Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

मार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगे राजन्मानसो ब्रह्मणः सुतः । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो मरीचिर्नाम नामतः

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca | purā kṛtayuge rājanmānaso brahmaṇaḥ sutaḥ | vedavedāṅgatattvajño marīcirnāma nāmataḥ

Translation

మార్కండేయుడు పలికెను—హే రాజా, పురాతన కృతయుగంలో బ్రహ్మదేవుని మానసపుత్రుడై, వేదములు మరియు వేదాంగముల తత్త్వాన్ని తెలిసిన ‘మరీచి’ అనే మహర్షి ఉండెను.

Word by Word

• मार्कण्डेयः: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पुरा: formerly
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (formerly)

• कृतयुगे: in the Kṛta Yuga
• कृतयुगे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृत + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कृतस्य युगम्)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• मानसः: mind-born
• मानसः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सुतः)

• ब्रह्मणः: of Brahmā
• ब्रह्मणः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सुतः: son
• सुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः: knower of the Vedas, Vedāṅgas, and their principles
• वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेद + वेदाङ्ग + तत्त्व + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—'वेद-वेदाङ्ग-तत्त्वं जानाति' इति; विशेषणम् (मरीचिः)

• मरीचिः: Marīci
• मरीचिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मरीचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामनिर्देशक-निपात (particle: by name)

• नामतः: in name; as named
• नामतः: Sambandha (Specification/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नामतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषण (as regards name; in name)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Karañjeśvara (legendary frame begins)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya narrates the Kṛta-yuga origin: Brahmā seated on a lotus, emanating the mind-born sage Marīci—radiant, ascetic, and learned—surrounded by subtle symbols of Vedas and Vedāṅgas.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Brahmā
• Marīci
• Kṛta Yuga
• Veda
• Vedāṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage narratives are grounded in rishi-lineages: Vedic realization and purity of origin (mānasa lineage) authenticate the sanctity of later accounts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sets up the lineage behind a Revā-region tirtha narrative; the explicit site is developed later in the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it establishes the authoritative speaker-context through Vedic and Vedāṅga mastery.