Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 40

Devanagari script

प्रातः समुत्थाय तथा शयानो यः कीर्तयेतानुदिनं स्तवेन्द्रम् । देहक्षयं स्वे सलिले ददाति समाश्रयं तस्य महानुभाव

Transliteration

prātaḥ samutthāya tathā śayāno yaḥ kīrtayetānudinaṃ stavendram | dehakṣayaṃ sve salile dadāti samāśrayaṃ tasya mahānubhāva

Translation

ప్రాతః లేచి గానీ, శయనస్థితిలో గానీ, ఎవడు ప్రతిదినం ఈ స్తవేంద్రాన్ని (స్తోత్రరాజాన్ని) కీర్తించునో, దేహక్షయ సమయంలో ఆ మహానుభావా (నర్మదా) అతనికి తన స్వజలంలో ఆశ్రయమిస్తుంది.

Word by Word

• प्रातः: in the morning
• प्रातः: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (in the morning)

• समुत्थाय: having risen
• समुत्थाय: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-उत्-स्था (धातु) + क्त्वा (ल्यप्-आदेश)
• Form: ल्यबन्त-अव्यय (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया (having risen)

• तथा: likewise
• तथा: Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (likewise/also)

• शयानः: lying down
• शयानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शी (धातु) + शानच् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (यः)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कीर्तयेत्: should praise/recite
• कीर्तयेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्तय् (कीर्त्/कीर्तय् causative of कीर्त्/कृत्-सम्बन्ध) (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अनुदिनम्: daily
• अनुदिनम्: Kāla-viśeṣaṇa (Temporal adverb/कालविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनुदिनम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (daily)

• स्तव-इन्द्रम्: the best of hymns
• स्तव-इन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्तव (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (स्तवानाम् इन्द्रः/श्रेष्ठः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• देह-क्षयम्: destruction of the body (death)
• देह-क्षयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (देहस्य क्षयः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वे: in his/one's own
• स्वे: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सलिले)

• सलिले: in water
• सलिले: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सलिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरणे

• ददाति: gives/grants
• ददाति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सम्-आश्रयम्: full refuge/support
• सम्-आश्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम् + आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• महानुभाव: O great one
• महानुभाव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महानुभाव (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः (महान् अनुभावः यस्य), पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadā/Revā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Two vignettes: a devotee rising at dawn to chant by the river; another, bedridden, chanting softly—both receiving Narmadā’s protective presence, culminating in final refuge in her waters.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Narmadā (Revā)
• Stotra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Consistent remembrance and praise sanctify life and secure divine refuge at life’s end.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Narmadā’s waters as a saving refuge—linking devotion to the river-tīrtha itself.

What ritualistic prescription is mentioned?

Daily kīrtana/recitation of the stotra—morning or at any time, even while resting.