Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 23

Devanagari script

व्याधिशोकविनिर्मुक्तो धनकोटिपतिर्भवेत् । पुत्रदारसमोपेतो जीवेच्च शरदः शतम्

Transliteration

vyādhiśokavinirmukto dhanakoṭipatirbhavet | putradārasamopeto jīvecca śaradaḥ śatam

Translation

అతడు వ్యాధి, శోకముల నుండి విముక్తుడై కోట్లు ధనానికి అధిపతిగా అవుతాడు; పుత్ర-భార్యలతో కూడి నూరు శరదులు (నూరు సంవత్సరాలు) జీవిస్తాడు.

Word by Word

• व्याधिशोकविनिर्मुक्तः: freed from disease and grief
• व्याधिशोकविनिर्मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: व्याधि-शोक-विनिर्मुक्त (प्रातिपदिक; व्याधि + शोक + विनिर्मुक्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (व्याधेः शोकस्य च विनिर्मुक्तः)

• धनकोटिपतिः: lord of crores of wealth
• धनकोटिपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धन-कोटि-पति (प्रातिपदिक; धन + कोटि + पति)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (धनस्य कोट्याः पतिः)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पुत्रदारसमोपेतः: endowed with sons and wife
• पुत्रदारसमोपेतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र-दार-समुपेत (प्रातिपदिक; पुत्र + दार + समुपेत)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (पुत्रैः दारैश्च समुपेतः)

• जीवेत्: would live
• जीवेत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जीव् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• शरदः: autumns, years
• शरदः: Kriyāviśeṣaṇa (Duration/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: शरद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कालपरिमाणवाचक (accusative of duration)

• शतम्: a hundred
• शतम्: Kriyāviśeṣaṇa (Measure/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; संख्यावाचक विशेषण

Speaker

Śaṅkara (Śiva) (deduced from the continuous tīrtha-phala teaching)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (Narmadā ford)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A healed devotee family at the river ghat: the pilgrim radiant, free of illness and grief; symbols of wealth (coins, granaries), children, and a long life indicated by autumnal imagery.

Characters & Entities

• vyādhi (disease)
• śoka (sorrow)
• wealth (dhana)
• family (putra-dāra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-sevā is presented as supporting both dharma and well-being—removing suffering and stabilizing household life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa tīrtha praised throughout Adhyāya 34.

What ritualistic prescription is mentioned?

No separate rite is specified in this verse; it lists the resulting blessings (phala).