Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 44

Devanagari script

एवमुक्त्वागमच्छीघ्रं स्फोटयन्ती नभस्तलम् । मिथिलास्थो महाप्राज्ञस्तपस्तेपे महामनाः

Transliteration

evamuktvāgamacchīghraṃ sphoṭayantī nabhastalam | mithilāstho mahāprājñastapastepe mahāmanāḥ

Translation

ఇలా చెప్పి ఆమె వేగంగా వెళ్లిపోయింది, ఆకాశతలాన్ని చీల్చినట్లుగా. ఇదివరకు మిథిలాలో మహాప్రాజ్ఞుడు, మహామనస్కుడు ముని తపస్సులో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-Visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (पूर्वकाल/absolutive)

• अगमत्: went
• अगमत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriya-Visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: quickly)

• स्फोटयन्ती: bursting / causing to crack
• स्फोटयन्ती: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्फुट्/स्फोटय् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकालिक कृदन्त; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; परस्मैपदी; कर्तरि

• नभः-तलम्: the surface of the sky
• नभः-तलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (नभसः तलम्)

• मिथिला-स्थः: staying in Mithilā
• मिथिला-स्थः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: मिथिला (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सप्तमी-तत्पुरुषः (मिथिलायां स्थितः)

• महा-प्राज्ञः: very wise
• महा-प्राज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महान् प्राज्ञः)

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तेपे: performed (austerity)
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परिपूर्णभूत/परोक्ष), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• महा-मनाः: great-minded
• महा-मनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महान् मनाः)

Speaker

Narrator (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A swift, sky-tearing flight of a powerful feminine/numinous agent across the heavens; below, Yājñavalkya sits in composed austerity in Mithilā.

Characters & Entities

• Mithilā
• Yājñavalkya
• Kṛtyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas and wisdom establish spiritual steadiness; the sage remains grounded even amid threatening forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mithilā is mentioned as the sage’s location; the Revā Khaṇḍa framework still underlies the narration.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is described as the sage’s ongoing practice; no specific vow details are given in this verse.