Adhyaya 52

Verse 1

ईश्वर उवाच । अन्यदाख्यानकं वक्ष्ये पुरा वृत्तं नराधिप । सकुटुम्बो गतः स्वर्गं मुनिर्यत्र महातपाः

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే నరాధిపా, మరొక పురాతనాఖ్యానాన్ని చెప్పుదును. ఆ పవిత్ర స్థలమున మహాతపస్వి ముని కుటుంబసహితంగా స్వర్గాన్ని పొందెను॥

Verse 2

उत्तानपाद उवाच । कथं नाकं गतो विप्रः सकुटुम्बो महानृषिः । कौतुकं परमं देव कथयस्व मम प्रभो

ఉత్తానపాదుడు పలికెను—హే దేవా, ఆ మహర్షి బ్రాహ్మణుడు కుటుంబసహితంగా స్వర్గానికి ఎలా వెళ్లెను? హే ప్రభూ, ఇదే నా పరమ కౌతుకం; చెప్పుము॥

Verse 3

ईश्वर उवाच । चित्रसेन इति ख्यातः काशीराजः पुराभवत् । शूरो दाता सुधर्मात्मा सर्वकामसमृद्धिमान्

ఈశ్వరుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో కాశీరాజు ‘చిత్రసేన’ అని ఖ్యాతి పొందెను. అతడు శూరుడు, దాత, సద్ధర్మాత్ముడు, సమస్త కామ్యసమృద్ధులతో యుక్తుడు॥

Verse 4

सा पुरी जनसंकीर्णा नानारत्नोपशोभिता । वाराणसीति विख्याता गङ्गातीरमुपाश्रिता

ఆ నగరం జనసమూహంతో నిండిపోయి, నానావిధ రత్నాలతో శోభిల్లింది. అది ‘వారాణసీ’గా ప్రసిద్ధి పొంది, గంగాతీరాన్ని ఆశ్రయించి నిలిచింది।

Verse 5

शरच्चन्द्रप्रतीकाशा विद्वज्जनविभूषिता । इन्द्रयष्टिसमाकीर्णा गोपगोकुलसंवृता

ఆమె శరదృతు చంద్రునివలె ప్రకాశించింది; విద్వజ్జన సమూహాలతో అలంకృతమైంది. ఎత్తైన ఇంద్రయష్టులతో నిండిపోయి, గోపులు మరియు గోకులాలతో చుట్టుముట్టబడింది।

Verse 6

बहुध्वजसमाकीर्णा वेदध्वनिनिनादिता । वणिग्जनैर्बहुविधैः क्रयविक्रयशालिनी

అది అనేక ధ్వజాలతో నిండిపోయి, వేదపఠన ధ్వనితో మార్మోగింది. నానావిధ వ్యాపారులతో సమృద్ధిగా, కొనుగోలు–అమ్మకాల వైభవంతో వికసించింది।

Verse 7

यन्त्रादानैः प्रतोलीभिरुच्चैश्चान्यैः सुशोभिता । देवतायतनैर्दिव्यैराश्रमैर्गहनैर्युता

అది ఎత్తైన ప్రతోళీ ద్వారాలు మరియు ఇతర భవ్య నిర్మాణాలతో అతి శోభిల్లింది. దివ్య దేవాలయాలు, అలాగే నిశ్శబ్దమైన గహన ఆశ్రమాలతో సమృద్ధిగా ఉంది।

Verse 8

नानापुष्पफलैर्रम्या कदलीखण्डमण्डिता । पनसैर्बकुलैस्तालैरशोकैराम्रकैस्तथा

అది నానావిధ పుష్పఫలాలతో రమణీయంగా ఉండి, అరటి తోటలతో అలంకృతమైంది. పనస, బకుల, తాళ, అశోక, అలాగే మామిడి వృక్షాలతో కూడి శోభించింది।

Verse 9

राजवृक्षकपित्थैश्च दाडिमैरुपशोभिता । वेदाध्ययननिर्घोषैः पवित्रीकृतमङ्गला

అది రాజవృక్ష, కపిత్థ, దాడిమ (దానిమ్మ) వృక్షాలతో మరింత శోభిల్లింది; వేదాధ్యయన నిరంతర నినాదాలతో దాని మంగళం పవిత్రమైంది।

Verse 10

तस्या उत्तरदिग्भागे आश्रमोऽभूत्सुशोभनः । तन्मन्दारवनं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

ఆ ప్రాంతపు ఉత్తర భాగంలో అత్యంత శోభనమైన ఆశ్రమం ఉండేది; ఆ వనం ‘మందారవనం’ అనే పేరుతో త్రిలోకములలో ప్రసిద్ధి పొందింది।

Verse 11

बहुमन्दारसंयुक्तं तेन मन्दारकं विदुः । विप्रो दीर्घतपा नाम सर्वदा तत्र तिष्ठति

అనేక మందార వృక్షాలతో సమృద్ధిగా ఉండుటవలన దానిని ‘మందారక’ అని పిలుస్తారు; అక్కడ ‘దీర్ఘతపా’ అనే విప్రుడు ఎల్లప్పుడూ నివసిస్తాడు।

Verse 12

तपस्तपति सोऽत्यर्थं तेन दीर्घतपाः स्मृतः । स तिष्ठति सपत्नीकः ससुतः सस्नुषस्तथा

అతడు అత్యంత తీవ్రంగా తపస్సు చేస్తాడు; అందువల్ల ‘దీర్ఘతపా’ అని స్మరించబడతాడు; అతడు భార్యతో, కుమారులతో, కోడళ్లతో కూడ అక్కడే నివసిస్తాడు।

Verse 13

शुश्रूषन्ति सदा तस्य पुत्राः पञ्च प्रयत्नतः । तस्य पुत्रः कनीयांस्तु ऋक्षशृङ्गो महातपाः

అతని ఐదు కుమారులు ఎల్లప్పుడూ శ్రద్ధతో అతనికి సేవ చేస్తారు; ఆ కుమారులలో కనిష్ఠుడు ‘ఋక్షశృంగ’ అనే మహాతపస్వి।

Verse 14

वेदाध्ययनसम्पन्नो ब्रह्मचारी गुणान्वितः । योगाभ्यासरतो नित्यं कन्दमूलफलाशनः

అతడు వేదాధ్యయనంలో నిపుణుడు, బ్రహ్మచారి, గుణసంపన్నుడు. నిత్యం యోగాభ్యాసంలో రతుడై కందమూలాలు, ఫలాలనే ఆహారంగా చేసుకొనేవాడు.

Verse 15

तिष्ठते मृगरूपेण मृगयूथचरस्तदा । दिनान्ते च दिनान्ते च मातापित्रोः समीपगः

అతడు అప్పుడే జింకరూపం ధరించి జింకల గుంపులతో కలిసి సంచరించేవాడు. ప్రతి దినాంతంలో తల్లి‑తండ్రుల సమీపానికి వచ్చేవాడు.

Verse 16

अभिवादयते नित्यं भक्तिमान्मुनिपुत्रकः । पुनर्गच्छति तत्रैव कानने गिरिगह्वरे

భక్తిమంతుడైన ఆ మునిపుత్రుడు నిత్యం నమస్కారం చేసేవాడు. ఆపై మళ్లీ అదే అరణ్యానికి, పర్వత గుహా‑లోయలలోకి వెళ్లేవాడు.

Verse 17

क्रीडन्बालमृगैः सार्द्धं प्रत्यहं स मुनेः सुतः । कदाचिद्दैवयोगेन ऋक्षशृङ्गो ममार सः

ఆ మునిపుత్రుడు ప్రతిరోజూ చిన్న జింకలతో కలిసి ఆటలాడేవాడు. ఒకసారి దైవయోగవశాత్ ఆ ఋక్షశృంగుడు మరణాన్ని పొందాడు.

Verse 52

। अध्याय

ఇది ద్విపంచాశత్తమ అధ్యాయం ముగిసినదని సూచించే గుర్తు—‘అధ్యాయ’ (అధ్యాయం-సమాప్తి).