Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

Devanagari script

ततश्चायतनं पार्थ देवदेवस्य शूलिनः । मुण्डिनामेति विख्यातं सर्वपापहरं शुभम् । कार्त्तिक्यां तु विशेषेण गयातीर्थेन तत्समम्

Transliteration

tataścāyatanaṃ pārtha devadevasya śūlinaḥ | muṇḍināmeti vikhyātaṃ sarvapāpaharaṃ śubham | kārttikyāṃ tu viśeṣeṇa gayātīrthena tatsamam

Translation

అనంతరం, ఓ పార్థా! దేవదేవుడైన శూలినుని పవిత్ర ఆలయం ‘ముండినా’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది—శుభప్రదం, సర్వపాపహరం. కార్తీక మాసంలో ప్రత్యేకంగా అది గయాతీర్థ సమఫలదాయకం.

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, देश/कालवाचक (then/thereafter)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक निपात (and)

• आयतनम्: abode/shrine
• आयतनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.)

• पार्थ: O Pārtha
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (Voc. sg.)

• देवदेवस्य: of the god of gods
• देवदेवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देवदेव (प्रातिपदिक: देव + देव)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Gen. sg.), षष्ठी-तत्पुरुष (lord of gods)

• शूलिनः: of the trident-bearer (Śiva)
• शूलिनः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शूलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Gen. sg.)

• मुण्डिना: Muṇḍinā (name)
• मुण्डिना: Karta (Subject complement/name/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुण्डिना (प्रातिपदिक/नाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (नामरूप), प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nom. sg.)

• इति: thus (called)
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/नामनिर्देशार्थक अव्यय (quotative)

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Kriyā (Predicative participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + ख्या (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (is renowned)

• सर्वपापहरम्: removing all sins
• सर्वपापहरम्: Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + पाप + हर (प्रातिपदिक: हर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.), उपपद-तत्पुरुष (remover of all sins), विशेषण (of आयतनम्)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.), विशेषण (of आयतनम्)

• कार्त्तिक्याम्: in (the month of) Kārttikī
• कार्त्तिक्याम्: Adhikaraṇa (Location/Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्त्तिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Loc. sg.)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विशेषार्थ/विरोध (indeed/but)

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (adverbial instrumental: especially)

• गयातीर्थेन: with/like the Gayā tīrtha (as a standard)
• गयातीर्थेन: Upamāna/Pramāṇa (Standard of comparison/उपमान-प्रमाण)
• Type: Noun
• Root: गया + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instr. sg.), षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुषार्थ (Gaya pilgrimage-place)

• तत्: that
• तत्: Karta (Predicate qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.), विशेषण (of ‘समम्’)

• समम्: equal (to)
• समम्: Kriyā (Implied copula predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.), विधेय-विशेषण (equal)

Speaker

Mārkaṇḍeya (narration to Pārtha/Yudhiṣṭhira)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Muṇḍinā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira (addressed as Pārtha)

Visual Art Cues

Scene: A radiant Śiva shrine titled Muṇḍinā; pilgrims arrive in Kārttika with lamps; the temple is portrayed as a sin-destroying locus, with inscriptions proclaiming ‘Gayā-tulya’.

Characters & Entities

• Pārtha (Yudhiṣṭhira)
• Śūlin (Śiva)
• Muṇḍinā
• Kārttika
• Gayā-tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage and worship at a Śaiva shrine can destroy sins; Kārttika magnifies the fruit of devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Muṇḍinā—an āyatana of Śiva (Śūlin), praised as sin-destroying and auspicious.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied: undertake worship/pilgrimage especially in Kārttika; the verse highlights time-specific potency rather than a detailed rite.