Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 149

Devanagari script

पश्चात्तृतीयादेयं यत्तत्पूर्वस्यां विवर्जयेत् । विधानमासां सर्वासां सामान्यं मनसः प्रिये

Transliteration

paścāttṛtīyādeyaṃ yattatpūrvasyāṃ vivarjayet | vidhānamāsāṃ sarvāsāṃ sāmānyaṃ manasaḥ priye

Translation

తృతీయానంతరం ఇవ్వవలసిన దానమైతే, అది ముందురోజున ఇవ్వకూడదు. హే మనసుకు ప్రియమైనవాడా, ఇది అన్ని మాసాల విధానానికి సామాన్య నియమము.

Word by Word

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक-अव्यय (adverb of sequence)

• तृतीयात्: from the third (day/tithi)
• तृतीयात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (तृतीया-तिथि), पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (ablative)

• देयम्: to be given
• देयम्: Vidhi (Injunctive predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: देय (कृदन्त; √दा (धातु))
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्तव्यता (gerundive/णीयत्), ‘to be given’

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तद्-प्रत्यय (correlative)

• पूर्वस्याम्: on the previous (day)
• पूर्वस्याम्: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘पूर्वा (तिथि/रात्रि)’ इत्यर्थे; अधिकरण

• विवर्जयेत्: should avoid/omit
• विवर्जयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + √वृज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• विधानम्: the procedure/ordinance
• विधानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मासाम्: of the months
• मासाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• सर्वासाम्: of all
• सर्वासाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘मास’ (स्त्रीवद्भावेन) इत्यस्य विशेषणम्

• सामान्यम्: common/general
• सामान्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सामान्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधाने विशेषणम्

• मनसः: of (my) mind/heart
• मनसः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बोधन-सम्बन्ध (vocative sense via genitive: ‘of heart’)

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā tīrtha observance (general)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A guru instructs a devotee with a palm-leaf manuscript, pointing to a calendar/pañcāṅga; offerings arranged but held back until the proper day; calm didactic setting near a ghat.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is not only what is given, but when and how—ritual timing preserves the integrity of a vow.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tirtha is named in the verse; it sits within the Revā Khaṇḍa’s Narmadā-centered vrata framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

A timing restriction: items meant for after the third day should not be offered on the earlier day; this applies across all months.