Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 17

Devanagari script

क्रीडन्बालमृगैः सार्द्धं प्रत्यहं स मुनेः सुतः । कदाचिद्दैवयोगेन ऋक्षशृङ्गो ममार सः

Transliteration

krīḍanbālamṛgaiḥ sārddhaṃ pratyahaṃ sa muneḥ sutaḥ | kadāciddaivayogena ṛkṣaśṛṅgo mamāra saḥ

Translation

ఆ మునిపుత్రుడు ప్రతిరోజూ చిన్న జింకలతో కలిసి ఆటలాడేవాడు. ఒకసారి దైవయోగవశాత్ ఆ ఋక్షశృంగుడు మరణాన్ని పొందాడు.

Word by Word

• क्रीडन्: playing
• क्रीडन्: Karta (Agent as participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: क्रीड् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; परस्मैपदी-धातु

• बालमृगैः: with young deer
• बालमृगैः: Sahakari (Association/सहकारि; सह-भाव)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक) + मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः—बालमृगाः = बालाश्च ते मृगाः (कर्मधारय)

• सार्द्धम्: together with
• सार्द्धम्: Sahakari (Association/सहकारि)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्द्धम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (सह/with—सहयोगार्थक)

• प्रत्यहम्: every day
• प्रत्यहम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय) + अहन्/अह (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्यय (कालवाचक/adverb)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• सुतः: son
• सुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कदाचित्: once/sometime
• कदाचित्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक/temporal adverb)

• दैवयोगेन: by chance/fate’s conjunction
• दैवयोगेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: दैव (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—दैवयोगः = दैवेन योगः/दैवसम्बन्धी योगः (तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुष)

• ऋक्षशृङ्गः: Ṛkṣaśṛṅga (name)
• ऋक्षशृङ्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋक्ष (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—ऋक्षशृङ्गः = ऋक्षस्य शृङ्गः (षष्ठी-तत्पुरुष); (व्यक्तिनाम/नामधेय)

• ममार: died
• ममार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (पुनरुक्ति/अनुवादार्थ)

Speaker

Īśvara (Śiva) (deduced from immediate narrative context in Revā Khaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: A poignant forest scene: a youthful figure associated with Ṛkṣaśṛṅga amid playful fawns; the moment turns tragic as he collapses, with the herd startled; the forest and ravines loom, emphasizing the suddenness of fate.

Characters & Entities

• Ṛkṣaśṛṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the virtuous are subject to impermanence; purāṇic narratives use such turns to point toward dharma, detachment, and higher refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Mandāraka forest setting within Revā Khaṇḍa, where the pivotal event occurs.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces a narrative crisis that typically leads to later prescriptions or tīrtha benefits.