Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 37

Devanagari script

तथा हिरण्यगर्भायाः सङ्गमः पुण्यकीर्तनः । द्वीपेश्वरं नाम तीर्थं पुण्यं यज्ञेश्वरं तथा

Transliteration

tathā hiraṇyagarbhāyāḥ saṅgamaḥ puṇyakīrtanaḥ | dvīpeśvaraṃ nāma tīrthaṃ puṇyaṃ yajñeśvaraṃ tathā

Translation

అలాగే హిరణ్యగర్భా సంగమం—పుణ్యకీర్తితో ప్రసిద్ధం; ‘ద్వీపేశ్వర’ అనే పుణ్యతీర్థం, అలాగే ‘యజ్ఞేశ్వర’మూ పవిత్రం।

Word by Word

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थे (also)

• हिरण्यगर्भायाः: of Hiraṇyagarbhā
• हिरण्यगर्भायाः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हिरण्यगर्भा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; genitive (of Hiraṇyagarbhā)

• सङ्गमः: confluence
• सङ्गमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• पुण्य-कीर्तनः: of holy renown / praised as holy
• पुण्य-कीर्तनः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + कीर्तन (प्रातिपदिक; √कीर्त् (धातु), भाव)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः (पुण्यं कीर्तनं यस्य/पुण्यकीर्तनः) विशेषणम् (of सङ्गमः)

• द्वीप-ईश्वरम्: Dvīpeśvara
• द्वीप-ईश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वीप (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्वीपेश्वरम्)

• नाम: named/called
• नाम: Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: संज्ञासूचक-अव्यय (indeclinable indicating name: 'called')

• तीर्थम्: sacred ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• पुण्यम्: holy
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (of तीर्थम्)

• यज्ञ-ईश्वरम्: Yajñeśvara
• यज्ञ-ईश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यज्ञेश्वरम्)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थे (also)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced for Āvantya/Revā narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hiraṇyagarbhā-sangama; Dvīpeśvara; Yajñeśvara

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: A luminous confluence with golden light rising from the waters (Hiraṇyagarbhā); an island shrine labeled Dvīpeśvara encircled by river; a yajña scene at Yajñeśvara with a fire-altar, priests offering ghee, and Śiva’s presence symbolized by a liṅga beside the kuṇḍa.

Characters & Entities

• Hiraṇyagarbhā-saṅgama
• Dvīpeśvara-tīrtha
• Yajñeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit is linked to both place and principle: tīrthas like Yajñeśvara sacralize the idea that sacrifice (yajña) and devotion are inseparable from pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hiraṇyagarbhā-saṅgama, Dvīpeśvara-tīrtha, and Yajñeśvara are named as holy stations.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription is given, though Yajñeśvara implies the sanctity of yajña-oriented worship.