Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

Devanagari script

सफलं जीवितं तस्य सफलं तस्य चेष्टितम् । पङ्गवस्ते न सन्देहो जन्म तेषां निरर्थकम्

Transliteration

saphalaṃ jīvitaṃ tasya saphalaṃ tasya ceṣṭitam | paṅgavaste na sandeho janma teṣāṃ nirarthakam

Translation

ఆ వ్యక్తి జీవితం సఫలమై ఉంటుంది; అతని ప్రయత్నములూ సఫలమగును. కాని భక్తిలో పంగువులై నిలిచినవారి జన్మ నిస్సందేహంగా వ్యర్థమగును.

Word by Word

• सफलम्: fruitful, successful
• सफलम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सफल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• जीवितम्: life
• जीवितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक; √जीव् (धातु) से निष्पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nominative, Singular)

• तस्य: of him/that person
• तस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Possessive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Genitive, Singular)

• सफलम्: fruitful
• सफलम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सफल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• तस्य: of him
• तस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Possessive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Genitive, Singular)

• चेष्टितम्: conduct, action, effort
• चेष्टितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चेष्टित (प्रातिपदिक; √चेष्ट् (धातु) से निष्पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nominative, Singular)

• पङ्गवः: cripples, lame persons
• पङ्गवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पङ्गु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural)

• ते: those
• ते: Anvaya-sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (Nominative, Plural)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (Negation particle)

• सन्देहः: doubt
• सन्देहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सन्देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• जन्म: birth
• जन्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Ṣaṣṭhī-sambandha (Possessive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (Genitive, Plural)

• निरर्थकम्: meaningless, futile
• निरर्थकम्: Viśeṣaṇa (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निरर्थक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

Speaker

Śiva (Śaṅkara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Loṭaṇeśvara (implied in immediate context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim stands at a sacred shoreline/confluence, hands folded, while a distant shrine of Loṭaṇeśvara glows; one path shows devoted movement, another shows stagnation symbolized by a seated, burdened figure.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Human life becomes meaningful through dharmic action and devotion; spiritual inertia makes birth fruitless.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly the Loṭaṇeśvara-tīrtha observance being described in this adhyāya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is specified; it states the fruit (phala) of sincerely performing the described worship and observances.