Adhyaya 3

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । सप्तकल्पक्षया घोरास्त्वया दृष्टा महामुने । न चापीहास्ति भगवन्दीर्घायुरिह कश्चन

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు: హే మహామునీ, మీరు ఏడు కల్పాల భయంకర ప్రళయక్షయాలను దర్శించారు. అయినా హే భగవన్, ఇక్కడ ఎవ్వరూ దీర్ఘాయుష్కులు కారు.

Verse 2

त्वया ह्येकार्णवे सुप्तः पद्मनाभः सुरारिहा । दृष्टः सहस्रचरणः सहस्रनयनोदरः

నీవు ఏకార్ణవమనే మహాసముద్రంలో శయనించి ఉన్న పద్మనాభుడిని—దేవశత్రువులను సంహరించువాడిని—దర్శించితివి; ఆయన సహస్రచరణుడు, సహస్రనయనసంపన్న దేహధారి.

Verse 3

। अध्याय

అధ్యాయము. (పాఠ సూచిక)

Verse 4

किं त्वयाश्चर्यभूतं हि दृष्टं च भ्रमतानघ । एतदाचक्ष्व भगवन्परं कौतूहलं हि मे

హే అనఘా! సంచరిస్తూ నీవు ఏ అద్భుతాన్ని దర్శించితివి? హే భగవన్ ఋషీ, దానిని చెప్పుము; నా కుతూహలం పరమంగా ఉంది.

Verse 5

सम्प्राप्ते च महाघोरे युगस्यान्ते महाक्षये । अनावृष्टिहते लोके पुरा वर्षशताधिके

యుగాంతమనే మహాఘోర సమయం—మహాక్షయం—సంప్రాప్తమైనప్పుడు, పూర్వకాలంలో వంద సంవత్సరాలకు మించి అనావృష్టి చేత లోకం బాధితమైంది.

Verse 6

औषधीनां क्षये घोरे देवदानववर्जिते । निर्वीर्ये निर्वषट्कारे कलिना दूषिते भृशम्

ఆ ఘోర కాలంలో ఔషధులు నశించగా, దేవదానవులు లేనప్పుడు, బలం క్షీణించి, వైదిక ‘వషట్’ కర్మలు నిలిచిపోయి—కలిచేత సమస్తం ఘోరంగా దూషితమైంది.

Verse 7

सरित्सरस्तडागेषु पल्वलोपवनेषु च । संशुष्केषु तदा ब्रह्मन्निराकारे युगक्षये

నదులు, సరస్సులు, చెరువులు, మడుగులు మరియు ఉపవనాలు అన్నీ ఎండిపోయినప్పుడు, ఓ బ్రాహ్మణా! యుగాంతంలోని నిరాకార కాలంలో।

Verse 8

जनं प्राप्ते महर्लोके ब्रह्मक्षत्रविशादयः । ऋषयश्च महात्मानो दिव्यतेजःसमन्विताः

ప్రజలు మహర్లోకాన్ని చేరినప్పుడు—బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు మొదలైనవారు—దివ్య తేజస్సుతో కూడిన మహాత్మ ఋషులూ అక్కడ ఉన్నారు।

Verse 9

स्थितानि कानि भूतानि गतान्येव महामुने । एतत्सर्वं महाभाग कथयस्व पृथक्पृथक्

ఓ మహామునీ! ఏ జీవులు నిలిచివున్నాయి, ఏవి వెళ్లిపోయాయి? ఓ మహాభాగుడా! ఇవన్నీ విడివిడిగా స్పష్టంగా చెప్పుము।

Verse 10

भूतानि कानि विप्रेन्द्र कथं सिद्धिमवाप्नुयात् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्राणां काले प्राप्ते सुदारुणे

ఓ విప్రేంద్రా! ఆ జీవులు ఏవి, సిద్ధిని ఎలా పొందగలరు? ముఖ్యంగా బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్ర, రుద్రులకు కూడా అత్యంత దారుణ కాలం వచ్చినప్పుడు।

Verse 11

एवमुक्तस्ततः सोऽथ धर्मराजेन धीमता । मार्कण्डः प्रत्युवाचेदमृषिसंघैः समावृतः

వివేకవంతుడైన ధర్మరాజు ఇలా పలికినప్పుడు, ఋషిసంఘాలతో చుట్టుముట్టబడిన మార్కండేయుడు అప్పుడు ఇలా ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు।

Verse 12

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे त्वया सह नरेश्वर । महत्पुराणं पूर्वोक्तं शंभुना वायुदैवते

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఓ నరేశ్వరా, నీతో కూడి సమస్త ఋషులు వినుగాక. ఈ మహాపురాణం పూర్వం శంభువు దేవస్వరూప వాయువుకు ఉపదేశించెను.

Verse 13

वायोः सकाशात्स्कन्देन श्रुतमेतत्पुरातनम् । वसिष्ठः श्रुतवांस्तस्मात्पराशरस्ततः परम्

ఈ పురాతన పురాణాన్ని స్కందుడు వాయువునుండి శ్రవణం చేసెను. అతనివలన వసిష్ఠుడు విన్నాడు; తదుపరి పరాశరుడూ (క్రమంగా) విన్నాడు.

Verse 14

तस्माच्च जातूकर्ण्येन तस्माच्चैव महर्षिभिः । एवं परम्पराप्रोक्तं शतसंख्यैर्द्विजोत्तमैः

అతనివలన జాతూకర్ణ్యుడు దీనిని పొందెను; అతనివలన మరల మహర్షులు పొందిరి. ఈ విధంగా శతసంఖ్యలైన శ్రేష్ఠ ద్విజులు పరంపరగా దీనిని ఉపదేశించిరి.

Verse 15

संहिता शतसाहस्री पुरोक्ता शंभुना किल । आलोड्य सर्वशास्त्राणि वदार्थं तत्त्वतः पुरा

నిజముగా శంభువు పూర్వం లక్షశ్లోకాల సంహితను ప్రకటించెను. సమస్త శాస్త్రాలను మథించి, తత్త్వానుసారంగా వాటి సారార్థాన్ని అప్పుడే వివరించెను.

Verse 16

युगरूपेण सा पश्चाच्चतुर्धा विनियोजिता । मदप्रज्ञानुसारेण नराणां तु महर्षिभिः

తరువాత యుగస్వరూపాన్ని అనుసరించి మహర్షులు దానిని నాలుగు భాగాలుగా విభజించిరి—మనుష్యుల బుద్ధి సామర్థ్య భేదాన్ని అనుసరించి.

Verse 17

आराध्य पशुभर्तारं मया पूर्वं महेश्वरम् । पुराणं श्रुतमेतद्धि तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

నేను పూర్వం పశుపతి మహేశ్వరుని ఆరాధించి ఈ పురాణాన్ని శ్రవణం చేశాను; అందుచేత నీకు దీనిని ఏమీ విడిచిపెట్టకుండా సంపూర్ణంగా చెప్పుదును।

Verse 18

यच्छ्रुत्वा मुच्यते जन्तुः सर्वपापैर्नरेश्वर । मानसैः कर्मजैश्चैव सप्तजन्मसु संचितैः

హే నరేశ్వరా! దీనిని వినగానే జీవుడు ఏడు జన్మల్లో కూడబెట్టిన మానసికమైనవి, కర్మజమైనవి—అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 19

सप्तकल्पक्षया घोरा मया दृष्टाः पुनःपुनः । प्रसादाद्देवदेवस्य विष्णोश्च परमेष्ठिनः

దేవదేవుడు, పరమేశ్వరుడు అయిన విష్ణువు కృపవల్ల నేను ఏడు కల్పాల అంతంలో సంభవించే భయంకర ప్రళయాలను మళ్లీ మళ్లీ దర్శించాను।

Verse 20

द्वादशादित्यनिर्दग्धे जगत्येकार्णवीकृते । श्रान्तोऽहं विभ्रमंस्तत्र तरन्बाहुभिरर्णवम्

పన్నెండు ఆదిత్యులు జగత్తును దహించి అది ఒక్క మహాసముద్రంగా మారినప్పుడు, నేను అలసిపోయి అక్కడ తిరుగుతూ నా భుజాలతో ఆ జలరాశిని ఈదుతూ సాగాను।

Verse 21

अथाहं सलिले राजन्नादित्यसमरूपिणम् । पुरा पुरुषमद्राक्षमनादिनिधनं प्रभुम्

అప్పుడు, ఓ రాజా! ఆ జలమధ్య నేను సూర్యసమ తేజస్సుతో ప్రకాశించే ఆదిపురుషుని—ఆదియంతములేని ప్రభువును దర్శించాను।

Verse 22

शृङ्गं चैवाद्रिराजस्य भासयन्तं दिशो दश । द्वितीयोऽन्यो मनुर्दृष्टः पुत्रपौत्रसमन्वितः

నేను పర్వతరాజుని శిఖరాన్ని కూడా చూచితిని; అది దశదిశలను ప్రకాశింపజేసెను. అలాగే పుత్రపౌత్రులతో కూడిన మరొక రెండవ మనువును కూడా చూచితిని.

Verse 23

अगाधे भ्रमते सोऽपि तमोभूते महार्णवे । अविश्रमन्मुहूर्तं तु चक्रारूढ इव भ्रमन्

అతడూ ఆ అగాధమైన, తమోమయ మహాసముద్రంలో తేలియాడుతూ తిరిగెను; క్షణమాత్రమూ విశ్రాంతి లేక, చక్రారూఢుడివలె భ్రమించెను.

Verse 24

अथाहं भयादुद्विग्नस्तरन्बाहुभिरर्णवम् । तत्रस्थोऽहं महामत्स्यमपश्यं मदसंयुतम्

అప్పుడు భయంతో కలవరపడి నేను భుజబలంతో సముద్రాన్ని ఈదుతూ పోయితిని; అక్కడ అపారబలసంపన్నమైన ఒక మహామత్స్యాన్ని చూచితిని.

Verse 25

ततोऽब्रवीत्स मां दृष्ट्वा एह्येहीति च भारत । परं प्रधानः सर्वेषां मत्स्यरूपो महेश्वरः

అప్పుడు అతడు నన్ను చూచి ‘రా, రా!’ అని పలికెను, ఓ భారతా; సర్వోత్తముడూ సర్వప్రధానుడైన మహేశ్వరుడు మత్స్యరూపమున అక్కడ నిలిచియుండెను.

Verse 26

ततोऽहं त्वरया गत्वा तन्मुखे मनुजेश्वर । सुश्रान्तो विगतज्ञानः परं निर्वेदमागतः

అప్పుడు, ఓ మనుజేశ్వరా, నేను త్వరగా వెళ్లి అతని ముఖమునకు చేరితిని; అత్యంత శ్రాంతుడనై, జ్ఞానబోధ కోల్పోయి, పరమ నిర్వేదమున పడితిని.

Verse 27

ततोऽद्राक्षं समुद्रान्ते महदावर्तसंकुलाम् । उद्यत्तरंगसलिलां फेनपुञ्जाट्टहासिनीम्

అప్పుడు నేను సముద్రతీరంలో మహా ప్రవాహాన్ని చూచితిని; అది విస్తారమైన ఆవర్తాలతో కుదిపివేయబడుచుండెను. అలలు ఎగసిపడుచుండగా, నురుగు గుట్టలు అట్టహాసమాడినట్లు కనిపించెను।

Verse 28

नदीं कामगमां पुण्यां झषमीनसमाकुलाम् । नद्यास्तस्यास्तु मध्यस्था प्रमदा कामरूपिणी

నేను కోరికానుసారంగా గమించు పుణ్యనదిని చూచితిని; అది చేపలతో నిండియుండెను. ఆ నదీ మధ్యలో ఇష్టరూపధారిణి అయిన ఒక యువతి నిలిచి యుండెను।

Verse 29

नीलोत्पलदलश्यामा महत्प्रक्षोभवाहिनी । दिव्यहाटकचित्राङ्गी कनकोज्ज्वलशोभिता

ఆమె నీలకమలదళంలా శ్యామవర్ణముగలది; మహా ప్రక్షోభవేగంతో కదిలెను. దివ్య హాటకముతో విచిత్రంగా అలంకృతమైన అవయవాలు కలిగి, కనకదీప్తితో ప్రకాశించెను।

Verse 30

द्वाभ्यां संगृह्य जानुभ्यां महत्पोतं व्यवस्थिता । तां मनुः प्रत्युवाचेदं का त्वं दिव्यवराङ्गने

ఆమె రెండు మోకాళ్లతో మహా పడవను బిగిగా పట్టుకొని స్థిరంగా నిలిచెను. అప్పుడు మనువు ఆమెను ఉద్దేశించి—“ఓ దివ్య వరాంగన, నీవెవరు?” అని పలికెను।

Verse 31

तिष्ठसे केन कार्येण त्वमत्र सुरसुन्दरि । सुरासुरगणे नष्टे भ्रमसे लीलयार्णवे

“ఓ సురసుందరి, నీవు ఇక్కడ ఏ కార్యార్థం నిలిచియున్నావు? దేవాసురగణము నశించినపుడు కూడా నీవు ఈ అర్ణవంలో లీలగా ఎందుకు సంచరిస్తున్నావు?”

Verse 32

सरितः सागराः शैलाः क्षयं प्राप्ता ह्यनेकशः । त्वमेका तु कथं साध्वि तिष्ठसे कारणं महत् । श्रोतुमिच्छाम्यहं देवि कथयस्व ह्यशेषतः

నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు—అనేకసార్లు నశించిపోయాయి. కానీ ఓ సద్గుణవతీ, నీవొక్కడివే ఎలా నిలిచివున్నావు? ఓ దేవీ, ఆ మహాకారణాన్ని నేను సంపూర్ణంగా వినదలచాను; దయచేసి అన్నీ వివరంగా చెప్పు.

Verse 33

अबलोवाच । ईश्वराङ्गसमुद्भूता ह्यमृतानाम विश्रुता । सरित्पापहरा पुण्या मामाश्रित्य भयं कुतः

ఆ స్త్రీ పలికింది—నేను ఈశ్వరుని దేహాంగం నుండి ఉద్భవించాను; అమరులలో ప్రసిద్ధిని పొందాను. నేను పాపాలను హరించే పుణ్యనది; నన్ను ఆశ్రయించినవానికి భయం ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది?

Verse 34

साहं पोतमिमं तुभ्यं गृहीत्वा ह्यागता द्विज । न ह्यस्य पोतस्य क्षयो यत्र तिष्ठति शंकरः

అందుకే, ఓ ద్విజా, ఈ పడవను తీసుకొని నేను నీ వద్దకు వచ్చాను. ఈ పడవకు నాశనం లేదు; ఎందుకంటే ఇది నిలిచే చోట శంకరుడు నివసిస్తాడు.

Verse 35

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । मनुना सह राजेन्द्र पोतारूढो ह्यहं तदा

ఆమె మాటలు విని నా కళ్ళు ఆశ్చర్యంతో విప్పారాయి. అప్పుడు, ఓ రాజేంద్రా, నేను కూడా మనువుతో కలిసి ఆ పడవ ఎక్కాను.

Verse 36

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणम्य शिरसा विभुम् । व्यापिनं परमेशानमस्तौषमभयप्रदम्

నేను అంజలి బద్ధంగా చేతులు జోడించి, శిరస్సు వంచి ఆ సర్వశక్తిమంతుడైన ప్రభువుకు నమస్కరించాను—సర్వవ్యాపి పరమేశానుడైన ఆయనను—భయాన్ని తొలగించి అభయం ప్రసాదించువాడని స్తుతించాను.

Verse 37

सद्योजाताय देवाय वामदेवाय वै नमः । भवे भवे नमस्तुभ्यं भक्तिगम्याय ते नमः

సద్యోజాత దేవునికి నమస్కారం, వామదేవునికీ నిజంగా నమస్కారం. జన్మ జన్మలలో నీకు ప్రణామం; భక్తితో చేరదగిన నీకు నమస్కారం.

Verse 38

भूर्भुवाय नमस्तुभ्यं रामज्येष्ठाय वै नमः । नमस्ते भद्रकालाय कलिरूपाय वै नमः

భూర్భువ రూపంగా నీకు నమస్కారం; రామజ్యేష్ఠ రూపానికీ నమస్కారం. భద్రకాలునికి నమస్కారం; కాలిరూపమైన (కాలస్వరూపమైన) నీకు నమస్కారం.

Verse 39

अचिन्त्याव्यक्तरूपाय महादेवाय धामने । विद्महे देवदेवाय तन्नो रुद्र नमोनमः

అచింత్యమైన, అవ్యక్తమైన స్వరూపం గల పరమధామ మహాదేవుని మేము ధ్యానిస్తాము. దేవదేవుని మేము తెలుసుకొందుము; అందుచేత హే రుద్రా, నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.

Verse 40

जगत्सृष्टिविनाशानां कारणाय नमोनमः । एवं स्तुतो महादेवः पूर्वं सृष्टया मयानघ

లోకసృష్టి మరియు లయానికి కారణమైనవారికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. హే నిర్దోషుడా, సృష్టి ఆరంభంలో నేను ఇలానే మహాదేవుని స్తుతించితిని.

Verse 41

प्रसन्नो मावदत्पश्चाद्वरं वरय सुव्रत

అప్పుడు ప్రసన్నుడై ఆయన నాతో పలికెను—“హే సువ్రతా, వరం కోరుకో.”