Adhyaya 45

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एष एव पुरा प्रश्नः परिपृष्टो महेश्वरम् । राज्ञा चोत्तानपादेन ऋषिदेवसमागमे

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఇదే ప్రశ్న పూర్వం ఋషి-దేవుల మహాసభలో రాజు ఉత్తానపాదుడు మహేశ్వరుని అడిగెను।

Verse 2

उत्तानपाद उवाच । इदं तीर्थं महापुण्यं सर्वदेवमयं परम् । गुह्याद्गुह्यतरं स्थानं न दृष्टं न श्रुतं हर

ఉత్తానపాదుడు పలికెను—ఈ తీర్థం మహాపుణ్యకరం, పరమం, సర్వదేవమయం. హే హరా! ఈ స్థలం గుహ్యాతిగుహ్యం; నేను చూడలేదు, వినలేదు కూడా।

Verse 3

शूलभेदं कथं जातं केनैवोत्पादितं पुरा । माहात्म्यं तस्य तीर्थस्य विस्तराच्छंस मे प्रभो

శూలభేదం ఎలా ఏర్పడింది, పూర్వకాలంలో ఎవరు దానిని సృష్టించారు? హే ప్రభూ, ఆ తీర్థ మహాత్మ్యాన్ని నాకు విస్తరంగా చెప్పండి।

Verse 4

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । मर्त्ये न तादृशः कश्चिद्विक्रमेण बलेन वा

ఈశ్వరుడు పలికెను—పూర్వం బలగర్వంతో మదించిన ఒక మహావీర దానవుడు ఉండెను. మానవుల్లో పరాక్రమంలో గానీ బలంలో గానీ అతనితో సమానుడు ఎవరూ లేరు।

Verse 5

सूनुर्ब्रह्मसुतस्यायमन्धको नाम दुर्मदः । निजस्थाने वसन् पापः कुर्वन् राज्यमकण्टकम्

ఇతడు బ్రహ్ముని కుమారుని కుమారుడు; అంధకుడు అనే దుర్మదుడు. తన స్వస్థానంలో నివసిస్తూ ఆ పాపి నిర్బాధంగా రాజ్యాన్ని పాలించెను।

Verse 6

हृष्टपुष्टो वसन्मर्त्ये स सुरैर्नाभिभूयते । भवनं तस्य पापस्य वह्नेरुपवनं यथा

మర్త్యలోకంలో నివసిస్తూ అతడు హృష్టపుష్టుడై బలవంతుడయ్యెను; దేవతలకైనా అతడిని జయించలేకపోయిరి. ఆ పాపాత్ముని నివాసము అగ్ని ఉపవనమువలె అప్రాప్యమై భయంకరముగా ఉండెను.

Verse 7

एतस्मिन्नन्धकः काले चिन्तयामास भारत । तोषयामि महादेवं येन सानुग्रहो भवेत्

ఆ సమయంలో, ఓ భారతా, అంధకుడు ఆలోచించెను—“మహాదేవుని తృప్తిపరచుదును; అప్పుడు ఆయన నాకు అనుగ్రహశీలుడగును.”

Verse 8

प्रार्थयामि वरं दिव्यं यो मे मनसि वर्तते । परं स निश्चयं कृत्वा सोऽन्धको निर्गतो गृहात्

“నా మనస్సులో నిలిచిన దివ్య వరమునే నేను ప్రార్థించెదను.” అని దృఢనిశ్చయము చేసుకొని అంధకుడు ఇంటి నుండి బయలుదేరెను.

Verse 9

रेवातटं समासाद्य दानवस्तपसि स्थितः । उग्रं तपश्चचारासौ दारुणं लोमहर्षणम्

రేవా తీరమునకు చేరి ఆ దానవుడు తపస్సులో నిలిచెను. అతడు ఉగ్రమైన తపస్సు చేసెను—అతి దారుణమై రోమాంచకరముగా ఉండెను.

Verse 10

दिव्यं वर्षसहस्रं स निराहारोऽभवत्ततः । द्वितीयं तु सहस्रं स न्यवसद्वारिभोजनः

ఒక సహస్ర దివ్య సంవత్సరములు అతడు నిరాహారుడై ఉండెను. తరువాత రెండవ సహస్ర సంవత్సరములు అతడు కేవలం జలమునే ఆహారముగా చేసెను.

Verse 11

तृतीयं तु सहस्रं स धूमपानरतोऽभवत् । चतुर्थं वर्षसाहस्रं योगाभ्यासेन संस्थितः

మూడవ సహస్ర సంవత్సరమంతా అతడు ధూమపాన వ్రతంలో పరాయణుడయ్యాడు. నాలుగవ సహస్ర సంవత్సరమంతా యోగాభ్యాస నియమంలో స్థిరంగా నిలిచెను.

Verse 12

कोपीह नेदृश चक्रे तपः परमदारुणम् । अस्थिचर्मावशेषोऽसौ यावत्तिष्ठति भारत

ఎవరూ ఎక్కడా ఇంత పరమ దారుణమైన తపస్సు చేయలేదు. అతడు ఎముకలు, చర్మం మాత్రమే మిగిలి, అయినా ఎంతకాలం స్థిరంగా నిలిచెనో—ఓ భారతా!

Verse 13

तस्य मूर्ध्नि ततो राजन् धूमवार्त्तिर्विनिःसृता । देवलोकमतीत्यासौ कैलासं व्याप्य संस्थिता

అప్పుడు, ఓ రాజా, అతని శిరోమణి నుండి ధూమపు ఘనమైన ప్రవాహం ఉప్పొంగి బయలుదేరింది. అది దేవలోకాలను దాటి కైలాసాన్ని వ్యాపించి అక్కడే స్థిరమైంది.

Verse 14

तावद्देवसमीपस्था उमा वचनमब्रवीत् । कोऽस्त्ययं मानुषे लोके तपसोग्रेण संस्थितः

అదే సమయంలో ప్రభువుకు సమీపంగా నిలిచిన ఉమ ఇలా పలికింది—“మనుష్యలోకంలో ఇంత ఉగ్ర తపస్సులో స్థితుడైనవాడు ఎవరు?”

Verse 15

चतुर्वर्षसहस्राणि व्यतीयुः परमेश्वर । न केनापीदृशं तप्तं तपो दृष्टं श्रुतं तथा

“ఓ పరమేశ్వరా! నాలుగు సహస్ర సంవత్సరాలు గడిచాయి; ఇంతటి తపస్సు ఎవరూ చూడలేదు, వినలేదు కూడా—ఇంత ఉగ్రంగా ఎవ్వరూ చేయలేదు.”

Verse 16

अवज्ञां कुरुषे देव किमत्र नियमान्विते । सर्वस्य दत्से शीघ्रं त्वमल्पेन तपसा विभो

హే దేవా! నియమాలలో స్థిరుడైన ఇతనిని ఇక్కడ నీవెందుకు అవమానిస్తున్నావు? హే విభో! నీవు స్వల్ప తపస్సుతోనే అందరికీ త్వరగా వరాలు ఇస్తావు.

Verse 17

नाक्षक्रीडां करिष्येऽद्य त्वया सह महेश्वर । यावन्नोत्थाप्यते ह्येष दानवो भक्तवत्सल

హే మహేశ్వరా, హే భక్తవత్సలా! ఈ దానవుని లేపి (అతని ప్రార్థనకు స్పందించి) గుర్తించేవరకు నేడు నేను నీతో పాశక్రీడ చేయను.

Verse 18

ईश्वर उवाच । साधु साधु महादेवि सर्वलक्षणलक्षिते । अहं तं न विजानामि क्लिश्यन्तं दानवेश्वरम्

ఈశ్వరుడు పలికెను— సాధు, సాధు, ఓ మహాదేవీ! సర్వ శుభలక్షణాలతో అలంకృతమైయున్నదానా! కష్టపడుతున్న ఆ దానవేశ్వరుణ్ని నేను ఇంకా గుర్తించలేదు.

Verse 19

योगाभ्यासे स्थितो भद्रे ध्यायंस्तत्परमं पदम् । तत्रागच्छ मया सार्द्धं यत्र तप्यत्यसौ तपः

హే భద్రే! నేను యోగాభ్యాసంలో స్థిరుడై ఆ పరమపదాన్ని ధ్యానిస్తున్నాను. నాతో కలిసి అక్కడికి రా—అతడు తపస్సు చేస్తున్న చోటికి.

Verse 20

उमया सहितो देवो गतस्तत्र महेश्वरः । अस्थिचर्मावशेषस्तु दृष्टो देवेन शम्भुना

అప్పుడు ఉమతో కూడిన దేవుడు మహేశ్వరుడు అక్కడికి వెళ్లెను; అక్కడ శంభుదేవుడు ఒకడిని ఎముకలు, చర్మం మాత్రమే మిగిలినవాడిగా చూచెను.

Verse 21

प्रत्युवाच प्रसन्नोऽसौ देवदेवो महेश्वरः । भोभोः कष्टं कृतं भीमं दारुणं लोमहर्षणम्

ప్రసన్నుడైన దేవదేవుడు మహేశ్వరుడు పలికెను— “అయ్యో అయ్యో! నీవు భయంకరమైన, దారుణమైన, రోమాంచకమైన కఠిన కష్టాన్ని అనుభవించితివి।”

Verse 22

ईदृशं च तपो घोरं कस्माद्वत्स त्वया कृतम् । वरं दास्याम्यहं वत्स यस्ते मनसि वर्तते

“వత్సా, ఇంత ఘోరమైన తపస్సు ఎందుకు చేసితివి? చెప్పు—నీ మనసులో ఉన్న వరాన్ని నేను నీకు ప్రసాదిస్తాను।”

Verse 23

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरदो यदि शङ्कर । सुरान् सर्वान् विजेष्यामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

అంధకుడు అన్నాడు— “దేవా! నాపై నీవు ప్రసన్నుడవైతే, హే శంకర, నీవు వరదాతవైతే—నీ కృపవలన, హే మహేశ్వర, నేను సమస్త దేవతలను జయిస్తాను।”

Verse 24

ईश्वर उवाच । स्वप्नेऽपि त्रिदशाः सर्वे न योद्धव्याः कदाचन । असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसो यन्न रोचते

ఈశ్వరుడు పలికెను— “స్వప్నంలోనైనా సమస్త త్రిదశ దేవులతో యుద్ధం చేయరాదు. అసంభవమైన మాట పలకరాదు; మనసుకు నచ్చనిదీ చెప్పరాదు।”

Verse 25

अन्यं किमपि याचस्व यस्ते मनसि वर्तते । स्वर्गे वा यदि वा मर्त्ये पातालेषु च संस्थितान्

“ఇంకేదైనా కోరుకో—నీ మనసులో ఉన్నదేదైనా; అది స్వర్గంలో ఉన్నవారికి సంబంధించినదైనా, మర్త్యలోకంలోనిదైనా, లేదా పాతాళాల్లో నివసించువారికి సంబంధించినదైనా।”

Verse 26

मर्त्येषु विविधान् भोगान् भोक्ष्यसि त्वं यथेप्सितान् । कुरु निष्कण्टकं राज्यं स्वर्गे देवपतिर्यथा

మర్త్యలోకంలో నీవు కోరినట్లుగా నానావిధ భోగాలను అనుభవిస్తావు. స్వర్గంలో దేవపతిలాగా కంటకరహితమైన (నిర్విఘ్నమైన) రాజ్యాన్ని స్థాపించు.

Verse 27

देवस्य वचनं श्रुत्वा सोऽन्धको विमनाः स्थितः । वृथा क्लेशश्च मे जातो न किंचित्साधितं मया

దేవుని వాక్యాన్ని విని అంధకుడు విషణ్ణుడై నిలిచాడు. “నా కష్టం వృథా అయింది; నేను ఏదీ సాధించలేదు” అని అన్నాడు.

Verse 28

निश्वासं परमं मुक्त्वा निपपात धरातले । मूलच्छिन्नो यथा वृक्षो निरुच्छ्वासस्तदाभवत्

గాఢమైన నిశ్వాసం విడిచి అతడు నేలపై పడిపోయాడు. వేరుకత్తిరించిన చెట్టులాగా అతడు నిశ్వాసరహితుడై జడమయ్యాడు.

Verse 29

मूर्च्छापन्नं ततो दृष्ट्वा देवी वचनमब्रवीत् । यं कामं कामयत्येष तमस्मै देहि शङ्कर

అతడు మూర్ఛపోయినట్లు చూసి దేవి పలికింది—“ఓ శంకరా, ఇతడు కోరుతున్న ఆ కోరికనే ఇతనికి ప్రసాదించు.”

Verse 30

भक्तानुपेक्षमाणस्य तवाकीर्तिर्भविष्यति

భక్తుణ్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తే నీకు అపకీర్తి కలుగుతుంది.

Verse 31

ईश्वर उवाच । यदि दास्ये वरं देवि इच्छाभूतं कदाचन । ततो न मंस्यते विष्णुं न ब्रह्माणं न मामपि

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవి, నేను ఎప్పుడైనా అతని ఇష్టానుసారమే వరం ఇచ్చినయెడల, తరువాత అతడు విష్ణువును గౌరవించడు, బ్రహ్మను గౌరవించడు, నన్ను కూడా గౌరవించడు।

Verse 32

उच्चत्वमाप्तो देवेशि अन्यानपि सुरासुरान्

హే దేవేశి, ఉన్నత శక్తిని పొందినవాడు ఇతర దేవతల్నీ అసురుల్నీ కూడా తుచ్ఛంగా భావించి అవమానించును।

Verse 33

देव्युवाच । कमप्युपायमाश्रित्य उत्थापय महेश्वर । विष्णुवर्जं सुरान्सर्वाञ्जयस्वेति वरं वद

దేవి పలికెను—హే మహేశ్వరా, ఏదో ఉపాయాన్ని ఆశ్రయించి అతనిని లేపి స్థాపించుము। అతనికి ఈ వరం పలుకుము—‘విష్ణువును తప్పించి సమస్త దేవతలను జయించుము।’

Verse 34

ईश्वर उवाच । उपायः शोभनो देवि यो मे मनसि वर्तते । तमेवास्मै प्रदास्यामि यस्त्वया कथितो वरः

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవి, నా మనస్సులో శోభనమైన ఉపాయం కలిగింది। నీవు చెప్పిన ఆ వరమే నేను అతనికి ప్రసాదించుదును।

Verse 35

ततोऽमृतेन संसिक्तः स्वस्थोऽभूत्तत्क्षणादयम् । तथा पुनर्नवो जातः सर्वावयवशोभितः

అప్పుడు అమృతంతో సింకింపబడగానే అతడు ఆ క్షణమే ఆరోగ్యవంతుడయ్యెను; నిజంగా పునర్జన్మించినవాడివలె, సమస్త అవయవాల శోభతో విరాజిల్లెను।

Verse 36

शृणुष्वैकमना भूत्वा गृहाण वरमुत्तमम् । विष्णुवर्जं प्रदास्यामि यत्तवाभिमतं प्रियम्

ఏకాగ్రచిత్తుడై వినుము; ఈ ఉత్తమ వరాన్ని స్వీకరించుము. విష్ణువును వర్జించి నీకు ప్రియమైన, అభిమతమైనదంతా నేను ప్రసాదించెదను.

Verse 37

सर्वं च सफलं तुभ्यं मा धर्मस्तेऽन्यथा भवेत् । ददामीति वरं तुभ्यं मन्यसे यदि चासुर

నీకు సమస్తమూ ఫలప్రదమగునుగాక; నీ ధర్మము మార్గభ్రష్టమగకూడదు. ఓ అసురా, నీవు అంగీకరిస్తే ఈ వరాన్ని నేను నీకు ఇస్తున్నాను.

Verse 38

विष्णुवर्जं सुरान् सर्वाञ्जेष्यसि त्वं च मां विना

విష్ణువును వర్జించి నీవు సమస్త దేవతలను జయించెదవు—అదీ నా సహాయం లేకుండానే.

Verse 39

अन्धक उवाच । भवत्वेवमिति प्राह बलमास्थाय केवलम् । विष्णुवर्जं विजेष्येऽहं स्वबलेन महेश्वर

అంధకుడు అన్నాడు—“అలాగే జరుగుగాక.” కేవలం తన బలాన్నే ఆశ్రయించి అతడు పలికెను—“ఓ మహేశ్వరా, విష్ణువును వర్జించి నేను స్వబలంతోనే సమస్తులను జయించెదను.”

Verse 40

कृतार्थोऽहं हि संजात इत्युक्त्वा प्रणतिं गतः । गच्छ देवोमयासार्द्धं कैलासशिखरं वरम्

“నిజంగా నేను కృతార్థుడనయ్యాను,” అని చెప్పి అతడు నమస్కరించి వంగెను. (అప్పుడు ప్రభువు పలికెను:) “రా, ఓ దేవస్వరూపా, నాతో కలిసి శ్రేష్ఠమైన కైలాస శిఖరానికి పోదాం.”

Verse 41

वृषपुंगवमारुह्य देवोऽसावुमया सह । वरं दत्त्वा स तस्यैवं तत्रैवान्तरधीयत

వృషభంపై ఆరూఢుడై ఆ దేవుడు ఉమతో కూడి, అతనికి వరం ప్రసాదించి, అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు।

Verse 45

। अध्याय

“అధ్యాయ” — ఇది అధ్యాయ సూచక భాగం/ఉపసంహార సూచిక.