Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 42

Devanagari script

ततः प्रभृति तत्तीर्थमग्नितीर्थं प्रचक्षते । ये तत्र पक्षसन्धौ तु स्नानदानैस्तु भाविताः

Transliteration

tataḥ prabhṛti tattīrthamagnitīrthaṃ pracakṣate | ye tatra pakṣasandhau tu snānadānaistu bhāvitāḥ

Translation

అప్పటినుంచి ఆ తీర్థం ‘అగ్నితీర్థం’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది। అక్కడ పక్షసంధి సమయంలో స్నానం, దానం చేసే వారు ఆ కర్మల వల్ల పవిత్రులై పుణ్యవంతులవుతారు।

Word by Word

• ततः: thereafter/from that
• ततः: Kriya-vishesana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय (Adverb)

• प्रभृति: from then onward
• प्रभृति: Kriya-vishesana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रभृति (अव्यय)
• Form: अव्यय (Postposition-like adverb: 'from ... onwards')

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम्

• तीर्थम्: pilgrimage-place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अग्नितीर्थम्: Agni-tīrtha (Fire-ford)
• अग्नितीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः (तत्पुरुषः)

• प्रचक्षते: they call/declare
• प्रचक्षते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+चक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपदम्

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (Adverb of place)

• पक्षसन्धौ: at the junction of fortnights (new/full moon time)
• पक्षसन्धौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक) + सन्धि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः (तत्पुरुषः)

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (Particle/emphasis)

• स्नानदानैः: by bathing and giving (charity)
• स्नानदानैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः (द्वन्द्वः)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (Particle)

• भाविताः: purified/imbued
• भाविताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भू (धातु) → भावित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: कर्मणि भूतकृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Agnitīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at a river ghat labeled Agnitīrtha, performing ritual bath at twilight-like ‘junction’ time; some distribute alms while a small sacred fire burns nearby.

Characters & Entities

• Agnitīrtha
• Pakṣa-sandhi (lunar fortnight junction)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places become enduring vessels of merit; timed observances (snāna and dāna) transform the devotee’s inner purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Agnitīrtha—so named from this event—associated with the Māhiṣmatī/Revā Khaṇḍa sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform snāna (ritual bathing) and dāna (charity) at Agnitīrtha specifically at pakṣa-sandhi (the fortnight junction).