Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 63

गन्धर्वाप्सरसो यक्षास्तं यान्तं तुष्टुवुर्दिवि । अप्सरोगीयमाने तु गते सूर्यस्य मूर्धनि । चित्रसेनस्ततस्तस्मिन्नाश्चर्यं परमं गतः

gandharvāpsaraso yakṣāstaṃ yāntaṃ tuṣṭuvurdivi | apsarogīyamāne tu gate sūryasya mūrdhani | citrasenastatastasminnāścaryaṃ paramaṃ gataḥ

అతడు బయలుదేరుచుండగా ఆకాశంలో గంధర్వులు, అప్సరసలు, యక్షులు అతనిని స్తుతించిరి. అప్సరసల గానం జరుగుచుండగా, సూర్యుడు మధ్యాహ్న శిఖరస్థితిలో ఉండగా, చిత్రసేన రాజు పరమ ఆశ్చర్యమునకు లోనయ్యెను।

गन्धर्व-अप्सरसःGandharvas and Apsarases
गन्धर्व-अप्सरसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक) + अप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; पुल्लिङ्ग (समाहार/पुंवद्भाव), प्रथमा (1st), बहुवचन
यक्षाःYakṣas
यक्षाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
यान्तम्going
यान्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootया (धातु) → यान्त (शतृ-कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (present active participle); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
तुष्टुवुःpraised
तुष्टुवुः:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्तु (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
दिविin heaven
दिवि:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
अप्सरः-गीयमानेwhile (it was) being sung by Apsarases
अप्सरः-गीयमाने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक) + गी (धातु) → गीयमान (कृदन्त)
Formतत्पुरुष (अप्सरसा गीयमानः/गीयमाने); वर्तमानकाले कर्मणि शानच् (passive present participle); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
तुindeed, but
तु:
Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: but/indeed)
गतेwhen (it had) gone / when (it was) past
गते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
सूर्यस्यof the sun
सूर्यस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
मूर्धनिon the head/crown (zenith)
मूर्धनि:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
चित्रसेनःCitraseṇa
चित्रसेनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्रसेन (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (thereupon)
तस्मिन्in that (situation/place)
तस्मिन्:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
आश्चर्यम्wonder, astonishment
आश्चर्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआश्चर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
परमम्supreme, great
परमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
गतःreached, came to
गतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (गतः = प्राप्तः)

Narrator (purāṇic narrator within Revā Khaṇḍa context; traditionally Sūta/Lomaharṣaṇa to sages in many Skanda Purāṇa frames)

Tirtha: Revā tīrtha (contextual)

Type: tirtha

Scene: A vertical composition: below, the king on the riverbank; above, the departing figure moving toward the heavens; gandharvas, apsarases, and yakṣas in the sky singing and praising; the sun at zenith flooding the scene with hard, bright light.

G
Gandharvas
A
Apsarases
Y
Yakṣas
S
Sūrya
C
Citrasena

FAQs

True tīrtha-merit manifests as divine auspicious signs—inner wonder and celestial acknowledgment of dharmic action.

The Revā/Narmadā tīrtha tradition within the Revā Khaṇḍa of the Skanda Purāṇa.

No direct rite is prescribed here; it describes celestial praise as a sign of sanctity and merit.