Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

गतमात्रस्तु सिद्धेन परमान्नेन भोजितः । सभृत्यबलवान्राजा ब्राह्मणेन यदृच्छया । किमेतदिति पप्रच्छ कारणं शक्तिमेव च

Transliteration

gatamātrastu siddhena paramānnena bhojitaḥ | sabhṛtyabalavānrājā brāhmaṇena yadṛcchayā | kimetaditi papraccha kāraṇaṃ śaktimeva ca

Translation

రాజు సేవకులు, సైన్యంతో సహా వచ్చి చేరగానే, ఆ బ్రాహ్మణుని ద్వారా అనాయాసంగా సిద్ధమైన పరమాన్నంతో భోజనం చేయించబడాడు. అతడు అడిగాడు—“ఇది ఏమిటి? దీని కారణం ఏమిటి, ఇది ఏ శక్తివల్ల జరుగుతోంది?”

Word by Word

• गतमात्रः: just arrived
• गतमात्रः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: gata (√gam, क्त-कृदन्त) + mātra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘गतमात्रः’ = just arrived; विशेषणम् (राजा)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वय-निपातः (particle: but/indeed)

• सिद्धेन: prepared, ready
• सिद्धेन: Karaṇa (Instrument-qualifier/करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: siddha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; विशेषणम् (अन्नेन)

• परम-अन्नेन: with excellent food
• परम-अन्नेन: Karaṇa (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: parama (प्रातिपदिक) + anna (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; ‘परमम् अन्नम्’

• भोजितः: was fed
• भोजितः: Karta (Subject state/कर्तृ-स्थितिवर्णन)
• Type: Adjective
• Root: bhuj (धातु)
• Form: णिच्-प्रयोगे क्त-प्रत्ययान्त (causative passive sense) भूतकृदन्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘fed/caused to eat’

• सभृत्यबलवान्: with attendants and forces
• सभृत्यबलवान्: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sa- (उपपद) + bhṛtya (प्रातिपदिक) + bala-vat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सहितः’ अर्थे; विशेषणम् (राजा)

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rājan (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ब्राह्मणेन: by the Brahmin
• ब्राह्मणेन: Karaṇa (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: brāhmaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्

• यदृच्छया: by chance, unexpectedly
• यदृच्छया: Hetu (Cause/manner/हेतु)
• Type: Noun
• Root: yadṛcchā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; अव्ययीभावार्थे ‘यदृच्छया’ = by chance

• किम्: what?
• किम्: Karma (Interrogative object/प्रश्न-कर्म)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रश्नार्थकम्

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Interrogative object/प्रश्न-कर्म)
• Type: Noun
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘किम्’ इत्यस्य विशेषणवत्

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपातः (quotative particle)

• पप्रच्छ: asked
• पप्रच्छ: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-√prach (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• कारणम्: the reason
• कारणम्: Karma (Object of asking/कर्म)
• Type: Noun
• Root: kāraṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• शक्तिम्: power, capability
• शक्तिम्: Karma (Object of asking/कर्म)
• Type: Noun
• Root: śakti (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्ययम् (emphatic particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; contextually Sūta-like narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jamadagni-āśrama (Revā-tīra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grand yet ascetic feast appears: the king and his entire retinue are served flawless dishes by calm brāhmaṇa presence; the king gestures in astonished inquiry toward the sage.

Characters & Entities

• Rājā (the king)
• Brāhmaṇa (Jamadagni, implied)
• Kāmadhenū (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True abundance arises from dharmic sanctity; worldly power is compelled to inquire before spiritual power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting belongs to the Revā (Narmadā) region celebrated throughout the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse implies atithi-dharma (hospitality to guests), though no formal vow or rite is prescribed explicitly.