Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

Devanagari script

लयं गता तत्र लिङ्गे तेन पुण्यतमा हि सा । नर्मदायां वसन्नित्यं नर्मदाम्बु पिबन्सदा । दीक्षितः सर्वयज्ञेषु सोमपानं दिने दिने

Transliteration

layaṃ gatā tatra liṅge tena puṇyatamā hi sā | narmadāyāṃ vasannityaṃ narmadāmbu pibansadā | dīkṣitaḥ sarvayajñeṣu somapānaṃ dine dine

Translation

అక్కడ ఆమె ఆ లింగంలో లయమైంది; అందువల్ల ఆమె అత్యంత పుణ్యమయి. నర్మదా తీరంలో నిత్యం నివసిస్తూ ఎల్లప్పుడూ నర్మదాజలాన్ని పానము చేసే వాడు, సమస్త యజ్ఞాలలో దీక్షితుడైనట్లే—ప్రతిదినం సోమపాన ఫలాన్ని పొందినవాడవుతాడు।

Word by Word

• लयम्: dissolution/merging
• लयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गता: went/attained
• गता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय

• लिङ्गे: in the liṅga
• लिङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• तेन: therefore/by that
• तेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसक/पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन

• पुण्यतमा: most holy
• पुण्यतमा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य + तमप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तमप्-प्रत्ययान्त अतिशय (superlative)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चये अव्यय (particle)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नर्मदायाम्: in/on the Narmadā
• नर्मदायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• वसन्: dwelling
• वसन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वस् (धातु) → वसन् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन (adverbial accusative)

• नर्मदाम्बु: Narmadā water
• नर्मदाम्बु: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा + अम्बु (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नर्मदायाः अम्बु)

• पिबन्: drinking
• पिबन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पा (धातु) → पिबन् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle)

• सदा: always
• सदा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb)

• दीक्षितः: initiated
• दीक्षितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दिक्ष् (धातु) → दीक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (initiated/consecrated)

• सर्वयज्ञेषु: in all sacrifices
• सर्वयज्ञेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + यज्ञ (प्रातिपदिके)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वे यज्ञाः)

• सोमपानम्: drinking of Soma
• सोमपानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सोम + पान (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (सोमस्य पानम्)

• दिने: in a day
• दिने: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• दिने: day by day
• दिने: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; पुनरुक्तिः (दिने दिने = प्रतिदिनम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) and her liṅga-sambandha tīrtha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Narmadā as a luminous stream flowing beside ascetics; a Śiva-liṅga stands as her source/merging point; devotees drink her water in ācamana, depicted as receiving invisible dīkṣā and soma-like radiance.

Characters & Entities

• Narmadā (Revā)
• Śiva-liṅga
• Soma (ritual soma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Service to the Narmadā—dwelling near her and honoring her waters—confers extraordinary sacrificial merit and purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Narmadā, especially in relation to the liṅga at the Revā–Sāgara-saṅgama.

What ritualistic prescription is mentioned?

Narmadā-sevā: residing by the river and ritually partaking of her sanctified water, equated in merit to Soma-drinking and universal dīkṣā.