Adhyaya 20

Verse 1

। युधिष्ठिर उवाच । श्रुता मे विविधा धर्माः संहारास्त्वत्प्रसादतः । कृता देवेन सर्वेण ये च दृष्टास्त्वयानघ

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—హే అనఘా! నీ ప్రసాదమువలన నేను అనేక ధర్మములను, అలాగే సర్వదేవుడు చేసిన సంహారములను విన్నాను; అవే సంఘటనలను నీవు స్వయంగా దర్శించితివి.

Verse 2

साम्प्रतं श्रोतुमिच्छामि प्रभावं शार्ङ्गधन्वनः । त्वयानुभूतं विप्रेन्द्र तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

ఇప్పుడు నేను శార్ఙ్గధన్వుడు (విష్ణువు) యొక్క ప్రభావాన్ని వినదలచుకున్నాను. హే విప్రేంద్రా! నీవు దానిని స్వయంగా అనుభవించితివి; కనుక అది నాకు చెప్పుట నీకు యోగ్యము.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रजासंहारलक्षणम् । यच्चिह्नं दृश्यते तत्र यथा कल्पो विधीयते

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఇకపై ప్రజాసంహార లక్షణములను వివరిస్తాను; ఆ సమయంలో ఏ ఏ చిహ్నములు దర్శనమిస్తాయో, కల్పచక్రం ఎలా క్రమంగా ప్రవహించి నియమింపబడునో చెప్పుదును।

Verse 4

उल्कापाताः सनिर्घाता भूमिकम्पस्तथैव च । पतते पांशुवर्षं च निर्घोषश्चैव दारुणः

గర్జనతో కూడిన ఉల్కాపాతములు జరుగుతాయి; భూమి కంపిస్తుంది. ధూళివర్షం కురుస్తుంది, భయంకరమైన ఘోష కూడా ప్రతిధ్వనిస్తుంది।

Verse 5

यक्षकिन्नरगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । सर्वे ते प्रलयं यान्ति युगान्ते समुपस्थिते

యక్షులు, కిన్నరులు, గంధర్వులు, పిశాచులు, నాగజాతులు, రాక్షసులు—యుగాంతం సమీపించినప్పుడు వీరందరూ ప్రళయంలో లీనమవుతారు।

Verse 6

पर्वताः सागरा नद्यः सरांसि विविधानि च । वृक्षाः शेषं समायान्ति वल्लीजातं तृणानि च

పర్వతాలు, సముద్రాలు, నదులు, నానావిధ సరస్సులు—వృక్షములు కూడా శేషస్థితికి చేరుతాయి; లతలు మరియు గడ్డి కూడా అదే అవశేష దశను పొందుతాయి।

Verse 7

एवं हि व्याकुलीभूते सर्वौषधिजलोज्झिते । काष्ठभूते तु संजाते त्रैलोक्ये सचराचरे

ఇలా సమస్తం వ్యాకులమై, అన్ని ఔషధులు మరియు జలము తొలగిపోతే, చరాచర సమేతమైన త్రిలోకమంతా కట్టెలా ఎండిన కాష్ఠస్వరూపమై పోవును।

Verse 8

यावत्पश्यामि मध्याह्ने स्नानकाल उपस्थिते । त्रैलोक्यं ज्वलनाकारं दुर्निरीक्षं दुरासदम्

మధ్యాహ్నంలో స్నానకాలం సమీపించినప్పుడు నేను చూచుచుండగా, త్రిలోకమంతా జ్వాలారూపమై, చూడలేనంత దుర్దర్శముగా, చేరలేనంత దురాసదముగా కనిపించింది।

Verse 9

द्वौ सूर्यौ पूर्वतस्तात पश्चिमोत्तरयोस्तथा । तथैव दक्षिणे द्वौ च सूर्यौ दृष्टौ प्रतापिनौ

ప్రియమా! తూర్పున రెండు సూర్యులు కనిపించారు; అలాగే పడమరలోను ఉత్తరంలోను; దక్షిణంలో కూడా రెండు ప్రతాపవంతమైన సూర్యులు దర్శనమిచ్చారు।

Verse 10

द्वौ सूर्यौ नागलोकस्थौ मध्ये द्वौ गगनस्य च । इत्येते द्वादशादित्यास्तपन्ते सर्वतो दिशम्

రెండు సూర్యులు నాగలోకంలో ఉండగా, మరి రెండు ఆకాశమధ్యంలో ఉన్నాయి; ఈ విధంగా ఈ ద్వాదశ ఆదిత్యులు అన్ని దిశలలోనూ దహింపజేసే తాపంతో ప్రకాశించారు।

Verse 11

पृथिवीमदहन्सर्वां सशैलवनकाननाम् । नादग्धं दृश्यते किंचिदृते रेवां च मां तथा

వారు పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో కూడిన సమస్త భూమిని దహించారు. రేవా నదీదేవి మరియు నేనును తప్ప మరేదీ అదగ్ధంగా కనిపించలేదు।

Verse 12

पृथिव्यां दह्यमानायां हविर्गन्धश्च जायते । ततो मे शुष्यते गात्रं तृषाप्येवं दुरासदा

భూమి దహించబడుతుండగా హవిస్సు యొక్క సుగంధం వ్యాపించింది. అప్పుడు నా దేహం ఎండిపోసాగింది; భరించలేని దాహం నన్ను ఆవరించింది।

Verse 13

न हि विन्दामि पानीयं शोषितं च दिवाकरैः । यावत्कमण्डलुं वीक्षे शुष्कं तत्रापि तज्जलम्

నాకు త్రాగునీరు ఎక్కడా దొరకలేదు; సూర్యకిరణాలు అన్నిటినీ ఎండబెట్టాయి. కమండలువైపు చూశాను, అందులోని నీరు కూడా ఎండిపోయింది.

Verse 14

ततोऽहं शोकसंतप्तो विशेषात्क्षुत्तृषार्दितः । उत्पपात क्षितेरूर्ध्वं पश्यमानो दिवं प्रति

అప్పుడు నేను శోకంతో దగ్ధుడనై, ముఖ్యంగా ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ, భూమి నుండి పైకి ఎగిరి ఆకాశం వైపు చూస్తూ నిలిచాను.

Verse 15

तावत्पश्यामि गगने गृहं शृङ्गारभूषितम् । ततस्तज्ज्ञातुकामोऽहं प्रस्थितो राजसत्तम

అంతలో నేను ఆకాశంలో శృంగార అలంకారాలతో అలంకృతమైన ఒక మందిరాన్ని చూశాను. ఓ రాజశ్రేష్ఠా, అది ఏమిటో తెలుసుకోవాలనే తపనతో దాని వైపు బయలుదేరాను.

Verse 16

प्राकारेण विचित्रेण कपाटार्गलभूषितम् । विचित्रशिखरोपेतं द्वारदेशमुपागतः

అది విచిత్రమైన ప్రాకారంతో చుట్టుముట్టబడి, తలుపులు మరియు అర్గళాలతో అలంకరించబడింది. అద్భుత శిఖరాలతో కూడిన దాని ద్వారప్రదేశానికి నేను చేరాను.

Verse 17

षडशीतिसहस्राणि योजनानां समुच्छ्रये । तदर्धं तु पृथक्त्वेन काञ्चनं रत्नभूषितम्

దాని ఎత్తు ఎనభై ఆరు వేల యోజనాలు; వెడల్పు దాని సగం. అది వేరుగా నిలిచి, స్వర్ణమయంగా, రత్నాలతో అలంకృతమై ఉంది.

Verse 18

तत्र मध्ये परां शय्यां पश्यामि नृपसत्तम । शय्योपरि शयानं तु पुरुषं दिव्यमूर्धजम्

అక్కడ మధ్యలో, ఓ నృపశ్రేష్ఠా, నేను ఒక పరమ శయ్యను చూచితిని; ఆ శయ్యపై దివ్య కేశములు గల ఒక పురుషుడు శయనించి ఉన్నాడు।

Verse 19

विकुञ्चिताग्रकेशान्तं समस्तं योजनायतम् । मुकुटेन विचित्रेण दीप्तिकान्तेन शोभितम्

ఆయన కేశాగ్రాలు సొగసుగా వంకరగా ఉండెను; సమస్త దేహం ఒక యోజన పొడవుగా విస్తరించెను; దీప్త కాంతిగల విచిత్ర మకుటంతో అలంకృతుడై ఉన్నాడు।

Verse 20

श्यामं कमलपत्राभं सुप्रभं च सुनासिकम् । सिंहास्यमायतभुजं गल्लश्मश्रुवराङ्कितम्

ఆయన శ్యామవర్ణుడు, కమలపత్రసమ నేత్రములు గలవాడు, ప్రకాశవంతుడు, సుందర నాసిక గలవాడు; సింహముఖుడు, దీర్ఘభుజుడు, గండస్థలములపై మీసం-గడ్డం శుభలక్షణాలు కనిపించెను।

Verse 21

त्रिवलीभङ्गसुभगं कर्णकुण्डलभूषितम् । विशालाभं सुपीनाङ्गं पार्श्वस्वावर्तभूषितम्

త్రివళి యొక్క సొగసైన మడతలతో మనోహరుడై, కర్ణకుండలములతో అలంకృతుడై; విశాలాకారుడు, పుష్టాంగుడు, పార్శ్వములపై శుభావర్త లక్షణములతో భూషితుడై ఉన్నాడు।

Verse 22

शोभितं कटिभागेन विभक्तं जानुजङ्घयोः । पद्माङ्किततलं देवमाताम्रसुनखाङ्गुलिम्

కటిభాగమున శోభించుచు, జాను-జంఘల భాగములు స్పష్టంగా విభక్తమై; దేవుని పాదతలమున పద్మచిహ్నములు, వేళ్ల నఖములు తామ్రవర్ణముగా ఉండెను।

Verse 23

मेघनादसुगम्भीरं सर्वावयवसुन्दरम् । शय्यामध्यगतं देवमपश्यं पुरुषोत्तमम्

మేఘగర్జనవలె గంభీరనాదముగలవాడు, సర్వావయవములలో సుందరుడు; శయ్యామధ్యమున విరాజిల్లుచున్న ఆ పురుషోత్తమ దేవుని నేను దర్శించితిని।

Verse 24

शङ्खचक्रगदापाणिं शयानं दक्षिणेन तु । अक्षसूत्रोद्यतकरं सूर्यायुतसमप्रभम्

శయనమున శయించుచు, చేతులలో శంఖ-చక్ర-గదలను ధరించి, కుడివైపు జపమాల పట్టిన ఎత్తిన చేయితో—ఆయన దశసహస్ర సూర్యుల సమాన ప్రభతో ప్రకాశించెను।

Verse 25

तं दृष्ट्वा भक्तिमान्देवं स्तोतुकामो व्यवस्थितः । जयेश जय वागीश जय दिव्याङ्गभूषण

ఆ దేవుని దర్శించి భక్తితో నిండినవాడై, స్తుతించుటకు సిద్ధమై నిలిచెను: “జయము జయేశా! జయము వాగీశా! జయము దివ్యాంగభూషణా!”

Verse 26

जय देवपते श्रीमन्साक्षाद्ब्रह्म सनातन । तव लोकाः शरीरस्थास्त्वं गतिः परमेश्वर

జయము దేవపతే శ్రీమన్! మీరు సాక్షాత్ సనాతన బ్రహ్మమే. సమస్త లోకములు మీ శరీరమునే స్థితమైయున్నవి; హే పరమేశ్వరా, మీరు మాత్రమే పరమగతి, పరమాశ్రయం।

Verse 27

त्वदाधारा हि देवेश सर्वे लोका व्यवस्थिताः । त्वं श्रेष्ठः सर्वसत्त्वानां त्वं कर्ता धरणीधरः

హే దేవేశా! సమస్త లోకములు మీ ఆధారమునే స్థితమైయున్నవి. మీరు సర్వసత్త్వములలో శ్రేష్ఠుడు; మీరు కర్త, మీరు ధరణీధరుడు—భూమిని ధరించువాడు।

Verse 28

त्वं हौत्रमग्निहोत्राणां सूत्रमन्त्रस्त्वमेव च । गोकर्णं भद्रकर्णं च त्वं च माहेश्वरं पदम्

అగ్నిహోత్ర కర్మములలో హౌత్రార్పణము నీవే; సూత్రము, మంత్రము నీవే. నీవే గోకర్ణుడు, భద్రకర్ణుడు; నీవే మహేశ్వర పరమపదము।

Verse 29

त्वं कीर्तिः सर्वकीर्तीनां दैन्यपापप्रणाशिनी । त्वं नैमिषं कुरुक्षेत्रं त्वं च विष्णुपदं परम्

సర్వకీర్తులలో కీర్తి నీవే, దైన్యపాపాలను నశింపజేసేవాడవు. నీవే నైమిషము, నీవే కురుక్షేత్రము; నీవే విష్ణువు పరమపదము కూడా।

Verse 30

त्वया तु लीलया देव पदाक्रान्ता च मेदिनी । त्वया बद्धो बलिर्देव त्वयेन्द्रस्य पदं कृतम्

హే దేవా! నీ లీలమాత్రముచేత నీ పాదము భూమిని ఆవరించింది. నీచేతనే బలి బంధింపబడెను; నీచేతనే ఇంద్రుని పదము మళ్లీ స్థిరమైంది।

Verse 31

त्वं कलिर्द्वापरं देव त्रेता कृतयुगं तथा । प्रलम्बदमनश्च त्वं स्रष्टा त्वं च विनाशकृत्

హే దేవా! నీవే కలియుగము, ద్వాపరయుగము; నీవే త్రేతా, కృతయుగము కూడా. నీవే ప్రలంబదమనుడు; నీవే స్రష్ట, నీవే లయకర్త।

Verse 32

त्वया वै धार्यते लोकास्त्वं कालः सर्वसंक्षयः । त्वया हि देव सृष्टास्ताः सर्वा वै देवयोनयः

నీచేతనే లోకములు ధారింపబడుచున్నవి; నీవే కాలము, సర్వసంహారకుడు. హే దేవా! నీచేతనే సమస్త దేవయోనులు, దివ్య వంశములు సృష్టింపబడినవి।

Verse 33

त्वं पन्थाः सर्वलोकानां त्वं च मोक्षः परा गतिः । ब्रह्मा त्वदुद्भवो देवो रजोरूपः सनातनः । रुद्रः क्रोधोद्भवोऽप्येवं त्वं च सत्त्वे व्यवस्थितः

నీవే సమస్త లోకాల మార్గము, నీవే మోక్షము—పరమ గతి. నీ నుండే రజోగుణస్వరూపుడైన సనాతన దేవుడు బ్రహ్మ ఉద్భవించెను; అలాగే క్రోధజన్యుడైన రుద్రుడు కూడా. అయితే నీవు సత్త్వగుణములో స్థితుడవు.

Verse 34

एतच्चराचरं देव क्रीडनार्थं त्वया कृतम् । एवं संतप्तदेहेन स्तुतो देवो मया प्रभुः

హే దేవా! ఈ సమస్త చరాచర సృష్టి నీ దివ్యలీలార్థమే నీవు నిర్మించితివి. ఈ విధంగా బాధతో తప్తమైన దేహముతో నేను ప్రభువైన దేవుని స్తుతించితిని।

Verse 35

भक्त्या परमया राजन्सर्वभूतपतिः प्रभुः । स्तुवन्वै तत्र पश्यामि वारिपूर्णांस्ततो घटान्

హే రాజా! పరమ భక్తితో సమస్త భూతముల అధిపతియైన ప్రభువును స్తుతించుచు, నేను అక్కడ నీటితో నిండిన కుండలను చూచితిని।

Verse 36

ततो मया विस्मृता या तृषा सा वर्धिता पुनः । उपासर्पं ततस्तस्य पार्श्वं वै पुरुषस्य हि

అప్పుడు నేను మరచిపోయిన దాహము మళ్లీ పెరిగింది. ఆపై నేను ఆ పురుషుని పక్కకు చేరి సమీపించితిని.

Verse 37

पानीयं पातुकामेन चिन्तितं च मया पुनः । नापश्यत हि मां चैष सुप्तोऽपि न च बुध्यते

నీరు త్రాగాలనే కోరికతో నేను మళ్లీ ఆలోచించితిని. కానీ అతడు నన్ను చూడలేదు; నిద్రలో ఉన్నవాడైనా మేలుకోలేదు.

Verse 38

यस्तु पापेन संमूढः सुखं सुप्तं प्रबोधयेत् । जायते तस्य पापस्य ब्रह्महत्याफलं महत्

పాపమోహంతో మూర్ఖుడై సుఖంగా నిద్రిస్తున్న వానిని ఎవడు లేపుతాడో, అతని ఆ పాపఫలం మహత్తరము—బ్రహ్మహత్యాఫలంతో సమానం.

Verse 39

एवं संचिन्त्यमाने तु द्वितीयो ह्यागतः पुमान् । नेक्षते जल्पते किंचिद्वामस्कन्धे मृगाजिनी

నేను ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా రెండవ వ్యక్తి వచ్చాడు. అతడు నన్ను చూడలేదు, ఏ మాటా పలకలేదు; అతని ఎడమ భుజంపై మృగచర్మం ఉంది.

Verse 40

जटी कमण्डलुधरो दण्डी मेखलया वृतः । भस्मोन्मृदितसर्वाङ्गो महातेजास्त्रिलोचनः

అతడు జటాధారి, కమండలును ధరించినవాడు, చేతిలో దండముతో, మేఖలతో బిగించబడినవాడు; సర్వాంగమూ భస్మలేపితము—మహాతేజస్సుతో త్రినేత్రుడు.

Verse 41

यावत्तं स्तोतुकामोऽहमपश्यं स्वच्छचक्षुषा । तावत्सर्वाङ्गसम्भूत्यामहत्या रूपसम्पदा

నేను అతనిని స్తుతించాలనుకొని స్వచ్ఛ దృష్టితో చూడగానే, ఆ క్షణమే అతని సర్వాంగాల నుండి జనించిన, మహారూపసంపదతో యుక్తమైన దేవీమయమైన ప్రకాశం ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 42

अपश्यं संवृतां नारीं सर्वाभरणभूषिताम् । दृष्ट्वा तां पतितो भूमौ जयस्वेति ब्रुवंस्ततः

నేను ఆవృతమైన (ఘోషతో కప్పబడిన) స్త్రీని చూశాను; ఆమె సర్వాభరణాలతో అలంకృతురాలు. ఆమెను చూసి నేనె నేలపై పడిపోయి, తరువాత “జయస్వ!” అని పలికాను.

Verse 43

जय रुद्राङ्गसम्भूते जयवाहिनि सनातनि । जय कौमारि माहेन्द्रि वैष्णवी वारुणी तथा

రుద్రుని అంగమునుండి జన్మించిన దేవీ, నీకు జయము; హే సనాతని శక్తివాహిని, నీకు జయము. కౌమారీ, మాహేంద్రి, వైష్ణవి మరియు వారుణీ రూపములలోనూ నీకు జయము.

Verse 44

जय कौबेरि सावित्रि जय धात्रि वरानने । तृष्णया तप्तदे हस्य रक्षां कुरु चराचरे

కౌబేరీ రూపంలో నీకు జయము, సావిత్రీ రూపంలో నీకు జయము; హే ధాత్రీ, హే వరాననే, నీకు జయము. దాహంతో దగ్ధమైన నా దేహాన్ని రక్షించుము—చరాచర సమస్తంలో.

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । प्रसन्ना विप्रशार्दूल तव वाक्यैः सुशोभनैः । वर्तते मानसे यत्ते मया ज्ञातं द्विजोत्तम

శ్రీదేవి పలికెను—హే విప్రశార్దూలా, నీ సుశోభన వాక్యములచే నేను ప్రసన్నురాలిని. హే ద్విజోత్తమా, నీ మనసులో ఉన్నది నేను గ్రహించితిని.

Verse 46

शृणु विप्र ममाप्यस्ति व्रतमेतत्सुदारुणम् । स्त्रीलघुत्वान्मयारब्धं दुष्करं मन्दमेधया

వినుము, హే విప్రా—నాకూ ఈ అత్యంత దారుణ వ్రతము ఉంది. స్త్రీలఘుత్వం (చంచల స్వభావం) వలన నేను దీన్ని ప్రారంభించితిని; మందమేధకు ఇది నిజముగా దుష్కరం.

Verse 47

यदि भावी च मे पुत्रो धर्मिष्ठो लोकविश्रुतः । विप्रस्य तु स्तनं दत्त्वा पश्चाद्दास्यामि बालके

నా కుమారుడు పుట్టవలసి ఉంటే—ధర్మిష్ఠుడై లోకవిఖ్యాతుడై—ముందుగా విప్రునికి నా స్తనాన్ని ఇచ్చి, తరువాత దానిని శిశువుకు ఇస్తాను.

Verse 48

स मे पुत्रः समुत्पन्नो यथोक्तो मे महामुने । स्तनं पिब त्वं विप्रेन्द्र यदि जीवितुमिच्छसि

ఓ మహామునీ! నేను చెప్పినట్లే నా కుమారుడు జన్మించాడు. ఓ విప్రేంద్రా! జీవించదలచితే స్తనాన్ని పానము చేయుము.

Verse 49

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अकार्यमेतद्विप्राणां यस्त्विमं पिबते स्तनम् । पुनश्चैवोपनयनं व्रतसिद्धिं न गच्छति

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను— ఇది విప్రులకు అనుచితమైన కర్మ; ఈ స్తనాన్ని పానము చేసినవాడు మళ్లీ ఉపనయనం పొందవలసి వస్తుంది, వ్రతసిద్ధిని పొందడు.

Verse 50

ब्राह्मणत्वं त्रिभिर्लोकैर्दुर्लभं पद्मलोचने । संस्कारैः संस्कृतो विप्रो यैश्च जायेत तच्छृणु

ఓ పద్మలోచనే! మూడు లోకాలలోనూ బ్రాహ్మణత్వం దుర్లభం. సంస్కారములచే విప్రుడు శుద్ధుడగును— ఏ సంస్కారములచే అతడు నిజంగా విప్రుడవుతాడో వినుము.

Verse 51

प्रथमं चैव नारीषु संस्कारैर्बीजवापतम् । बीजप्रक्षेपणादेव बीजक्षेपः स उच्यते

స్త్రీలకు సంబంధించిన సంస్కారాలలో మొదటిది ‘బీజవాపనం’. బీజాన్ని ప్రవేశపెట్టడమే ప్రధానమైనందున దానిని ‘బీజక్షేపం’ అని అంటారు.

Verse 52

तदन्ते च महाभागे गर्भाधानं द्वितीयकम् । पुंसवनं तृतीयं तु सीमन्तं च चतुर्थकम्

అనంతరం, ఓ మహాభాగే! రెండవది ‘గర్భాధానం’; మూడవది ‘పుంసవనం’; నాలుగవది ‘సీమంత’ సంస్కారం.

Verse 53

पञ्चमं जातकर्म स्यान्नाम वै षष्ठमुच्यते । निष्क्रामः सप्तमश्चैव ह्यन्नप्राशनमष्टमम्

ఐదవ సంస్కారం జాతకర్మ; ఆరవది నామకరణం అని చెప్పబడింది. ఏడవది నిష్క్రమణం (మొదటిసారి బయటకు వెళ్లడం), ఎనిమిదవది అన్నప్రాశనం (మొదటి ఘనాహార సేవనం).

Verse 54

नवमं वै चूडकर्म दशमं मौञ्जिबन्धनम् । ऐषिकं दार्विकं चैव सौमिकं भौमिकं तथा

తొమ్మిదవది చూడాకర్మ (ముండనం); పదవది మౌంజీబంధనం (ముంజా మేఖల బంధనం). అలాగే ఐషిక, దార్విక, సౌమిక, భౌమిక అనే విధులు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 55

पत्नीसंयोजनं चान्यद्दैवकर्म ततः परम् । मानुष्यं पितृकर्म स्याद्दशमाष्टासु शोभने

పత్నీ సంయోజనం (వివాహం) మరో సంస్కారం; దాని తరువాత దైవకర్మలు. ఆపై మానుష్యకర్మలు, పితృకర్మలు—ఇలా శుభగణనలో ఇవి పది మరియు ఎనిమిదిలో లెక్కించబడతాయి.

Verse 56

भूतं भव्यं तथेष्टं च पार्वणं च ततः परम्

తదుపరి భూతయజ్ఞం, భవ్యహోమం, ఇష్టియాగం, ఆపై పార్వణ విధి జరుగుతుంది.

Verse 57

श्राद्धं श्रावण्यामाग्रयणं च चैत्राश्वयुज्यां दशपौर्णमास्याम् । निरूढपशुसवनसौत्रामण्यग्निष्टोमात्यग्निष्टोमाः

శ్రావణ మాసంలో శ్రాద్ధం, ఆగ్రయణ విధి; అలాగే చైత్రం, ఆశ్వయుజంలో దశమీ-పౌర్ణమాసి సందర్భంలో (ఆచారాలు); ఇంకా నిరూఢపశు, సవన, సౌత్రామణి, అగ్నిష్టోమ, అత్యగ్నిష్టోమ యజ్ఞాలు.

Verse 58

षोडषीवाजपेयातिरात्राप्तोर्यामोदशवाजपेयाः । सर्वभूतेषु क्षान्तिरनसूया शौचमङ्गलमकार्पण्यमस्पृहेति

షోడశీ, వాజపేయ, అతిరాత్ర, ఆప్తోర్యామ, అలాగే ఓడశ మరియు వాజపేయాది యజ్ఞక్రతువులు కూడా లెక్కించబడతాయి. గుణములు—సర్వభూతముల పట్ల క్షమ, అనసూయ (ద్వేషరాహిత్యం), శౌచం, మంగళాచారం, అకార్పణ్యం (ఉదారత), అస్పృహ (నిర్లౌల్యం)।

Verse 59

एभिरष्टचत्वारिंशद्भिः संस्कारैः संकृतो ब्राह्मणो भवति

ఈ నలభై ఎనిమిది సంస్కారములచే సమ్యక్గా సంస్కృతుడైనవాడు (నిజమైన) బ్రాహ్మణుడగును।

Verse 60

एवं ज्ञात्वा महाभागे न तु मां पातुमर्हसि । शिशुपेयं स्तनं भद्रे कथं वै मद्विधः पिबेत्

ఓ మహాభాగే, ఇది తెలిసికొని నన్ను పాలిచ్చుట నీకు తగదు. ఓ భద్రే, ఈ స్తనం శిశువు త్రాగుటకే యోగ్యం; నావంటి వాడు దానిని ఎలా త్రాగగలడు?

Verse 61

ममैतद्वचनं श्रुत्वा नारी वचनमब्रवीत्

నా ఈ మాటలు విని ఆ స్త్రీ ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది।

Verse 62

यदि त्वं न पिबेः स्तन्यं पयो बालो मरिष्यति । श्रूयते त्रिषु लोकेषु वेदेषु च स्मृतिष्वपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भ्रूणहत्या न मुञ्चति

నీవు స్తన్యపాలను త్రాగకపోతే ఆ బాలుడు మరణిస్తాడు. మూడు లోకాలలో—వేదములలోను స్మృతులలోను—ఇలా వినబడుతుంది: సర్వపాపముల నుండి విముక్తి కలుగవచ్చు, కాని భ్రూణహత్యాపాపం సులభంగా తొలగదు।

Verse 63

भवित्री तव हत्या च महाभागवतः पुनः । जन्मानि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते भ्रूणहत्यया

ఓ మహాభాగవతా! నీ హత్య కూడా మరల నిశ్చయంగా జరుగును; భ్రూణహత్యా పాపమువలన జీవుడు ఎనిమిది వందల జన్మలు క్లేశమును అనుభవించును।

Verse 64

मृतः शुनत्वं चाप्नोति वर्षाणां तु शतत्रयम् । ततस्तस्य क्षये जाते काकयोनिं व्रजेत्पुनः

మరణానంతరం అతడు మూడు వందల సంవత్సరాలు కుక్క స్థితిని పొందును; ఆ కాలము తీరిన తరువాత మళ్లీ కాకి యోనికి వెళ్తాడు।

Verse 65

तत्रापि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते पापकर्मणि । वराहो दश जन्मानि तदन्ते जायते कृमिः

అక్కడ కూడా పాపకర్మి ఎనిమిది వందల సంవత్సరాలు బాధపడును; అతడు పది జన్మలు వరాహుడై, ఆ తరువాత కృమిగా జన్మించును।

Verse 66

ततश्चारोहिणीं प्राप्य गोगजाश्वनृजन्मभाक् । श्रूयते श्रुतिशास्त्रेषु वेदेषु च परंतप

తదనంతరం ‘ఆరోహిణీ’ గతిని పొందినవాడు గో, గజ, అశ్వ, నర జన్మలను పొందును; శ్రుతి, శాస్త్ర, వేదములలో ఇట్లు వినబడును, ఓ పరంతపా।

Verse 67

सर्वपापाधिकं पापं बालहत्या द्विजोत्तम । बालहत्यायुतो विप्रः पच्यते नरके ध्रुवम्

ఓ ద్విజోత్తమా! బాలహత్య అన్నది సమస్త పాపములకన్నా అధికమైన మహాపాపము; బాలహత్యతో కలుషితుడైన బ్రాహ్మణుడు నిశ్చయంగా నరకంలో పచించబడును।

Verse 68

वर्षाणि च शतान्यष्टौ प्राप्नोति यमयातनाम् । तस्मादल्पतरो दोषः पिबतो मे स्तनं तव

అతడు ఎనిమిది వందల సంవత్సరాలు యమయాతనలను అనుభవిస్తాడు. కనుక నా స్తన్యాన్ని త్రాగితే నీ దోషం తక్కువగానే ఉంటుంది.

Verse 69

तथैवापिबतः पापं जायते बहुवर्षिकम् । क्षुधातृषाविरामस्ते पुण्यं च पिबतः स्तनम्

అలాగే త్రాగకపోతే అనేక సంవత్సరాలు నిలిచే పాపం కలుగుతుంది. స్తన్యాన్ని త్రాగితే నీ ఆకలి దాహాలు తీరుతాయి; పుణ్యమూ కలుగుతుంది.

Verse 70

अतो न चेतः संदिग्धं कर्तव्यमिह कर्हिचित् । एहि विप्र यथाकामं बालार्थे पिब मे स्तनम्

కాబట్టి ఇక్కడ ఎప్పుడూ మనసులో సందేహం పెట్టుకోకు. రా, ఓ విప్రా! బాలుని హితార్థం, నీ ఇష్టమొచ్చినట్లు నా స్తన్యాన్ని త్రాగు.

Verse 71

ततोऽहं वचनं श्रुत्वा स्तनं पातुं समुद्यतः । न च तृप्तिं विजानामि पिबतः स्तनमुत्तमम्

అప్పుడు ఆమె మాటలు విని నేను స్తన్యపానం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాను. కానీ ఆ ఉత్తమమైన పాలను త్రాగుతున్నప్పటికీ తృప్తి కలగలేదు.

Verse 72

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि भारतैवं शतानि च । ततः प्रबुद्धोत्सङ्गेऽहं मायानिद्राविमोहितः

ఓ భారతా! ముప్పై వేల సంవత్సరాలు, అలాగే మరెన్నో వందల సంవత్సరాలు గడిచాయి. ఆపై నేను ఆమె ఒడిలో మేల్కొన్నాను—మాయానిద్ర మోహంతో.

Verse 73

निद्राविगतमोहोऽहं यावत्पश्यामि पाण्डव । तावत्सुप्तं न पश्यामि न च तं बालकं विभो

నిద్రామోహం నన్ను విడిచిన తరువాత, ఓ పాండవా, నేను ఎంతసేపు చుట్టూ చూశానో అంతసేపు ఎవ్వరినీ నిద్రలో ఉన్నవారిగా చూడలేదు; ఆ బాలకుని కూడా, ఓ ప్రభూ, చూడలేదు।

Verse 74

चतुरस्तांश्च वै कुम्भान् पश्यामि तत्र भारत । न च पश्यामि तां देवीं गता वै कुत्रचिच्च ते

అక్కడ, ఓ భారతా, నేను నాలుగు కుంభాలను చూశాను; కానీ ఆ దేవిని చూడలేదు—ఆమె నిజంగా ఎక్కడికో వెళ్లిపోయింది, అది నీకూ తెలియదు।

Verse 75

एवं विमृश्यमानस्य चिन्तयानस्य तिष्ठतः । ईषद्धसितया वाचा देवी वचनमब्रवीत्

అతడు ఇలా ఆలోచిస్తూ, చింతలో మునిగి నిలుచుండగా, దేవి స్వల్పమైన చిరునవ్వుతో మృదువైన వాణితో అతనితో ఈ మాటలు పలికింది।

Verse 76

श्रीदेव्युवाच । कृष्णः स पुरुषः सुप्तो द्वितीयोऽप्यागतो हरः । ये चत्वारश्च ते कुम्भाः समुद्रास्ते द्विजोत्तम

శ్రీదేవి పలికింది—నీవు నిద్రలో ఉన్న శ్యామవర్ణ పురుషునిగా చూసినవాడు కృష్ణుడు (విష్ణువు); రెండవగా వచ్చినవాడు హరుడు (శివుడు). ఆ నాలుగు కుంభాలు, ఓ ద్విజోత్తమా, నాలుగు సముద్రాలే।

Verse 77

यश्च बालस्त्वया दृष्टो ब्राह्मा लोकपितामहः । अहं च पृथिवी ज्ञेया सप्तद्वीपा सर्वता

నీవు చూసిన ఆ బాలుడు లోకపితామహుడు బ్రహ్మ. నన్ను భూమిగానే తెలుసుకో—సప్తద్వీపాలతో కూడి, సర్వత్ర వ్యాపించినదిగా।

Verse 78

या गता त्वां परित्यज्य भूतले सुप्रतिष्ठिता । इमां च प्रेक्षसे विप्र नर्मदां सरितां वराम्

నిన్ను విడిచి వెళ్లిన ఆమె భూతలమున సుస్థిరంగా ప్రతిష్ఠితమైంది. ఇప్పుడు, ఓ విప్రా, నదులలో శ్రేష్ఠమైన నర్మదా నదిని నీవు దర్శిస్తున్నావు.

Verse 79

सर्वसत्त्वोपकाराय बृहते पुण्यलक्षणा । रेवानदी तु विख्याता न मृता तेन नर्मदा

సర్వ జీవుల ఉపకారార్థం మహత్తరమైన పుణ్యలక్షణతో కూడిన ఈ నది ‘రేవా’ అని ప్రసిద్ధి. ఆమె ‘మృతురాలుకాదు’—అందుకే ఆమెను నర్మదా అంటారు.

Verse 80

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ स्वस्थो भव महामुने । इत्युक्त्वा मां तदा देवी तत्रैवान्तरधीयत

ఇలా తెలుసుకొని శాంతిని పొందుము; ఓ మహామునీ, నీవు స్వస్థుడై స్థిరుడవు. అని నాతో చెప్పి దేవి అక్కడే అంతర్ధానమైంది.

Verse 81

एवं हि शेते भगवान्सत्त्वस्थः प्रलये सदा । सत्त्वरूपो महादेवो यदाधारे जगत्स्थितम्

ప్రళయకాలంలో భగవాన్ సదా సత్త్వస్థితిలోనే శయనిస్తాడు. సత్త్వరూపుడైన మహాదేవుడే ఈ జగత్తు నిలిచిన ఆధారం.

Verse 82

एवं मयानुभूतं तु दृष्टमाश्चर्यमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं कथितं ते नरोत्तम

ఇలా నేను స్వయంగా ఈ పరమ ఆశ్చర్యాన్ని అనుభవించి దర్శించాను. ఓ నరోత్తమా, సర్వపాపహరమైన ఈ పుణ్యకథను నీకు చెప్పాను.

Verse 83

विष्णोश्चरितमित्युक्तं यत्त्वया परिपृच्छितम् । भूय एव महाबाहो किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

నీవు అడిగిన విష్ణుచరిత్రం ఈ విధంగా చెప్పబడింది. మరల, ఓ మహాబాహూ, ఇంకేమి వినదలచుకున్నావు?