Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 57

Devanagari script

नारायण उवाच । नीयतामुर्वशी भद्रा यत्रासौ त्रिदशेश्वरः । भवतीनां हितार्थाय सर्वभूतेष्वसाविति

Transliteration

nārāyaṇa uvāca | nīyatāmurvaśī bhadrā yatrāsau tridaśeśvaraḥ | bhavatīnāṃ hitārthāya sarvabhūteṣvasāviti

Translation

నారాయణుడు అన్నాడు—‘భద్ర ఉర్వశీని అక్కడికి తీసుకెళ్లండి, అక్కడ ఆ దేవేశ్వరుడు ఉన్నాడు. మీ హితార్థంగా తెలుసుకోండి—ఆయనే సమస్త భూతాలలో అంతర్యామిగా ఉన్నాడు.’

Word by Word

• नारायणः: Nārāyaṇa
• नारायणः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• नीयताम्: let (her) be taken
• नीयताम्: Kriya (Injunction/विधि)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; कर्मणि प्रयोगः (passive): ‘let (her) be led’

• उर्वशी: Urvashī
• उर्वशी: Karta (Subject of passive/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उर्वशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• भद्रा: O auspicious one
• भद्रा: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बोधनम् (addressing)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; सम्बन्धबोधक-अव्ययम् (relative adverb: where)

• असौ: that (he)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (demonstrative)

• त्रिदशेश्वरः: lord of the gods
• त्रिदशेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश + ईश्वर (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (त्रिदशानाम् ईश्वरः)

• भवतीनाम्: of you (ladies)
• भवतीनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; आदरार्थक-सर्वनाम (honorific ‘you’)

• हितार्थाय: for (your) welfare
• हितार्थाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: हित + अर्थ (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (हितस्य अर्थः)

• सर्वभूतेषु: among all beings
• सर्वभूतेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भूत (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (सर्वेषु भूतेषु)

• असौ: he
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; वाक्यसमाप्ति/उद्धरण-चिह्नम् (quotative particle)

Speaker

Nārāyaṇa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tirtha-region (contextual)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: A king (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Nārāyaṇa instructs the apsarās: lead Urvaśī to Indra, and understand that the Lord abides in all beings for their welfare.

Characters & Entities

• Nārāyaṇa
• Urvaśī
• Tridaśeśvara (Indra)
• Sarvabhūtas (all beings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord’s indwelling presence in all beings is taught as a welfare-giving truth, guiding conduct and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse is situated in the Revā Khaṇḍa narrative context.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual is prescribed; it is an instruction to proceed (lead Urvaśī) and a doctrinal teaching.