Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पद्मा पद्मासनस्थेनाधिष्ठिता पद्मयोगिनी । सावित्रतेजःसदृशी सावित्री तेन चोच्यते

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | padmā padmāsanasthenādhiṣṭhitā padmayoginī | sāvitratejaḥsadṛśī sāvitrī tena cocyate

Translation

శ్రీ మార్కండేయుడు అన్నాడు—ఆమె పద్మా; పద్మాసనస్థుడైన ప్రభువు అధిష్ఠానంగా నిలిపిన పద్మయోగినీ-శక్తి. సవితృదేవుని తేజస్సుతో సమానమైనందున ఆమెను ‘సావిత్రి’ అంటారు।

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: Śrī Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (श्रीमान् मार्कण्डेयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• पद्मा: Padmā (Lotus-goddess aspect)
• पद्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पद्मा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• पद्मासनस्थेन: by (one) seated on a lotus-seat
• पद्मासनस्थेन: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: पद्मासन + स्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (पद्मासने स्थितः)

• अधिष्ठिता: presided over / governed
• अधिष्ठिता: Kriya (Predicate/क्रिया-विशेष)
• Type: Verb
• Root: अधि-स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भाव (one who is presided over)

• पद्मयोगिनी: the lotus-yoginī
• पद्मयोगिनी: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद्म + योगिनी (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पद्मस्य योगिनी)

• सावित्रतेजःसदृशी: similar to Savitṛ’s radiance
• सावित्रतेजःसदृशी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सावित्र + तेजस् + सदृश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सावित्रस्य तेजसः सदृशी)

• सावित्री: Sāvitrī
• सावित्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सावित्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• तेन: therefore / by that (reason)
• तेन: Hetu/Reason (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• उच्यते: is called
• उच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya defines Sāvitrī as Padmā/Padmayoginī, connected to Brahmā on the lotus and shining like Savitṛ; visual emphasis on lotus-seat, lotus aura, and solar radiance.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Sāvitrī
• Savitṛ
• Padmā
• Padmāsana (Brahmā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It links tīrtha-devatā worship to Vedic radiance: Sāvitrī embodies Savitṛ’s light and the lotus-born cosmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Sāvitrī-tīrtha (introduced at the start of Adhyāya 200), where her siddhi is celebrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription here; it defines Sāvitrī’s nature to ground subsequent worship.