं संक्षेपात्सह बान्धवैः
యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఓ ద్విజసత్తమా, రుద్రునికి ఆనందం ఎలా కలిగింది? అది సమస్తం నాకు సంక్షేపంగా చెప్పుము; బంధువుల విషయముతో కూడి.
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथयामि नृपश्रेष्ठ आनन्देश्वरमुत्तमम् । दानवानां वधं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः
శ్రీమార్కండేయుడు పలికెను—ఓ నృపశ్రేష్ఠా, ఉత్తమమైన ఆనందేశ్వరుని వృత్తాంతాన్ని నేను చెప్తాను. దానవులను సంహరించి దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు (ఈ మహిమను ప్రదర్శించాడు).
Verse 4
पूजितो दैवतैः सर्वैः किन्नरैर्यक्षपन्नगैः । आनन्दसंयुतो देवो ननर्त वृषवाहनः
సర్వ దేవతలచే, కిన్నరులచే, యక్షులచే, పన్నగులచే (నాగులచే) పూజింపబడి, ఆనందసంయుతుడైన దేవుడు—వృషవాహనుడు (శివుడు) నర్తించెను.
Verse 5
भैरवं रूपमास्थाय गौर्या चार्द्धाङ्गसंस्थितः । भूतवेतालकङ्कालैर्भैरवैर्भैरवो वृतः
భైరవరూపాన్ని ధరించి, తన అర్ధాంగముగా గౌరీ నిలిచియుండగా, భైరవుడు భూత, వేతాళ, కంకాలధారి భైరవగణములతో చుట్టుముట్టబడ్డాడు।
Verse 6
ननर्त नर्मदातीरे दक्षिणे पाण्डुनन्दन । तुष्टैर्मरुद्गणैः सर्वैः स्थापितः कमलासनः
హే పాండునందనా! ఆయన నర్మదా నదీ దక్షిణ తీరమున నర్తించెను. సమస్త మరుత్గణములు సంతోషించి అక్కడ కమలాసన బ్రహ్మను ప్రతిష్ఠించిరి।
Verse 7
तदाप्रभृति तत्तीर्थमानन्देश्वरमुच्यते । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां नराधिप
అప్పటినుండి ఆ తీర్థము ‘ఆనందేశ్వరము’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను. హే నరాధిపా! అష్టమి, చతుర్దశి, పౌర్ణమి దినములలో (అక్కడ పూజ విశేషంగా శ్రేయస్కరం)।
Verse 8
विधिवच्चार्चयेद्देवं सुगन्धेन विलेपयेत् । ब्राह्मणान्पूजयेत्तत्र यथाशक्त्या युधिष्ठिर
హే యుధిష్ఠిరా! అక్కడ విధివిధానముగా దేవుని అర్చించి, సుగంధ ద్రవ్యలేపనముతో లేపనం చేయాలి; అలాగే యథాశక్తిగా బ్రాహ్మణులను పూజించి సత్కరించాలి।
Verse 9
गोदानं तत्र कर्तव्यं वस्त्रदानं शुभावहम् । वसन्तस्य त्रयोदश्यां श्राद्धं तत्रैव कारयेत्
అక్కడ గోదానం చేయవలెను; శుభప్రదమైన వస్త్రదానమును కూడా చేయవలెను. వసంత ఋతువులో త్రయోదశి నాడు అక్కడే శ్రాద్ధము చేయించవలెను।
Verse 10
इङ्गुदैर्बदरैर्बिल्वैरक्षतैश्च जलेन वा । प्रेतानां कारयेच्छ्राद्धमानन्देश्वर उत्तमे
ఉత్తమమైన ఆనందేశ్వరంలో ప్రేతుల కొరకు ఇంగుడ, బదర, బిల్వఫలాలు, అక్షతాలతో—లేదా కేవలం జలంతోనైనా—శ్రాద్ధం చేయించాలి।
Verse 11
आनन्दिता भवेयुस्ते यावदाभूतसम्प्लवम् । सन्ततेर्वै न विच्छेदः सप्तजन्मसु जायते । आनन्दो हि भवत्तेषां प्रतिजन्मनि भारत
ప్రళయం వరకు వారు ఆనందంగా ఉంటారు। ఏడు జన్మల వరకు వారి సంతాన పరంపరలో విఛేదం కలగదు; ఓ భారతా, ప్రతి జన్మలో వారికి సుఖానందం కలుగుతుంది।
Verse 65
। अध्याय
ఇతి అధ్యాయం సమాప్తం।